Undzer Worṭ · 1947-06-13 · 22/60 (13.6.1947) · p. Seite 7

FRAJTIK, 13. JUNI 1947 מאקראטישע מלוכה. דאם קען נישט געמאכט ווערן אין משך פון א קוירצער צ״ט; דערצו זיי־ נען נויטיק צענדליקער יארן און גאנץ אפט גאנצע דורות, ביז מעןדערגר״כט דעם ציל. דאם מוז אלזא פארקומען שטופנוו״ז, אויפן עוואלו־ ציאנערן' וועיג. מיר באשולריקן, נישט ד׳ רעגירונג אין פארלאנגזאמען דעם פראצ/גם! פארקערט, ז׳ פוך איר ז״ט טוט אלץ, וואט איז אין איר מאכט; איז עם אבער פון איריאל״ן אנבעלאנגט? קען אונת איבערהויפט א רעזשים גאראנטירן זיכער־ ק״ט?.... - געווים נישט. דערצו קומט נאך צו ד׳ רא-.וואט דער עקאנאמישער מאמענט שפילמ אין דעם פא ל און וואט וועט בל״בן אויף א לענגערע צ״ט א בארייער קעגן א מטן צוזאמעג: לעבן צווישן די פאליאקן און ז״יערע "דישע מיטבירגער און געמלעך.* דער "ד, וואט האט באוויזן ניצול צו ווערן פון היטלערס' קאליך־ אויוונם, ווערט באטראכט אלם געפאר פארן קינטטלעכן "טוהר" אדער פאבריקאנט, וועלכער האט קוים באוויזן אים, דעם "ד, צו ׳רשהנען. אץ דאם מוז מען גוט נעמען אין אכט, אז דער דאזיקער מאמענט איז א ז״ער וויכטיקער און מען קען אים בשום אופן נישט באגאטעליזירן. אתיטג״ענדיק פונים דאזיקן שטאנדפונקט מוזן מיר קומען צו דער איבערצ״גונג, אז טראץ ד׳ פארלויפיק־גינטטיקע באדינגונגען, וואם עק־ זיסטירן כלומרשט פאר אוגדז אין פוילן, און וואט לאקן א געוויטן פראצענט פון צווישן אונדז, איז דאך דער דארטיקער באדן פאר "רן מער ווי ניישט זיכער.'יעדע מינוטידראט דער דארטיקער "וועזוווו" מיט פ״ער, וואט קען חלילה א״נ־ שלינגען דאם, וואט איז אונדז גאך פארבליבן. מיד פילן און וו״טן, אז ניט פון גוטן ווילן און ניט מיט גתים השק ווילן אטייל יידן זיך אומי קערן צוריק אין גלות־פוילן, די טיבות פון ד׳ דאזיקע שטימונגען ז״נען א רעזולטאט פון דער גריויזאמער פאליטיק לגבי אוגדז; צוליב דעם כטדרדיקן אפשלעפן און פארציען ד׳ ל״זוגג פון׳ דער אזו׳ אנגעוו״טאקטער א״י־פראגע דורך ענני לאנד. מיר' מוזן אבער אויך געדענקען, אז דאס נעפיל פון פארצוו״פלונג און רעזיגנאציע; דאם נעפיל פון אראפלאזן ד׳ הענט און ווענדן ד׳ בליקן אין זין פון "ונשובהימצרימה", באד״ט דאס פארשפילן" ד׳ שוין דעראבערטע פאליטישע און סטראטעגישע פאזיציעם פאר דער גאולה פון "דישן פאלק. טפעציעל ה״נט צו טאג, ווען דאם אנגעוו״טאקטע "דישע פראבלעם איז ארויף אויף ד׳ רע; סן' פון רעאלער לי״זונג, נישט בלויז אלם אוגדזערם א זאך, נאך אלם פראגע פון אינטערנא־ ציאנאלן אינטערעם' איז אזא ארט דענקען נישט בלויז פאלש לגבי דעם א״גענעם פאלק, נאד אויך לגבי זיך אל״ן! פאר ד׳ צוקונפטיקע דורות, פאר דער "דישער געשיכטע. אויטדויער אין מוט האבן. אונדז שטענדיק גענעבן ד׳ מעגלעכק״ט ב״צוקומען ד׳ גרעטטע ל״דן און צרות. האפענונג און גלויבן האבן א וגרז באג; "ט אין ד׳ געטאם, ק״ציטן, ווע;דער און בונקערם, וואט האט גורם געווען, אז מיר זא;ן איבערהא-טן דאם שרעקלעכסטע. אויך ה״נט מוזן מיר אן דעם געדענקען, אז אן־אויסדויער און נלויבן, וועלן מיר דעם שווערן גטיון