Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-06-13 · 22/60 (13.6.1947) · p. Seite 3

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
22/60 (13.6.1947)
Date
1947-06-13
Page
Seite 3 (sequence 3)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
64% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243326--459-7243047
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

FRAJTIK, 13. JUNI 1947 אונדזער ווארט ZAJT 3 FUN DER POL B. B. PoKtiszer Iberächt Alcide de Gasperi iz/ a rekordler fun meluche-krizisn. Zajt zajn ibernemen dem postn, als italjeniszer premier in dec. 1945, hot er zieh cum fertn mol ongegebn in demisje, kedej cum fertn mol wider zieh cu szteln in der szpic fun der italjeniszer regirung. Es iz bli szum sofek, az de Gasperi fardint zieh dem ruf fun an altn, derfarenem politiszn szpiler, lojt di werter fun der liberaler engliszer cajtszrift ״Manchester Guardian“. Es sztelt zieh ober di frage, cu trogt niszt dos mol de Gasperis najer eksperiment kajn baciln fun a najem krizis, efszer a mer emstn wi di forike, baciln fun a• g. curik-krizis, lojt dem niszt lang geforemtn politiszn termin fun ״Giorniale d'Italia“. Di noenste waln cu der italjeniszer konstituante in herbst h. j. wein •<׳ gebn an ojtoritatiwn entfer in dem injen, an entfer, wos iz gesztict ojfn wiln fun italjeniszn folk. Der rezultat funm leetn krizis iz dos Iberrajsn mitn princip fun 3 parteisze koalicjeregirungen. Di kristlech-demokratisze partej hot ibergenumen, baj der batejlikung fun etleche umparteisze ekspertn, di fulsztendike farantwortlechkajt fam regim in Italje. Di biz-jectike partnern, di komunistn un soc-) jalistn, zajnen opgesztojsn gewom cu der opozieje. Di dozike sztelung git der opozieje grojse taktisze fortejln, wajl zi derlojbt ojf an umgeszterter kritik fun di regirungsszach-cugn un lozt szlogn kapital fun di warszajnleche misderfolgn fun de Gasperis kabinet. Lojt der ajnsztimiker mejnung fun der welt-prese zet ojs cu zajn zejer umwarszajnlech, az de Gasperi zol imsztand zajn in meszech fun etleche monatn far di waln radikal cu lejzn di szwerikajtn, wos konfrontim Italje zint dem sof fun der milchome. Di dozike szwerikajtn zajnen hejn inerleche wehejn ojserleche. Der kimat fulsztendiker mangl fun wichtike rojsztofn far der industrie, di inflaeje fun lir, wos iz antwortet gewom in der lecter cajt cu a helft fun zajn frijerdikn wert, di iberbafelkerung fun land, di arbetslozikajt, wos dergrejeht lojt oflcjel ongegebene eifern, di grenecn fun 2 miljon, wi ojeh der riziker budzet-deficit in der hojch fun 610 miljard lir (in kegnzac cu der frijerdiker, cu fll optimistiszer, opszacung fun 193 miljard lir), szteln for mit zieh a kompleks fun szwerikajtn fun der erszter kategorie. Di umzicherhajt funm gojrl fun di gewezene italjenisze kolonies, nemendik in acht di produkcje fun szpajz-artiklen un dem opflus fun di iberike arbets-kreftn, wi ojeh di ongelegnhajt fun dem lebnswichtikn port Triest, dergenen dos bild fun di wezntleche italienisze zorgn. Dos wichtikste problem ober iz di frage fun baszpajzung, wos ken mer drastisz bacejchnt wem mitn nomen hunger-wizje. Dos wejc-geretenisz sztelt zieh ojeh dos jor for zejer szlecht. In di dozike badingungen iz Italic ojsgesztelt ojf hilf fun ojsland, in der erszter rej ojf di F. Sztatn. Es iz warszajnlech, az nochn arojsmanewrim di linke partejen fun der regirung, zajnen di szansn fun der italieniszer delegacje, wos pertraktirt ject in Washington wegn a