Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-06-13 · 22/60 (13.6.1947) · p. Seite 2

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
22/60 (13.6.1947)
Date
1947-06-13
Page
Seite 2 (sequence 2)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
64% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243326--458-7243046
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

2 entity mentions

ZAJT 2 א ו נ רז ע ר וואדט FRAJTIK, 13. JUNI 1947. 1 - f. J-reif 3500 emigrantn zajt Januar. Blojz 3500 emigrantn zajnen ongekumen in E. J. zajt januar, hagam di kwote batreft 1500 a chojdesz. Di sibe derfun iz der grojser mangl inm transport un der fakt, wos di sertifikatn fartejlt di regirung un niszt di Jidisze Agenc. 1125 emigrantn kumen on hajntike woch fun Cypern, cwiszn zej 260 gewezene plejtim fun Bergen Belsen. Sach-hakl zajnen ongekumen fun1 Bergn-Belsen 650 perzon, noch 600 hobn sertifikatn un wartn ojf transport-meglechfiajtn. Jiszuw fajert dem jam-tog. Dem 13. un 14. maj hot der Jiszuw gefajert dem ״jam-tog“. In meszech fun ersztn tog zajnen forgekumen efntleche mitingen in Jeruszolaim, Chaifa, Tel-Awiw un andere sztet. Beejs a masn-demonstracje in Chaifa hobn tojznter menczn baert mit a minut szwajgn di E. J.-dike matrozn, wos zajnen umgekumen ojf di jamim beejsn krig un ojch jidisze plejtim, wos zajnen dertrunken geworn szwimendik cu di breges fun E. J. Montik iz untern Protektorat fun der E. J.- diker jam-lige forgekumen a parad mitn ontejl fun di kadetn fun der nawigacje-szule, szul-kinder un skautn. Amerikaner jidiszer dirigent in Emek. Leonhardt Bernstein, dirigent fun New- Yorker filharmonie-brkester, wos iz gekumen ojf a bazuch, hot zuntik dem 11. maj gegebn a koncert in dem rizikn amfiteater fun Ejin- Charod — Tel-Josef. Iber 5000 menczn zajnen gekumen fun ale punktn fun Emek ojf der grojser muaikaliszer impreze. Aza groj'sn ojlem hot E. J. niszt gezen zint dem grojsn koncert fun Jasza Chejfec in j. 1926. Ojfn cwejtn ort in dimentn-ojsarbetung. Es iz szojn etleche mol dermont geworn wegn der grojser antwiklung fun der dimentn fabrikacje in E. J. Farn lectn welt-krig, in j. 1939, hot di col arbeter in der E. J.-diker dimentn-industrie batrofn 60 un hajnt? Lojtn baricht, wos iz lectns opgegebn geworn dem internacjonaln kongres fun dimentn-arbeter, gefint zieh E. J. ojfn cwejtn ort lojt der col baszeftikte arbeter. Ojfn ersztn ort gefint zieh Belgle mit ire 15 tojznt arbeter, dan kumt E. J. mit ire 5 tojznt dimentn-arbeter. Ojfn dritn ort sztejen di F. Sztatn mit zejere 4 tojznt arbeter. Di E. J.-dike dimentn-industrie gefint zieh inganen in jidisze hent, ojch di arbeter zajnen ale Jidn. Dos jidisze Jeruszolaim in di lecte 100 jor. Jeruszolaim hot zieh zejer sztark antwiklt in di lecte hundert jor. Bizn sof j. 1946 hot di col Jidn batrofn, lojt der opszacung, 102 tojznt nefaszes, d. h. arum 62% fun der algemejner bafelkerung. Jeruszolaim cejlt hajnt inganen 165 tojznt ajnwojner. Di col Jidn in Jeruszolaim batreft 16% fun ganen jidiszn jiszuw in land, wos cejlt hajnt 625 tojznt nefaszes. In j. 1845 hobn in Jeruszolaim gewojnt 5 tojznt Jidn. A helft fun di Jeruszolaimer Jidn zajnen aszkenazim un di andere helft gehern cu farszejdene orientalisze