נישט ב״שט״ן. און דאם ווילן חלילה אוגחערע שונאים. דער מאמענט איז איצט פון היטטארישער באד״טונג און מיר טארן אים נישט פארשיפילן, וו״ל אזא געלעגנהמט T ווי עם איז איצט פאראן - קומט פאר א״נמאל ז״ט דורות אין דער גיעשיכטע פון א פאלק! זיער אויטוועג איז r שטיארקן און קרעפטיקן ד׳ ר״ען פונם קאמך, וואט עם פירט דער קאני סטרוקטיווער. ציוניזם. בל״בן אויף די ערטער, ניט לאזן זיך לאקן פון דער צעטוו״ליקער רואיק״ט-און זיכערק״ט אץ אונדזערע פריערדיקע גלות־לענדער ווי פוילן, רומעניע, אונגארן און אנד. אונדזער וועג קען אוגדז צוריק ניט פירן. צוריק איז אומקום. צוריק ה״טט אפגעשווענקט ווערן גענצלעך פון דער היטטארישער ארענע. איצט אדער ק״נמא-! אט דאט איז דער דעוויז פון ה״נט. א־ונ׳ח־ע־ר!יו-אירט דער יידישער קבוץ. ZAJT 7 ' ׳ ה. סוכאליצקי אין ליכט פון די פאליטישע פארהעלטנישן טישן פלאגטער, אין וועלכן דאם לאגד געפינט זיך ז״ט דער באפר״אונג. עט'איו קלאר, אז ד׳ צוו" עקזיטטירנדע פאליטישע שטרעמונגען ווי "לאנדאן און ווארשע",1 האבן גורם געווען (און אויך וו״מעח א שמארקע״צעשפליטערונג צווישן פוילישן פאלק, וואט האט אין רעזולטאט דער־ פירט (אחוץ אנטי־״דישע פאגראמען) צו דעם, אז א באד״טנדער ט״ל זאל זיך געפינען אויטער ד׳ גרענעצן פון נארמאלן געזעלשאפטלעכן לעבן. איצט, מיט דער דאזיקער אמנעטטיע, האט ז׳ דערמעגלעכט א גרויטן ט״ל פוגם שעדלעכן עלעמענט, אומצוקערן זיך צו א לעבן פון ווידער־ אויפבו׳ און שאפן, און רעהאביליטירן זיך. עם איז אזוייארום אויך א מיטל אפצושוואכן די בוהות און השפעה פון פארש״דענע אינערלעכע און אויטערלעכי! טרוימער פון "חדש ימנו כקדם"... טראץ אבער דעם געפוגענעם מאדום, ווערט די וואכזאמק״ט פון ד׳ אפיציעלע "קר״זן נישט אפגעשוואכט; פארקערט, "זי איז נאך באד״טנד פארשטארקט געווארן, וו״ל דער T אינערלעכער רעאקציאנערער פראנט האט נאך גארניט פארי לוירן פץ ז״ן וויטאליטעט,ז פארקערט ער קל״בט זיך נאך ערשט ה״בן דעם קאפ און פארשטארקן ד׳ טעטיק״ט. אויף דעם קעגען עדות זאגן ד׳ ווארנונגען פון דער רעגירונג אין דער אפיציע־ לער און האלב אפיציעלער פרעטע. / יי * ווי מיר זעען אלזא, שט״ט פאר דער פוי׳ לישער דעמאקראטישער רעגירונג גישט ק״ן ל״כטע אויפגאבע: אן אויפגאבע פון איבערדערציען די מאטע, וואט האט״און משך פון דורות זיך דערנערט מיט גאר אן אנדערער "שפ״ז". עם איז ווירקלעך שוועד "איבערצוקנעטך ד׳ פסיכיק אוך אופן פון דענקען פון אזא עלעמענט, וועמען עם איז צום הארצן דער "שווונג" פון לעמבערג, ווארשע, בדיסק און פשיטיק; אדער א "קאג־ ׳וקטור" ווי טרעבלינק׳, מאידאנעק און אוישוויץ. געווים איז שווער צו פארוואגדלען אזעלכע "העלדך אין ריכטיקע פראדוקטיווע עלעמענטן, חיע׳,כע זאלן ווירקלעך מיטהעלפן בויען א דעי אין ארץ ישר ערע ארבעטן, געפינען זיך: פראפ. א. א״נשט״ן בערנארד ברוך (איבער דער אטאמישער ענערגיע פון פאליטישן שטאנדפונקט), בריגאדיר בנימין (איבער דער "דישער בריגאדע), הערבערט לעה־ מאן (איבער אונרר״א), נעהרו, פראפ. פיקארד, לארד סמואל, פראפ חן (איבער פעניצילין) פרו׳ א. קיר׳ (ראדיום)\א. האקסלע׳, אדמיראל בירד, סאלוואדאר דע מאדאריאגא, אנדרע מארוא, פראפ האראלד לאטק׳ א. אגד. צווישן ד׳ וועלכע האבן נישט אנגענומען ד׳ איינלאדונג צו שר״בן פאר דער עגציקלאפע־ דיע געפינען זיך; ווינסטאן טשערטשיל, וועזלכער איז געבעטן ג־עווארן צו שר״בן איבעה דעם גע־ דאנק פון פאר״ניקטע שטאטן פון א״ראפע. ער האט אפגעזאגט אין א בריוו פול מיטז הומאר און פר״גדלעבק״ט. לידל הארט, דער בארימטער ענגלישער מיליטערישער עקספערט, האט גע־ עגטפערט, אז לויט ז״ן מ״נונג דארף א העב־ רעאישע ענ״ציקלאפעדיע געשריבן ווערן נאד דורך יידן. מארשאל מאנטגאמער׳, לארד וו״וועל און מארשאל אלכסנדר האבן נישט געענטפערט. אדוארד העריא האט "געבעטן אים לאזן נאך ציעז. נישט געענטפערט האט אויך לעאן בלום אוך מארשאל וואראשילאוו, זצו וועלכן *ד׳ רעי דאקציע האט דך געווענדעט מיט דער ביטע צו שר״בן ויענן דער רויטער ארמי׳. דער רוטישער־ "דישער שריפטשטעלער, איליא ערענבורג האט געעגטפערט, אז ער איז איצט שטארק באשעפ־ טיקט מיט שר״בן א נ" בוך און געראטן זיך צו ווענדן צום "דישן אנטיפאשיסטישן קאמיטעט אין מאסקווע. הנחות צוגל״ך מיט אנדערע. ד׳ איצטיקע דעני׳ דונג לאזט אויך הערן איר מוטיקע שטים פון סימפאטיע פאר ד׳ באדערפנישן און אטפיראציעם פוגם "דישן פאלק, אויטנוצנדיק ׳עטוועדע מעג־;עכק״ט פון אונטערשטיצן ז" זאגאר אויפן אינטערנאציאנאלן פארום. אויך ד׳ לעצטע דער־ קלערונג פוגם פוילישן דעלעגירמן *ב" דער ספעציעלער אונא־םעטיע וועגן א"׳ האט קלאר באוויזן, אז דאם דעמאקראטישע פוילן איז ערנסט פאראינטערעסירט אין דער פאזיטיווער ל״זונג פון אונדזער פראבלעם. עם איז אזוי־ארום אן איבעריק מאל באוויזן געווארן, אז איר צוגאנג מיטצוהעלפן1 ה״לן ד׳ אנארמאליטעט פונם "דישן פאלק איז אן ערלעכער און או0יפריכטיקער. אויך אויפן אינערלעכן פראנט האט ז׳ בא־ וויזן, נישט קוקנדיק אויך פיל י שוועריה״טן, צו צוימען אין א געוויטער מאם ד׳ "פאטריאטישע” — לויטן אונדז טרויעריק־באקאנטן נוםח-אפע־ טיטן, ווי דאם פרווון "ר״טן אויף דער "דישער קלאטשע".יד׳ רעגירונג האט רעכטצ״טיק פארי שטאנען, אז דאם איז בלויז א מיטל צום ציל פאר דער רעאקציע; א ציל, וואס דראט פאר ד׳ טרעגער פון באנ״טן פוילן מיט וו״ט' נישט גע־ וווגטשענע רעזולטאטן. ד׳ דאזיקע שטעלוגנ איז בולט פארמולירט געווארן מיטן מוטיקן ארויסטריט' פוגם פריערדיקן פרעמיער־מ׳־ ניסטער אויפן אדרעם פון קלער, לויט וועלכן עם ז״נען פארויסגעזען גאר שארפע סאנקציעט מצד דער רעגירונג פארן פארזעצן יעטוועדע טעטיק״ט, וואם איז עלול ארויסצורופן אנארכיע אין לאגד אדער באדראען דאם 'לענגן ’פון א ט״ל בירגער.' ז׳ באוו״זט דערמיט, אז זי שט״ט פעסט אויף דער וואך פון די. מיט שוויים און בלוט, דעראבערטע פאזיציעם פונם פראלעמאריאט, קעגן' יעדן אנגריף פון דער רעאקציע. א נישט וו״ניקער געוואגטער שריט מצד דע ר רעגירונג, איז די לעצטנם דערקגערטע אמנעטטיע, וואם באצוועקט פאנאנדערצווויקלען דעם פאלי־ פון גייסטיקן וועלט־קאגפערענץ פון ייה וויסנשאפט. אין די טעג ׳"ח-כ״ב תמוז וועט, -ויט