dolar-kredit, ginstiker, wi in der cajt fun de Gasperis wajln in ״Wajsn Hojz“ mit etleche monatn curik, ober wi es bahojptet mit recht ״Manchester Guardian“, zajnen halwoes alejn niszt bejechojles cu sanim di opgeszwachte wirtszaft fun a land. Cu dem ewek iz umbadingt nojtwendik a gezunte regirung, wos iz feik antszprechnd cu operirn mit di bakumene geld-sumen un derflm zej cu di geherike basztimungs-kwaln. Di bizjectike praktik ojfn gebit fun Italic hot bawizn, az a cu grojse sume geld hot zieh durchgegliczt durch di finger fun der regirung un iz farszwundn mitn szodn far di interesn fun der italieniszer wirtszaft. ' Di link-gerichtete opozieje, specjel di komunistn un di a. g. Nenni soc jalistn, iz cugetrotn cu masn-demonstraejes un di cajtung ״Avanti“ hot ofn gerufn cu sztiren di ictike regirung. De Gasperis sukees bajm lejzn dem leetn regirungs-krizis szajnt cu zajn a Pyrrhus-zig. Opgezen derfun, cu er iz baajnflust geworn fun ojsn bajm bildn zajn kabinet, wi es bahojptet a gewiser tejl körnentatom, szajnt cu zajn mer wi warszajnlech, az er wet niszt imsztand zajn cu baherszn di wirtszaftleche szwerikajtn, wos sztejen far im. In dem fal wet di umcufridnhajt funm ״grojln mencz“ in Italic noch mer waksn. Dos sztajgn fun di prajzn-, wos gejt hant in hant mit der arbetslozikajt un mit der inflaeje fun lir, wi ojeh di geszikte propagande fun der opozieje ken bildn dem onhojb fun sof fun der hegemonie fun der sztarkster italieniszer partej baj di oktober-waln. A charakteristiszn simptom, hagam noch niszt fulsztendik molgebnd, hobn gebildet di prowincional-waha in Sicilie, farendikt mitn misderfolg fun der kristlech-demokratiszer partej. In ganen fun an andern sztandpunkt darf men opszacn dem leetn regirungs-krizis in Ungarn. Ejgntlech zajnen ojserlech in der ungariszer regirung niszt forgekumen kajn grojse personale enderungen. Der najer premier Lajos Dinnyes hot fartrotn dem gewezenem premier Nagy, wemens rezignaeje es iz ongekumen telefonisz fun ojsland ojf an ojfn, wos dermont gewise operetn-situaejes. Ojser dem iz forgekumen an enderung ojfn arrit fun ojsern-minister, wi och iz forojsgezen a rejnikung in di organizacjonele ramen fun der partej fun ״klejne landwirtn“. Di koalicje fun di 4 partejen, klejne landwirtn, komunistn, socjalistn un nacjonale landwirtn iz ober ojf wajter farblibn. » ׳* Die partej fun ״klejne landwirtn“, wos hot in der cajt fun di waln bakumen arum 60% sztimen, hot bli szum sofek koncehtrirt in zieh, als konserwatiwe partej, a rej reakcjonere elementn. Dos iz fulsztendik farsztendlech, ojb men barikzichtikt, az di dozike partej iz ge wen di ejncike, oficjel cugelozene reperezentanc fun di ״burzuaze“ kojehes. Lojt der londoner ״Times“ iz der feler fun di rusisze macht-organen gewen take di legalizacje nor fun ejn konserwatiwer partej, wos hot zelbstfarsztendlech gemuzt genisn fun der unterszticung fun ale anti-komunistisze un anti-socjalistisze elementn. Wifi emes iz unter di dozike umsztendn, az in di rejen fun der partej fun ״klejne landwirtn“ zajnen antsztanen farszwerungen kegn der kegnwertiker Ordnung in Ungarn, blajbt an injen fun haszores. Es ducht zieh, az fun der antdekter, in februar h. j., farszwerung fun pulkownik Dalnoki Veres cit zieh konsekwent a politiszer kurs, wos hot dem eil cu paralizim di anti-linke ajnflusn fun der partej fun ״klejne landwirtn“. Es iz ojeh meglech, az di nacjonale elementn hobn gehat in zinen, rechnendik ojf dem baldikn opeijen szlisn dem