gemejndes. ־ Der szetach fun Jeruszolaim iz karge 20.000 dunam, iber 5.000 dunam gefint zieh in jidisze hent, karge 8.000 dunam in arabisze hent un iber 6.500 dunam iz in bazic fun der regirung. A jidisze pasazir-szif ojfn Mitllendiszn Jam. Gor in gichn wet onhojbn cu kursirn di jidisze pasazir-szif״ ־Kedma“ ojf der linie Chaifa-Marseille. ״Kedma“ iz a 3.000 tonike szif mit plac far 270 pasazirn un a personal fun 95 man. Ojser dem kapitan un dem hojptinzinier basztejt der gancer personal fun Jidn. Di matrozn zajnen' rekrutirt geworn fun cwiszn di sziler, wos hobn geendikt di jamszule in Chaifa un fun cwiszn di, wos hobn in cajt fun krig gedint in engliszn flot. Farmacht an unternemung fun mitlalter. Nor dos alte, tojznter-jerike E. J. ken zieh azelches derlojbn: Der, wice-guwerner fun dem Chewroner krajz hot arojfgelejgt a sztrof fun 1 funt szterling ojf di balej-batim fun an alter garberaj in ,der alter sztot Chewron. Di sztrof hot er arojfgelejgt, wajl di sanitäre badingungen in der garberaj zajnen gewen zejer ' szlechte un noch dem, wi di sztrof iz bacolt geworn, hot er ojch farordnt cucumachn ojf ale mol di unternemung. Di dozike garberaj in Chewron hot ekzistirt in der zelbiker gebajde 500 jor un hot lectns ׳■ baszeftikt 100 arabisze arbeter. Jidisze un arabisze arbeter farejnikt durch gemejnzame interesn. Es zajnen in E. J. faran asach jidisze un arabisze arbeter-interesn, ober niszt umetum zajnen zej farejnikt. A fulsztendike farejnikung herszt cwiszn zej un di 5 internacjonale ejl-gezelszaftn, wos zajnen tetitz in land un welche baszeftikn 3.450 arbeter, fun zej 2.300 Araber un 1150 Jidn. Biz onhojb 1946 iz di Histadrut niszt gewen oficjel onerkent, als di fartreterin fun di arbeter, troc ale ire bamiungen. Erszt 1946 hot di Histadrut ojsgekemft zieh dos recht cu fartretn, ale jidisze un arabisze arbeter far di ejl-gezelszaftn. In manche unternemungen zajnen geszlosn geworn kolektiwe opmachn nochdem, wi di Histadrut hot durchgefirt a sztrajk fun ale arbeter. In draj ejl-gezelszaftn hobn di sztrajkn gegebn a fulsztendikn zig. In kamf far farbesern di arbets-badingungen iz dergrejeht geworn a fulsztendike cuzamenarbet cwiszn di arabisze un ׳ jidisze ongesztelte. Arabisze propagande un wirklechkajt Cwiszn propagande un wirklechkajt iz alemol a wajter mehalech, baj di Araber iz der doziker mehalech gor a wajter un ot — a klejner bajszpil. Di arabisze cajtung in Jafa, ״Aszew“, szrajt ojf der erszter zajt unter a grojsn kop: — ״zoln di englisze cajtungen nor sztil wem. Di Araber wein kejnmol in lebn zieh niszt batejlikn in ejn unternemung mit di Jidn.“ Ojf der cwejter zajt fun der zelber cajtung gefinen mir a jedije, az a gemiszte delegacje fun Jidn un Araber: Rokeach, Traub, Seid Bajds un Nikola Dz^ach — citrus plantatorn fun E. J., forn in gichn arojs kajn Szwedn, Nörwegn, Finland, Pojln, Frankrajch, Czechoslowakej, Italje un Kanade, kedej oncubindn mit di dozike lender handls-baciungen. Di cajtung fregt ober cum sof: ״Wos zogn undzere (arabisze) nacjonale instituejes wegn der doziker beszutfesdiker delegacje?