דער איניציאטיוו פון דער העברעאישער אוניווערסיטעט, פארקומען אין ירושלים א וועלט־קאנפערענץ געווידמעט די פראגן פון "דישער וויסגשאפט. ד׳ הויפט־אויפגאבן פון דער קאגפערענץ וועילן ז״ן: דאם אויפקלערן פון ד׳ פארש״דענע פראבגעמען פארבונדן מיט דער פראגע פון "דישער וויסג־ שאפט אין דער איצטיקער שעה, קאארדיגאציע פון וויסגשאפטלעכער ארבעט און דאם אויספירך פון געמ״נזאמע וויטנשאפטלעכע ארבעטן פון אינסטיטוציעם און פערזענלעכקייטן אין ארץ־ ישראל און אין דער וועלט. אויטער דעם וועלן באהאנדלט ווערן פארש״דענע פראבלעמען אויפן געביט פון דער פארשונג פון דער העברעאישער שפראך, ליטעראטור, היסטאריע, טאציאלאגיע, פילאזאפיע, תלמוד א.א. וו.' אין דער צ״ט פון דער קאנפערענץ וועט א״נגעארדנט ווערן אן אויטשטעלונג פון וויטג־ שאפטליעכע אויסגאבען אין ארץ־ישראל. די העברעאישע ענציקלאפעדיע > - בקרוב דערשיינט דער ערשטער באנד פון א גרויטער העברעאישער ענציקלאפעדיע, וועלכע וועט אנטהאלטן 16 בענדער 'און ארומנעמען 40.000 באג-ו־יפן. אין דער רעדאקציע פון דער ענציקלאפעריע באט״-<קן זיך 600 געלערנטע און טפעציאיליטטן אויף פארש״דענע געביטן. צווישן זי׳ פיל גאבל־פר״ז טרענער. צווישן ד׳ פערזעג־ לעכקייטן,' וועלכע האבן פארשפראכן זייער מיט־ ארבעט, אדער וועלכיע האבן שוין' צוגעשיקט זיי־ דער געמ״נזאמער גורל, וואס פאר״ניקט אוגדז, די שארית הפליטה, דא אין ד׳ לאגערן, שטעט און שטעטלעך פונס בלוטיקן ד״טשן מדבר מיט ד׳ רעשטלעך, וואט געפינען זיך נאך הייגט צו טאג אין פוילן, צווינגט אונדז גאינץ אפט צו פאירטראכטן זיך וועגן ז״ערע פערם־ פעקטיוון דארט אויף דער גאענטטטער צוקונפט, ווי אויך איבער דער אלנעמ״ן־פאליטישער לאגע פונם;אנד בצלל. מען מוז דעריב" געדענקען. אז די דאזיקע, אין אנבלים, צוו" מכלומרשט־בא־ זונדערע'פראגן שטיעלן מיט זיך פאר אין דער ווירקלעכק״ט א״ן גאנצן אומצער״טבארן קאמפלעקם, וואט דארך. אויך אלם אזעלכער באהאנדלט ווערן. ספעציעל אקטועל איז דער עגין לעצטנם צוליב דעם, וואט אין רעזולטאט פון פארש״דעגע דערש״נונגען 'אויפן געביט פונם אזוי־אנגע־ וו״טאקטן פליטים־פראבלעם, פון וועלכן אגב מיר 'ל״דן אין א פילי גרעסערער מאס וו׳ אני דערע, איז אנטשטאנען א נעפיל פון שטארקער דעפרעטיע און רעזיגנאציע ב" דער שארית הפליטה, וואט דערפירט וואם־אמאל מער צו דער פארמוילירונג פון דער אור־אלטער שקלא־ פישער'לאזונג פון "נתנה ראש ונשובה מצרימה"... עט איז אויך זעלבטטפארשטענדלעך, אז ד׳ דאזיקע אפאטיע־שטימונגען ווערן אין א געהע־ רייקער מאם טענדענציעז אויטגענוצט דורך גע־ וויסע פאראינטערעםירטע קר״זן, וואם שטעלן זיך גישט אפ פון שלאגן קאפיטאל זאגאר אויפן חשבון' פון ד׳ בלוטייקסטע פאלקם־איגטע־ רעםן. דאך קענען מיר נישט צוג״ן צו דער דא־ זיקער זאיך פון דער ז״ט, וו״ל דער ענין איז א צו דעליקאטער און דראםטישער, אז מיר זאלן אים בלויז פון אזא שטאנדפונקט ביאטראכטן. ער מוז אלז״טיק און מיט א גרוי־ סער דאזע אביעקטיוויטעט און פאראנטווארט־ לעכק״ט באהאנדלט ווערן. ערשט דאן איז צו האפן, אז מיר וועלן