Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 22/60 (13.6.1947)
- Date
- 1947-06-13
- Page
- Seite 9 (sequence 9)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 64% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243326--465-7243053- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
FRAJTIK, 13. JUNI 1947 אונרזער ווארט ZAJT 9 v Herrn an Jablokow baj undz... AJON hot dos publikum cum szpiln angazirt, arajngecojgn in farkiszeftn krajz fun teater. Sztejt er, der pajac, firt on mit der chasene, Iozt szteln di chupe lejent di ksube, lernt dem chosn zogn dem ״Harej At . ׳. un mit raasz wert cebrochn dos glezl . . . mazltow! . . . Szejn iz a ״jidisze chasene“, ober cu iz undz niszt fll neenter un lajblecher dos werk fun di chalucim in E. J. Dos hot undzer frajnt Jablokow gut farsztanen un deriber ojch cum sof undz demonstrirt, ״Jisroel der szojmer“. Trojmt Jisroel der szojmer, ongeszpart in zajn biks, zajn blik wandert iber di arumike blijende felder, arojsgerisene dem midbor un mir cuzamen mit im hem zieh Funm Sekretariat fun Regional Komitet Der Regional Komitet hofvojf zajn plenarzicung dem 9. 6. h. j. basztetikt di waln cum komitet, rewizjons-komisje un ern-gericht, welche zajnen forgekumen in Bamberg-sztot dem 1. 6. h. j. Di waln zajnen forgekumen ojfn smach fun a farsztendikung micad ale in sztot ekzestirnde partejen. Es zajnen ojsgewejlt geworn in komitet: di chch’ Nowak, Rozenbojm, Szrager (P.C.C.S. Hitachdut); Smeidler, inz. Bachner, (Cijonim Klalijim); Abkin (Hasz. Hac.) un Wagenfisz (Pachach). Rewizjons-komisje: Reifer, Karner un Sztejnrach. Ern-gericht: Ornstein, Szwarc un Gutter. Nochn basztetikn di waln durchn CK wet forkumen di konstituirung. Lojt der farordnung fun CK un Joint darfn di ortike un lager-komitetn baj der farlager-szpigl jo, iz es chapndik etleche wejnike szoen in der woch, fll injonim wem niszt derfirt bizn sof un in fal fun dringender nojtwendikajt wem kajn szum forzichtsmitlen niszt ongenumen, wi es iz leetns gewen bajm fal mitn h’ Szwejcer, welcher hot gehat a baszuldikung ojf zieh un iz in gang fun der ojsforszung umgesztert awekgeforn. Lojt di geszeeniszn in lager, wolt dos gericht umbadingt badarft arbetn a fule arbets-cajt un dajtlech derlejdikn ale injonim, ־ az zej zoln ojf lehabe opszrekn far wajtere misbrojehn un farbrechns. Mit der balojnung funm gericht muzn zieh baszeftikn di barufene kerperszaftn un zej farzichern ah ernhaftn schires far zejer arbet, als menczn arbeter, mit der umgehojer szwerer ojfgabe un achrajes. Bamerkung: Mir wiln ojf dem weg ojfmerkzam machn di lager-lejtung, az zi zol lejgn mer acht ojf undzere bamerkungen, wos zajnen inganen 100 % der wiln-ojsdruk fun di lager-ajnwojner un zieh orientirn mit undzere onwajzungen un dermit wet zi ojsmajdn dos iberike un szedleche rejdn in di ״redlech“. Specjel wolt zieh badarft noenter farinteresim mit ale lager-injonim un ojsnucn zejer ojtoritet cu normalizirn di läge, der Eieid Obserwer Mr. SimÄiowicz un zajn fartreter h’ Rozencwajg, welche kenen gut di farhelteniszn un badingungen in lager. Mir wartn ojf majsim un rezultatn! Ch. Goldzamd. Chag-habikurim in Bad Salzschirf, ajngeordnt durehn ken ״Haszoner Haeair“ . r gut cu, cu drot niszt ergec a gefar dem frisz antsztanemen Jiszutw. Hern