opmach mit Estrajch, cu ceklapn di umbakweme regirungs-koalicje. Fun der cwejter zajt ober, ducht zieh cu barechtikn di haszore, az di rusisze macht-organen hobn bedeje culib di zelbe tajmim, azoj sztark opcuszwachn dem sztarkstn oponent, kedej zicher cu zajn baj di waln in herbst mit a zig fun di linke un zieh farzichern mit a^marjonetnregirung. Es woltn wegn dem ejdes geZogt di folgnde faktn: dos ajnszteln fun a kontrol-komisje, wos darf genoj ojsforszn dem owar fun jedn mitglid fun der ״klejner landwirtn“ partej, der projekt fun der najer wal-ordinacje, wos nemt cu dos aktiwe un pasiwe walrecht baj gewezene mitglider fun di faszistisze partejen un baj di mitglider fun zejere familjes, wi ojeh di nacjonalizirung fun di ungarisze benk. Gewise warszajnlechkajtssztrichn farmogt ojeh di haszore, az dos szpiln ojfn opeijen mitn szlisn dem opmach mit Estrajeh fun der rusiszer zajt, blajbt in farbindüng mit di herbst-waln in Ungarn. Di antwiklung fun di lecte geszeeniszn hot zieh ongetrofn ojf der lebediker reakcje fun di F. Sztatn un England. Bacejchnungswert in der hinzicht iz der interwju fun prez. Truman, wos hot forojsgezogt an energiszere sztelung fun di F. Sztatn in bacifung cu dem Problem, wi dos hot gehat dos ort mitn are- Stirn dem gen. sekr. fun der ״klejner landwirtn“ partej, Bela Kowacs. * Najs fun der weit Arbeter fun di Citroen-fabrikn sztrajkn. Paris (DENA-JNS). 3 000 arbeter fun di francojziszere Citroen ojto fabrikn hobn dinstik pluclung awekgelejgt di arbet un azoj arum noch mer farszarft di wirtszaftslage, welche iz szojn durchn sztrajk fun di ajznban, elektricitet un gaz arbeter zejer kritisz. Der ajznbaner-sztrajk nemt arum ject 482.000 arbeter. Mitn ojsnam fun post un farderbleche lebnsmitl transportn, iz der gancer ajznban-farker tojt. Thomas Mann niszt ongenumen ajnladung kajn München. München (DENA). Ojf der ajnladung, wos Dr. Filip 'Auerbach hot geszikt cu Thomas Mann cu der münebener jugntkonferenc, hot der lecter geentfert mit folgender telegrame: ״Ich dank herclech far Ajer frajntleche ajnladung. Culib farszejdene inerleche un ojserleche sibes ken ich zi ject niszt onnemen.“ Wajter sztelt Thomas Mann fest, az men zol niszt cwejfln in zajn tifn ontejl ibem dajczn gojrl. ״Dajcze mejdlech", gef er leche treger fun der naci-doktrin. Washington (DENA-INS). Dajcze mejdlech, wos hobn baciungen mit amerikanisze sol- . datn, wem in baricht fun Col. Klein, a gew. ratgeber fun krig-minister Patterson, bacejchnt als ״ojserst geferlecher treger“ fun der naci-doktrin. Col. Klein szlogt for cu bechern dem durchsznits-elter fun di amerikanisze bazacungstrupn in Dajczland mit der bagrindung, az junge soldatn zajnen niszt in der läge cu derkenen, az di Dajczn aplerin cu zejer mitlejd nor wegn di ״ginstike fortejln“. Der amerikaner Coloneil farruft zieh wajter ojfn baricht fun der amerikaniszer Mil.Regirung in Dajczland, 10|t welchn es iz cu zen, az 19% fun di ' Dajczn zajnen noch nacionalistisz un 39% antisemitisz ajngesztelt. In Auschwitz wert gebojt a muzeum cum ondenk fun di kacet-korbones Wien (INS). In Auschwitz wet gebojt wem an internationaler muzeum als ondenk fun di milionen korbones fun naci-rezim. Der muzeum wet batrojt wem durch an ״Internacjonale federaeje fun gewezene kacetler.“ Ojeh in Bergen-Belsen a denkmol far di gefalene Frankfurt (INS).) In Bergen-Belsen zol ojeh awekgesztplt wem a denkmol far *di hunderter-tojznter korbones. Der projekt fun denkmol iz ojsgearbet gewom durch a dajczn architekt. > 65 Jidn curikgeszlkt fun Italje kajn Estrajch. Rojm (DENA-Reuter). 