“ Dr. Wajcmans arojstrit in Nehalel. Dr. Chaim Wajcman iz arojsgetrotn ojf a masn-miting in Nehalel. ״Dos iz majn erszte rede zajt dem lectn Bazeler Kongres“ — hot dr.» Wajcman gezogt. ״Ich hob baj zieh baszlosn niszt arojscutretn efntlech, niszt far un niszt kegn der Ekzekutiwe. Es iz noch ober niszt gekumen di cajt aropeuwarfn fun zieh dem joch fun cijonizm. Ich glojb nor in ejn cijonistiszn sistem: in’m gejn forojs trit baj trit un derobern dem E. J.-dikn bodn dunam noch dunam. Cu der jugnt zog ich, az bajm ojfbQjen E. J. ken niszt zajn kajn kficashaderech. Der cijonistiszer weg iz a szwerer un langer weg, a weg ful mit szterungen, wos kenen bazajtikt wem nor durch zejer grojse onsztrengungen.“ ,;In jectikn kritiszn moment, zogt Wajcman, ze ich noch ale glencnde ojszichtn far der, cijonistiszer zach, ojb mir wein nor niszt gejn curik, oder niszt arop fun dem weg fun konstruktiwer arbet.“ Maurice Perlman ojf a plejtim szif. Cwiszn di plejtim ojf der szif ״Teodor Herd“ iz gewen Maurice Perlman fun London, ojtor fun dem buch ״Der Mufti fun Jeruszolaim“. Er iz deportirt geworn kajn Cypern cuzamen mit andere emigrantn. Dort hot er zieh glajeh gemoldn mit zaj ne dokumentn un megale gewen wer er iz. Ende 1936 zajnen ojsgebrochn di umruen in E. J. Der derfarener jidiszer jiszuw hot gewust, az er ken zieh sztien blojz ojf zajne ejgene koj dies un hot farsztarkt di kojehes fun der zelbstszuc-fartejdikung. Bemeszech fun 3% jor hot gebuszewet der arabiszer teror, un der princip fun der Hagana iz gewen: far jedn prajz ratewen dos farmegn, dos lebn un dem kowed fun jiszuw, niszt farlozn kajn szum punkt. Kemfn blojz mit di, wos bafaln undz, niszt trefn kajn umszuldike un niszt. nochgejn di nekome-gefiln. Mir hobn es gerufn: hawlaga. Sof 1937, wen di teroristisze bawegung hot zieh gesztarkt, iz derszinen dos gezec, lojt welchn jeder ejner, wos wert gechapt mit ge wer in der hant, saj fun di ongrajfer, saj fun di onfaler, wert farmiszpet cum tojt. Es iz demolt szwer gewen opeuhitn dos gewer fun der Hagana. Dos gehejme ariberfirn gewer fun ort cu ort iz gewen farbundn mit lebnsgefar. Ober der gancer jiszuw hot zieh gesztelt in dinst fun der Hagana. Mir gibn do iber a derinerung fun a froj, wegn ejner fun fil umbakante, wos hobn ajngesztelt zejer lebn far der fartejdikung fun di Hagana-menczn, mit tifn glojbn in der gerechtikajt fun zejer weg, fun rejnkajt fun zejere majsim. Ich bin ejnmol cufelik gegangen mit a jugntlechn ojfn chejfer mark. Plucim hot militer arumgeringlt dem mark fun ale zajtn un on&ehojbn durchfim a zuchung, demolt hot men noch niszt gewagt arajncudringen in di hajzer. Der bocher, wos iz mit mir gegangen iz blejch geworn un hot mir ojsgezogt dem sod, az er halt in der hant a pekl ״kejlim“, w0H er darf iberfirn in a basztimtn ort. Es iz niszt gewen kajn cajt cu trachtn. Antkegn mir hob ich derzen a froj, wos hot farkojft Dos ferente kind Amol iz di ״alija pnimit“ (di fargreserung fun der bafelkerung durch geburtn) blojz gewen an injen fun di ejmoner un andere Jidn, wos kumen fun mizrech. Lectns ken men szojn ojch bagegenen baj aszkenazisze Jidn a cendlik kinder. In Tel-Awiw iz faran an aszkenazisze familje, baj welcher es iz szojn gebojrn geworn dos 14-te kind (11 zin un 3 techter) un azoj wi er iz erszt• a fereiker un zi 38, farzichern zej, az dos iz niszt der sof . . . Agew iz der eltster zun fun der familje szojn hechler 20 un hot szojn chasene gehat, iz er der zelber mejnung wi zajn tätemame, az er darf ton dos wos zajne eitern. ״Alija pnimit“/ dos iz der gebot fun der szo tajnen zej ale. Gezelszaft far bodn-kultiwirung colt 6 %. Der baricht fun der E. J.