mir den niszt dem widerkol funm hojra, wos szlogt zieh op in noentn weldl, farzejt mit hent fun jidisze chalucim. Grejt iz jeder fun undz, aksl baj aksl mit Jisroeln dem szojmer, awekgebn dos lecte tropn blut fam ejgenem foterland. Cuzamen mit di szomrim, wos zajnen gekumen in der rechter cajt un fartribn di sonim, hern mir ojs di lecte werter funm held. Un beszaas zej hobn im mit der bloj-wajser fon cugedekt, hot zieh zejer gezang ojsgemiszt mit der Hatikwa, wos hot zieh szturmisz arojsgerisn fun ganen publikum. Niszt kajn koncert iz dos gewen; dos iz gewen epes fll, fll grandiezeres. Rubinsztejn. tejlung fun di normale monatleche Joint-cutejlungen zieh richtn lojt folgnde principn: 1) papirosn wem fartejlt far arbeter, ongesztelte un niszt baszeftikte inwalidn. 2) Ale andere produktn far di ojbn ojsgerechnte un far kinder, kranke, szwangernde, sztilnde muters un andere dringende faln. Far inwalidn wem farrechnt di, wos zajnen basztetikt fun a komisje als 30 % un hecher. Arbetsfejike inwalidn zoln in der erszter rej baszeftikt wem. Kejn szum arbeter, ongesztelte un andere kenen niszt ojf ewej arbets-plecer ewej mol (far zejere lajstungen) batrojt wem. Folgnde produktn wem fartejlt ojsszlislech far kinder: kinder nermitl, gemize X T. ojsszlislech far kranke un kinder: fajgnpuding, fruchtzaft, kakao. Lerer bakumen zejere cutejlungen specjel, fun Board. Eichstätt Dem 27. maj iz in Eichstätt forgekumen di fajerleche derefnung fun najem lokal far der ortiker szule. Upter di klangen fun Hatikwa un amerikaner himn derefnt di fajerung der sekr. fun jidiszn komitet ch’ 8z. Rubinsztejn, welcher bagrist di onweznde forszejer fun der Armej, UNRRA, Reg. Komitet in Bamberg, Joint, Sochnut u. a., dankendik dem direktor fun lager h’ Stern un der forsztejerin fun UNRRA-HQ in Ansbach Miss Pain far zejer ibergegebener hilf bajm grindn di szule. A specjeln dank drikt er ojs der E. J.-szlicha chavvera Zahawa far ir ibergegebnkajt bajm dereijen di szul-jugnt. Es tretn arojs mit bagrisungen: Ch. Stern, forsztejer fun Joint, Sochnut, Miss Pain.un der kultur-lejter bajm Reg. Komitet in Bamberg, Ch’ Frosz. Noch di bagrisungen fun ORT-direktor ch’ Komicer un szul-Iejterin ch’ Berg, wert der oflcjeler tejl fun der fajerung geszlosn. Es kumt dan for di derefnung fun dem lokal, di lente sznajdt iber di direktorin Miss Pain. Ale ajngeladene gest bawundern dem prechtik ajngeordntn szullokal, kinder-gortn, wu es iz faran a specjeler zal far szpiln, lernen un an opru-zal mit betn. Di ajnrichtung fun der szule macht a gutn ajndruk ojf ale onweznde. # Noch der derefnung kumt for a fajerlecher banket, in der gezelszaft fun di szul-kinder, wos dojert biz 9 azejger ownt, wen der ojlem cegejt zieh in a gehojbener sztimung. Jid. Komitet Eichstätt. ״Inm tog, wen in undzer land trogn jidisze arbeter di, mit ejgenem szwejs derworbene, matones farn KKL, trogn do undzere kinder simbolisze bikurim farn KKL“ zogt der mit- Szojn 14 wochn wandert der szoliach fun amerikaner artistn-farejn, Herman Jablokow, iber di lagern fun der Szejris Haplejta. Wandert un zajn rum lojft im forojs. Beszaas men hot baj undz in lager ceklept di plakatn mit der bakantmachung, az Jablokow wet ojftretn baj undz mit zajn 31-tn koncert, iz niszt kajn wunder, az es hobn