65 Jidn, wos zajnen gewen ojfn weg kajn Italje, bichdej fun dort cu kumen kajn E. J., zajnen fun der britiszer policej curikgeszlkt gewom kajn Estrajch. Farendikt der sztrajk fun di francojzisze gaz un elektricitets arbeter. Paris (DENA). Der lojn-konflikt in der francojziszer gaz un elektricitets-wirtszaft iz, wi es meldet Reuter, likwidirt. A delegacje hot farhandlt mitn francojziszn Industrieminister Robert Lacoste un iz gekumen cu a heskem. Der sztrajk fun di 3000 arbeter in di Citroen-fabrikn iz noch a por szoedikn dojer farendikt geworn. USA-ojsern-minister untersztict emigraeje fun 400.000 DP-is un federt grojse alija. New York (DENA-Reuter). Dos amerikanisze ojsem-ministerium hot untersztict far der ajnwanderungs-komisje bajm Reprezentantn-hojz dem gezec-projekt fun a jerlecher emigraeje fun 100.000 farszlepte perzonen in Amerike ojf der cajt fun 4 jor. ״Mir wein nit opsztejn fun undzere bamiungen. ajncuzidlen wos mer farszlepte perzonen in Latajn-Amerike un dergrejehn a gerechte lejzung fun E. J.-problem, wos zol dermeglechn a grojser col fun di farszlepte Jidn zieh cu bazecn in Erec-Jisroel“ — hot derklert Hilldring. . Wajter hot er batont, az es zajnen ject faran draj meglechkajtn far der eukunft fun di DP-is, dos zajnen: 1. Cwangs-repatriacie, 2. Ojslifem zej ojfn chesed fun der dajezer wirtszaft oder 3. lozn zej ojf an umbagrenecte cajt in di lagern. Di Farejnikte Sztatn gibri ojs ojf di DP-is 10 milion dolar a jor. 15־ter juni lecter termin fun zonder-rationen far reparianten. Frankfurt (DENA-Reuter). Lojt der derklerung fun amerikaniszn hojpt-kwartir in Europe wein ale farszlepte perzonen, welche wein zieh repatriirn nochn 15-tn juni nit genisn fun 60-togiker zonder-ration far repatriantn. Fun baricht fun hojpt-kwartir iz cu zen, az in meszech fun der cajt nochn basztimen di zonderrationen hobn zieh curikgekert in zejere hejmen: 10 674 Poliakn, 290 Jugoslawn, 104 Letn, 79 birger fun Ratn-Farband un 9 Estn. Prag (SAS-UP)? Di pojlisze grenec-policej, welche hot in forikn jor durchgelozn durchn grenec 85 000 Jidn fun Pojln un Tszechoslowakaj, hot bakumen a bafel cu szisn ojf jedn ejniem, wer es wet pruwn szwaren di grenec. Der bafel iz arojsgegebn geworn mit 2 wochn curik, ober forlojfik iz er noch nit oficiel farefntlecht ge-׳■ worn. Menczn, wos kumen fun jener zajt grenec dercejln, az es iz ject asach szwerer aribereukumen wi frier. Demolt iz di pojlisze regirung gewen geewungen cu efenen di grenec, wajl zi iz nit gewen bekojach cu baszien di Jidn fun der antisemitiszer chwalie nochn Kielcer pogrom. Nagy warft op di baszuldikungen als falsze. Genf (DENA-INS). Der gew. ungariszer premjer Ferenc Nagy hot bacejchnt di in Budapest kegn im farefntlechte baszuldikungen, az er iz gewen batejlikt in an Ungam-fajntlecher farszwerung, als ״lecherleche un fulsztendike szkorim“ un hot farzichert, az di komunistn hobn noch far zajn demisje gemacht forberejtungen far a meluche-iberkerenisz. Bukarest. Do iz arestirt geworn der, in zajn opweznhajt, cum tojt farurtejlter Nikifor Crainic, welcher iz untern Antonescurezim gewen propagande-minister un arojsgeber fun der antisemitiszer Cajtung ״Forulka Wremi“. On komentarn A dramatisze Wendung iz forgekumen in der szpruchkamer-procedur kegn dem herliner, Dr. Deichgräber, wos iz noch hajnt szef-doktor fun sztotiszn szpitol in Weißensee. Lojt di rejd funm baszulidktn