-diker akejengezelszaft far bodn-kultiwirung anthalt a forszlag fun dem direktorn-rat ojscucoln di akcjonern 6 % diwidendn farn j. 1946, d. h. mer mit 1 procent wi farn j. 1945. Der hojpt-akcjoner in der gezelszaft iz hajnt-cu-tog, di afrikanisz-palestinisze inwestirungs-kompanie, wos hot» genumen akejes far 100.000 funt szt. un opgecolt mer wi a helft. Ir akcjen-kapital hot •zieh fargresert in meszech fun j. 1946 un batreft cuzamen mit andere fondn a halbn miljon funt szt. Niszt gekukt ojf di farszejdene szwerikajtn hot di gezelszaft ajngekojft hibsze sztochim bodn. Di algemejne sume, wos iz inwestirt in knijot un meloracjes bemeszech fun j. 1946 batreft iber 166.000 funt-szt. Lojt an opmach mit der E. J.-diker elektriszer korporaeje, wet zieh in gichn onhojbn a grojse meloracje un ojfboj-arbet in Chula, wu di gezelszaft far bodn-kultiwirung hot inwestirt 325.000 funtszterling. Na je hejm far frojen-emigrantn. Dos hojz fun chalucot (Bet Chalucot) in Tel-Awiw, der grester fun di draj binjonim, wos di New-Yorker frojen-lige hot ojsgebojt far frojen-emigrantn, iz ject fargresert geworn mit a najem fligl, wos iz szojn ba wojnt fun chalucot, gekumene fun Cypern. Der najer fligl kost 200.000 funt un anthalt rachwesdike dires, a lejen-zal, arbets-cimern un klub-cimern far arbetndike muters. Di szterblechkajt cwiszn kinder ־'־^ J:D;1(034 Far der milChome iz di szterblechkajt cwiszn kinder in E. J. gewdn 127 fun tojznt gebojrene kinder. Dos lecte jor hobn mir szojn dergrejeht cu 31 fun tojznt, dos mejnt ojch, az di szterblechkajt fun Rinder in E. J. iz fil klener wi in England un in Amerika. Jidisze najes fun dejr garer weit. Budapest (ITA). Di cijonistisze organizaeje in Ungarn hot sof kol sof bakumen a licene arojscugebn a wochncajtung ״Der jidisz. weg“. ejer, ich bin cu ir eugegangen un gezogt ojf jidisz: ״der doziker bocher hot in di hent a ״trejfn pekl“ un er iz ajngesztelt mitn lebn, ojb du West derlojbn, wel ich bahaftn dos pekl in dajn kojszl unter di ejer.“ Zi hot maskim gewen, ich hob zieh gemacht glajeh wi ich wolt geklibn ejer funm kosz un derwajl opgesztekt dos pekl. Der bocher iz zieh awekgegangen wajter mit a papiros in mojl, glajeh wi es gejt im gorniszt on. Ich hob mojre gehat, tomer hobn es bamerkt di poliejantn, wos zajnen gesztanen niszt wajt fun undz un kedej cu ratewen di froj, hob ich ir forgelejgt arajncugejn in ejnem fun di klejtn, maszmoes cu kojfn un ich wel blajbn bajm kojsz. Di froj hot zieh cebejzert un gezogt mit kaas: — wos, blojz ir wilt hobn di miewe? Wen di soldatn zajnen eugekumen cu undz un ongehojbn cu bazuchn di keszenes funm bocher, hob ich cu ir wider gezogt: — gejt fün danen. Zi hot zieh ober gehaltn on irikn: — hob ich den niszt kajn chejlek in Erec Jisroel? In der onweznhajt fun 1000 delegatn un gest hot zieh dem 8. maj d. j. geefnt in Tel- Awiw di land-konferenc fun KKL. A. Kamini, forzicer fun KKL in E. J. hot in zajn derefnungs-rede derklert, az in meszech fun di lecte 5. jor hot der KKL derworbn 270.000 dunam bodn un ojfgesztelt 72 naje landwirtszaftleche punktn. E. J. hot gezamlt farn KKL iber 120.000 £, fun dem hobn 3400 £ gezamlt szul-kinder. Der KKL hot szojn in E. J. iber 100.000 sztendike menadwim. Dr. A. Granowski, forzicer fun^. direkterium, hot gemoldn, az zint es ekzistirt der farbot funm bodn-farkojf hot der KKL der- Mesirus nefesx fun ßtdisxe froßen Fun di naje E. J.