zieh szojn gefunen a rej lager-ajnwojner, wos hobn dem iberikn ojlem derklert di hejlike misje, wos es Art ojs der amerikaner artist, mitn baszejdenem nomen, ״der pajac“. Un es iz ojch niszt kajn wunder, az szojn a szo farn onhojb iz der zal gewen ful gepakt mitn derwartndikn publikum — a bojleter bawajz funm durszt noch a jidiszn trejstwort fun meejwer lejam. . . . Sztejt er far undz in zajn wajsn pajacaneug un werter fajerdike faln in zal arajn. Zapt der zal di dozike werter, wi a welknde blum — di tropns fun defriszndn regn. Trogn mir zieh iber mit undzer ״pajac“ kajn New-York, wu er warft di Farejnikte Nacjes undzer naketh, szreklechn emes cu di fis. ״Lozt mich lebn“ rajst zieh a geszrej fun zaj ne harc-tifeniszn un jederer Alt, wi es wem gerirt di filbarste strunes fun zajn cewejtokter neszome. Ot fartejdikt er doch undzere interesn, fodert gerechtikajt funm welt-gewisn. Es wiklen zieh arojs sztiker fun undzer rumfuler geszichte, a plejade fun Jidn-gibojrim, wos hobn zieh mit goldene ojsijes farszribn in dem geszichte-buch fun der gorer weit. Hot es gefodert der moment, hobn zej far frajhajts-idealn, ojfn mizbeach fun patriotizm, zejer blut, zejer farmegn awekgegebn. Zej hobn in jorn langer un mifuler arbet der menezhajt naje derflndungen geszenkt, arojsrajsndik miljenen funm malach-hamowes’s orems. Di herlechste gesztaltn in der diplomatje, di greste denker, fllozofn, gelernte, forszer Un meluche-mener. Dos hot dos jidisze folk farzejt. Un wos hot es geklibn? Wos hot far im di weit geton? Mit wos hot di weit bacolt? Ein entfer — draj harcrajsnde werter: ״Lozt undz lebn!“ Szitn zieh wien ejner nochn andern. Lacht frejlech di mase. Mit zajn umzebarn kiszefsztekele bawajzt er wunder. Der kinstler dirigirt un dos gance teater, in draj bazundere sztimen, ruft munter un fun ganen hären: ״niszt gezorgt“. Dos iz di klejninke matone, wos Herman Jablokow wil lozn der Szejrit Haplejta: ״niszt gezorgt, ojf cepikenisz undzere sonim“. Ojch fun di hajntike Menachem-Mendlech lacht der lager-ojlem. Cu zet ir den niszt undzer forsztejer, wi er unterhandlt mit Jablokown wegn koncert? Bojt den niszt undzer tojszew kajn szleser in der luftn? Macht er den niszt Menaehem-Mendl'8 cheszbn un cejlt szojn di ״wejehe?“ . . . Ojf ejn minut farszwindt ״der pajac“ un Schwabach In Schwabach hobn di Jidn bemeszech fun ganen winter gehat di gelegnhajt ojsculebn zieh abisl gezelszaftlech. Fun cajt cu cajt zajnen ajngeordnt geworn farszejdene farwajlungen durchn komitet un Sportklub. Grojs cufridanhajt hot ojch arojsgerufn di gut ojsgeflrte kinder-forsztelung. Es hobn do oft ge-, wajlt artistisze trupn, mir hobn ojch ojsgehert gelungene referatn fun prelegentn fun München un Bamberg. Mit ejgene kojehes zajnen '־adurchgefirt geworn ongej szabat. Grojs interes ruft arojs a futbol mecz, beejs welche es farzamlt zieh der gancer szwabacher ojlem. Es kumen kesejder on frisze baderftike un der komitet sztejt far a szwerer ojfgabe, wiazoj cu lejzn di ongewejtokte frage. Dos ort iz cu klejn cu szafn barufs-warsztatn. Di lecte woch iz farendikt geworn a szoferkurs fun 8 man, wos wein in bestn fal bakumen firerszajnen, ober niszt kajn arbet. Dos kulturele lebn pulsirt zejer szwach. Bajm komitet iz faran a bibliotek, ober lajder iz faran a