באקומען א מער־וו״ניקער ק$אר בילד וועגן דעם, וואם איז ל״דער געווארן ד׳ 'םיבה פוגם בלבול־המוחות ב" א געוויסן ט״ל פון אזנדז. ד׳ דורכגעפירטע אנאליז, וואם דארף בא- לויכטן דעם עצם־ענין, מוז ארויסדריגגען פוגם שטאנדפונקט פון דער קעגנווערטיקער פאליט׳־ שער סטרוקטור אין לאגד, ווי אויך פון אנדערע פארהעלטענישן,, וואם דעצידירן אין נישט ק״ן קלענערער מאם אוייפן גאנג פון דעם טאג־טעג־ לעכן לעבן. אזו׳ אדום וועט אונדז דערמעגלעכט ווערן דאם אויפקלערן ד׳ אבסאלוטע נעגאט׳־ וויטעט 'פון דער באהויפטונג, אז מיד דארפן ריכטן אונדזערע בליקן אויף צוריק, אנשטאט פארזעצן מיט א פעלזן־פעסטן ווילן אונדזער פארוים. שוי ן אינם ערשטן מאמענט, ווען פוילן איז פר" געווארן פון די ברויינע הארדעם און ד׳ "צ״טוו״לייקע רעגיהונג פון נאציאנאלער א״נה״ט" האט ארונטערגענומען דאם לאגד אוגטער איר הערשאפט, איז געווען צו באמערקן, אז איר צו־ גאנג און באנעמונג אין באצוג צו דער, קל״נער אין צאל אפגעראטעוועטער, "דישער באפעלקערונג איז געווען א תרכוים פאזיטיווע. אירע שריט ז״נען געווען דורכגעדרונגען מיטן פולן באווופט־ ז״ן פון רעהאביליטאציע אץ רעקאמפענםאטע פאר דער ט״ל בירגער, וואם איז אממ״נסטן געטראפן געווארן פון דער לעצטער וועלט־קא־ טאסטראפע, וויאם האט ז" פולשטענדיק ארוים־ געשטויפן פון ד׳ נארמאלע מענטשלעכע לעבנם־ רעלסן. דאם איז דורך איר באטראכט געווארן ^ישט בלויז אלם הומאניטארער חוב, נאי איל אלם פרינציפיעלער וועג, וואט איז אין פילן הסכם טיטן גייסט פון דעמאקראטיע און טא־ ציאלן יושר. זי האט דעם דאזיקן וועג פארגעזעצט אויך דאן, ווען'פון ״דער ז״ט״ האבן זיך אנגעהויבן פארש״רענע מורמלער״ען פון פארדרום און פון אייפערזוכט מצד ד׳ רעאקציאנערע עלעמענטן, אז "דן וועד ן פריווילעגירט און געניטן פון אלע Bayerisze skicsi Ich hob lectns gezen in ejnem fun di sztotisze teaters in München di herleche piese ״Prof. Mamlock“. Es iz di geszichte fun a gewisn badajtndn jidiszn Ghirurg in di Zorn 1932/33. A historie fun hunderter tojznter oder efszer miljonen. A geszichte fun cugebundnkajt cum foterland, wos hot in a gewisn tog ojfgehert cu zajn a foterland. A geszichte fun a mencz, wos bagejt — ojs farcwejflung — zelbstmord, wajl ke!n andern ojsweg hot er in lebn niszt gefunen. Di dajcze artistn hobn ojsgecejchnt ojsgefirt zeje^e roln. Gut hobn geszpilt prof. Mamlock, di gestapowces un di sß-mener. Un wos es iz ammejstn interesant iz, az dos dajcze publikum hot ojch ojsgecejchnt opgeszpilt zajn rol. Dos piiblikum iz basztanen fun a grojser col Jidn, welche hobn ibergelebt dos zelbe, wos zej hobn mit cwej jor curik ibergelebt in di KZ-n un in di getos mit dem unterszejd, wos ject zajnen zej geworn di cuszojer un dan zajnen zej gewen di ejgntleche niszt-wilndike ״aktiorn“. Nor ject iz prof. Mamlock ba^angen zelbstmord fun a hilcernem rewolwer un fir lebt wajter un