hot er gezolt in 1933 arajntretn in der naci-partej culib der ojsdriklecher bite funm barimtn jidiszn profesor*43emard Zondek, ject in Jeruszolaim, kedej cu baszien Zondekn kegn ongrifn. Ejdes hobn di dozike jedije basztetikt un hobn noch mit ejnclhajtn geszildert di szwerikajtn, wos Deichgräber hot gehat ojscusztejn micad der partej, wajl men hot cu im niszt gehat kajn cutrpj. Der doziker chitrer pruw cu antlastn dem baszuldiktn iz ober durchgefaln bald wi es zajnen forgelejgt geworn foto-kopies fun der, durch im alejn geszribener biografje, wi ojeh a perzopalkarte fun der SS־kartoteke. Fun di dozike dokumentn hot zieh arojsgewizn, az Deichgräber hot szojn in 1931 gehert cu der algemejner SS, in 1932 cu der partej un az er hot in der SS awansirt bjL cum Obersturmführer un Standartenarzt. Der trik iz dos mol cufelik niszt gelungen . , . B Onfang maj iz in Bremen forgekumen a pxoces fun 2 brider, wos hobn in der nacht fun 10. now. 1938 derszosn a Jid. Di baszuldikte zajnen farmiszpet gewom cu 8 un 6 jor tfise. Dos gericht iz arojsgegangen fun der hanoche, az der mord iz begangen gewom niszt ״fun ejgene motiwn“ nor ״ojfn bafel fun der hechster sztele“. Kegn dozikn urtejl iz tejkef derlangt geworn an apelacje un fun ale zajtn hobn zieh getrogn chwaljes protestn. Szpeter iz bakant geworn a wichtiker umsztand. Wi es git iber di berliner cajtszrift, ״Der Weg“, iz fun draj richter fun der sztrof-kamer, der forziender gewen a naci un 1 bajzifcer an SA-man. Dos:J wajzt, wi wajt es halt in Dajczland mit der entnaciflcirung. Es wolt niszt gewen kajn glajchers wi cu derklern, az zej kenen niszt zajn objektiw. Kejner wolt fun zej niszt derwart un farlangt cu handlen kegn ejgenem gewisn. Ober dermit, wos zej farnemen zejere richter-sztuln hobn zej gewizn, az zej hobn bichlal niszt kajn gewisn un az niszt nor zej zajnen gewezene mejnungs chawejrim nor ojeh hajnt zajnen zej szutfim fun di merder un az zej hobn mit zejer gerateweter sztelung gemisbrojeht, kedej cu rate wen zejere chawejrim. * In Dublin (Irland) iz forgekumen di kwure fun Dr. Herman Goertz, a 56-jerikn naciszpion. Er iz bagangen zelbstmord, kedej niszt deportirt cu wem kajn Dajczland. Di kwure iz forgekumen mit ale ceremonjes, frojen mit haknkreje-bandn ojf di arbl un dajcze luftwofn opeejehns hobn baert di kwure. A grojse col mitglider fun der dajezer kolonie in Dublin hobn ontejl genumen in der lewaje. A haknkrejc fon iz gelejgt gewom ojfn kejwer un a gelejgter kranc hot getrogn di ojfszrift: ״Cum kowed fun a grojsn dajczn soldat“. Ale iz forgekumen in fulsztendiker ru, on szterungen micad der iriszer macht. (Lojt ״Daily Mail“.) * In 1939 hot der hojz-ejgntimer Johann Klein merderlech ceszlogn di 68jerike jidisze froj Olga Silberberg. Wejnendik hot di froj ojsgerufn: ״G-t wet ajeh derfar basztrofn“. In September 1946 hot der frankfurter amtsgericht probirt cu farlojfn G-t dem weg. Klein iz dan basztroft geworn fam dozikn tat un far ewej enleche cu 7 monatn tfise. Klein hot ongegebn an apelacje, un iz in 1947 geworn fraj-geszprochn. __ Der forzicer hot derklert cum fal Silberberg: ״Dos farbrechn iz gewen sztrofbar nor in der cajt fun bagejn di tat, alzo in 1939 un nor lojt der propozieje fun der gerojdefter. Aza sztrofantrag iz dem forligndn fal niszt gesztelt gewom.“ Nejn! Er iz in-1939 wirklech niszt gesztelt geworn. ״Fiat iustitia — pereat mundus.“ (Zol lebn di gerechtikajt — gej unter weit).

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.