szwache farsztendenisz far a jidisz buch un nemt szojn ejner a buch, zet dos mer di bibliotek niszt curik. Zajner cajt zajnen gemacht geworn pruwn ajncuordnen hebreisze un englisze szprach-kursn, wos hobn ober gemuzt ojfgelejzt wern culibn mangl in interes. Derfar hobn mir ober menczn, wos wiln umbadingt arajnfim chaos in komitet. Niszt hobndik wos cu ton, sucht men wegn wiazoj c.u baumruikn di komitet-mitglider, bawarfndik zej mit farszejdene zilzulim, men wendet on ales, bichdej ewentuel cu kenen farchapn a benkl. Cu di hern muzn mir zogn: Loj zu haderech! Der komitet grejt cu a chanukat habajit fun der szul, wos iz durch di nacis farwandlt geworn in a magazin un der komitet hot zi curikgesztelt far a mokem-kodesz. Far szterer un brecher iz baj unsz kajn ort nito. An intensiwe tetikajt firt di frojen-organizaeje, WICO, wos hot ajngeordnt a cusznajder-kurs far frojen. (es nemen ontejl 4 frojen) ojch di KKL-komisje wolt baj a guter arbet gekent mer ojfton ojfn gebit fun bodn-ojslejz. Kurland bald sztejt in szajn fun di reflektorn an ajngebojgener, oremer ״telerwaszer“: A foter, farsztojsn fun zaj ne ejgene kinder, wos muz ojf der elter a ganen tog arbetn far a trukenem sztikl brojt. Wi enlech iz zajn gojrl cu dem lebn . fun klejnem papirosn-farkojfer, wos sztejt baj der want, sziendik zieh azojarum fun regn. Wifi tragik sztekt in zajn din kojlchl, wos eitert fun kelt, wifl harc in zajn rufn cu di farbajajlnde menczn: ״kojftze, kojft-ze papirosn“. A lid, wos iz azoj bakant di pojlisze Jidn noch fun far der milchome, a lid, wos iz gezüngen geworn in di getos fun Wilne, Bialistok un Grodne, wos iz far fast geworn durch Herman Jablokow in 1932, in a briw cu zajn muter. Niszto kajn derhojbns in hajntikn. tog-teglechn amerikaniszn lebn. Ojch dort izalc groj un wochedik. Afile a chasene farlirt dort dem rejc — dercejlt undz der bagabter szojszpiler — men est fisz, zupt di goldene jojch, baredt di mechutonim un men cegejt zieh ahejm. Herman Jablokow, der pajac, zucht romantiszsss, er wil undz derkwikn un nemt undz mit mit zieh. Wandern‘wir mit im, wi Pereces neszome fun di ״draj matones“ un zuchn a matone, a pasike far der Szejrit Haplejta. Mir lozn zieh arop in amolikn jidiszn sztetl ojf a ״jidisze chasene“. Mir darfn niszt kajn ״priglaszenies“, dos gance sztetl iz do un mir besojehom. \ Hert ir dos klapn? Dos tanct der badchn a tencl un dos gance publikum, di mechutonim, klapn cum takt. Kumen äjch niszt ojfn rajojn Schakspeare’s werter? Der kinstler BARICHTS-FARZ AMLUNG!!! Welndik objektiw opszacn di läge in lager, muz men zogn, az es herszt a gewaldike umcufridnhajt mit dem ojfn fun farwaltn mit di interesn fun lagerajnwojner. Es zajnen geszen farszejdene farbrechns un es wern ojch bagangen feiern un awles, wos brengen cu rejd un derwekn umcutrojleche chszodim bajm ojlem. Un wen es gefinen zieh szojn jo ejnike inicatiw.