mit jorn curik zajnen mir bagangen zelbstmord ajnnemendik ciankali un mit richtike rewolwern. Un niszt kukndik ojf dem alemen iz a szojder adurch durch undzere kerpers, obserwirndik di gestapowces ojf der scene, wajl fargesn dos ales iz ummeglech. Ich hob diskret obserwirt dos dajcze publikum: Ejn tejl hot mit an ironiszn halbszmejchl gekukt ojf der scene, andere hobn specjel hanoe gehat fun der tragedie fun prof. Mamlock. Far zej iz di szreklechste tragedie gewen di frejlechste komedie. Mir hobn gewejnt mit bitere trern — zej hobn gelacht mit a harcikn gelechter. Ojsgecejchnt hobn ojsgefirt di artistn fun Münchener sztot-teater di piese u. n. * / ״Prof. Mamlock“. Gut, zejer gut, hot ojsgefirt ir rol dos dajcze publikum ojfn zal in der piese ״Mir zajnen wider demokratn“ un niszt wilndik hob ich zieh getracht, cu wolt niszt glajeher gewen awekeuzeen zieh ojf der scene un obserwirn dem zal un batrachtn dem richtikn lebns-bild, di originele tragedie. Wajl ojf der scene hobn geszpilt profesjonele artistn, welche wem bacolt derfar, az zej zoln szpiln, in zal ober hot dos publikum niszt geszpilt — es iz gewen dos, wos sztelt mit zieh faktisz for. Dos publikum hot mit zieh forgesztelt di faktisze tragedie fun hajntikn Dajczland. An artistisze tragedie, wemens niszt b^colte aktiorn es iz dos bazigte folk fun 70 miljon curikgeworene ״demokratn“. A szwern problem cu lejzn hobn gehat far zieh di hern baszuldiker fun denacifikacje-tribunal in Stuttgart. Es hot zieh gehandlt, nemlech, wegn a tog-teglechn, gewejnlechn un ״normalste“ fal fun welt-antisemitizm, profesjonel getribn durch Werner Krauss, dem bakantn dajczn fllm-artist un Goebbelses libling. Der doziker artist hot ontejl genumen in grojsn antisemitiszn propagande film ״Jid Süss“, szpilndik in im 4 roln. Ict hot er derklert mit a ruikn gewisn ojf di im gesztelte forwurfn, az di dozike 4 antisemitisze roln iz er gewen geewungen oncunemen nor mitn eil ״cu farlojfn ewentuele antisemitisze arojstrajtungen fun 4 andere film-szojszpiler . . .“ Un richtik!. Dos iz ejgntlech di produktiwizacje fun arbet! Ot a bajszpil fun greneclozer jzelbstopferung! Ot iz di heldiszkajt funm prat! Werner Krauss, der aktior fun anti-jidiszn film ״Jid Süß“, iz bafrajt geworn durchn Stuttgarter tribunal un farrechnt cu der grupe ״Unbelastete“. Werner Krauss hot gewolt mit zajne 4 roln aropnemen dem chet fun 4 andere szojszpiler, wos woltn ewentuel gekent ojsnuen di dozike roln far anti-jidiszer propagande. Der tribunal hot farsztanen di handlung fun Werner Krauss, un hot im bafrajt. Dos iz wirklech gewen a szwerer problem cu lejzn ... G. J. Grosz. /