-feike un arbets lustike njenczn, wos wiln durchfirn epes racjonels in finctern lagerlebn, wert baj zej un mit reiht opgetempt der wiln un chejszek epes cu ton szojn culib der bizictiker farfojltkajt un niszt richtiker wirtszaft. Mir zajnen di lecte teg ejdes fun a grojser nerwezitet fun di lager arbeter mit der cigaretn fartejlung, es hot, wi ich hob gehört, gehaltn baj warfn di arbet. Mir wiln glojbn, az ale injonim woltn gekent ojfgeklert wern un awade ojch derlejdikt wern ojf a ganc poszetn ojfn, wen men wolt gerufn a BARICHTS- FARZAMLUNG, ojf welcher di wejler, di wos hobn geszenkt zejer cutroj di komitet-iajt un far wemen zej hobn grojse farflichtungen, woltn zieh gekent fraj arojszogn zejere tajnes un zej woltn pasik farentfert geworn. Jednsfal iz di farzamlung a lebns - rro j t - wendikajt, wos muz far jedn prajz gerufn wern szojn di noentste teg! Dos iz der farlang fun lager ojlom un es iz ojch di flicht fun komitet un derhojpt fun der rewizjons komisje, welche hot fll cu dercejln un zi take darf zajn di monerin un durchfirerin fun der barichts-farzamlung. Ojf der farzamlung zol gewejlt wern an arbeter komitet, wos zol zieh aktiw baszeftikn bajm kontrolirn di ongekumene produktn un klejdungs zendüngen un ojch zajn ewiszn di fartejler un kategorizirung fun di arbeter. Der arbeter komitet darf ojch farbrejtern zajn kontrol in di magazinen un kantine un onweznd zajn baj jeder fartejlung. FRUCHTN. Es hot zieh untergerukt der fruchtn-sezon un wider hobn di meglechkajt cu konsumirn di ojserst narhafte witamin-rajehe fruchtn nor di farmeglechere, wos kenen zieh derlojbn cu coln luksus-prajzn. Baj a kluger wirtszaft ken lajcht geszafn wern a meglechkajt cu farzorgn dem lager mit a genugndn kwantum fun grinsn un fruchtn cu nominal-prajzn, wos zoln fartejlt wern ewiszn ale lagernikes. Dos gehert cu di wichtike ojfgabn fun Wirtszafts-amt un er iz meehujew zieh tejkef nemen cu der arbet niszt rechnendik zieh mit kajn szum sentimentn. — Es iz beemes an awle, az gewise menczn zoln ojsnucn dem moment un di hojt aroprajsn' fun dem oremen lager arbeter. Der injen muz umbadingt derlejdikt wern. LAGER-GERICHT. Dos gericht, wi es iz alemen bakant, der Instrument, wos darf aweknemen dem apetit baj dem grojem lager-mencz fun ojssztrekn di hant in koholisz farmegn, wos hemt di »erwezitet un kamfslustikajt fun cehicte gemiter, mit ejn wort, dos gericht darf lojehtn mit zajn gerechtikajt on szum pnije un zajtike kawones. Undzer lager-gericht wajzt arojs ganc szwache simonim fun arbet un wen es arbet Szojn a lengere cajt hobn zieh gegrejt di" junge cijonistn, wos hobn szojn a lange tradie je cu sztejn ojfn ersztn ort in der arbet fun KKL, cum tradicjoneln chag-habikurim. Pinktlech 5 azejger marszirt arojs der ken fun prechtikn Badehof. Do flegn amol kumen di naci-gedojlim zieh opruen fun zejer szwerer ,,arbet“. Hajnt fajem do lebngeblibene jidisze kinder dem grinem bikurim jomtew. Mit szejne matones in di hent marszirt der ken cum ongecejchntn ort, wu di szpendung darf forkumen. In der minut fargest men dos wiste un tribe lager-lebn, der gedank trogt zieh iber wajt, wajt, iber grenecn un jamim, dort, wu di kinder trogn di emese bikurim. Untern frajem himl zict der ortiker KKLwaad, forsztejer fun ale partejen, orts un regional komitet. Der ch’Priszkulnik efnt dem fajerlechn ״Hawaat habikurim“. glid fun reg. kom. ch’ Ar je Murik. Es bagrist der w. forz. fun frankfurter reg. kom. eh' Kamelhorn un es hojbt zieh on di fajerleche ceremonje fun ibergebn di mrtones dem waad fun KKL. Mit grojs frejd trogt cu jeder ejner fun jomtewdikn ojlem zajn matone farn KKL. Mit Hatikwa wert di grandieze fajerung geendikt. J. P.