-dike wien. A feter git in Tel-Awiw zajnem a plemianik a szachtl szokolad. Der plemianik, 6 j. alt, nemt esn dem szokolad, niszt zogndik kajn dank. Halt im di muter op: — Wos zogt men? — Wos men zogt? git dos kind a tracht un entfert: — men zogt, az in gichn wet in Tel-Awiw zajn ojsnams-cusztand . , . ״Glojbstu take in amerikaner propagande?“ Ibn-Saud, der kenig fun Saudi-Arabie iz an umwisnder mencz; er hot niszt dos elementarste wisn fun a sziler fun a folks-szul. Dos sztert im ober niszt, az grojse un mechtike herszer zoln zuchn zajn frajntszaft . . . culib di ejl-kwaln, wos zajn land farmogt. ' Niszt lang iz er gekumen ojf a bazuch kajn Egyptn. Sztejendik bajm tajeh Nil hot er ojsgeszrign: — ״Wos fara grojser tajeh iz der Nil, er iz doch der grester tajeh in der weit!“ Mit im cuzamen iz dan gesztanen Ezam Pasza, der hojpt-sekretar fun der Arabiszer Lige. Ezam Pasza hot im ojsgebesert zajn umwisnhajt in geografie un bamerkt, az der tajeh Missisipi in di F. Sztatn iz greser fun Nil. Ibn Saud hot im geentfert mit a szmejchl: ״Glojbstu take in amerikaner propagande?“ 19 szifn mit iber 20.000 ״umlegale“ in forikn jor. In farlojf funm j. 1946 hot der keniglecher jam-flot un luft-flot in di mitllendisze jamwasern, in kamf mit der jidiszer ״umlegaler“ all ja farhaltn baj di breges fun land 19 szifn mit leerech 20.000 maapilhn. ' Zajt august f. j. hot di englisze macht ongehojbn ibercuszikn di maapilim kajn Cypern, fun di iber 20.000 zajnen 9248!bergeszikt geworn kajn Cypern, 11 maapilim zaj- .nen derharget geworn durch englisze 801datn bajn farzuch arajncukumen in land un hunderter zajnen farwundet geworn, sztelndik a widersztand. Cendliker E. J.-dike Jidn zajnen geharget geworn beejs clemonstracjes kegn der doziker engliszer handlung. 2 arabisze militerisze organizaejes in E. J. Jeruszolaim (DENA-Reuter). 2 arabisze militerisze organizaejes in E. J., welche cejln 20 000 mitglider hobn ongegebn a bite cu der regirung, zi zol derlojbn zej cu trogn uniforms. ״Irgun“ hot bedeje durchcufirn naje ongrifn. Jeruszolaim (DENA-Reuter). Di jidisze untergrunt-bawegung ״Irgun ewai leumi“ hot donersztik derklert, az. zi wet mamszich zajn ire ongrifn ojf ״lebnswichtike fajntleche objelchn" ^.,als eitler pjf.^i deportaejes ftux vmaapjlim, wps W s^tejfc inJdprer stire cujdi.’basztimungen fun di Farejnikte Nacjes. ~ : Soldatn lozn zieh wojlgejn. Di onfaln fun britisze soldatn ojf der eiwiler bafelkerung in di gasn fun Jeruszolaim, beiker in di oreme kwartaln, iz geworn a togtegleche derszajnung. In Zidffon-Mosze kwartal hot men cerabirt a szpajz-geszeft un eugenumen geld un cirung in dem muchtars dire. In dem Nachlat- Achim kwartal hobn soldatn gechapt hiner in di hojfn un zej geszochtn. In rechow ben Jehuda hot men baj nacht ojfgebrochn a lederkrom un eugenumen di gance schojre. In a sach priwate wojnungen rajsn zieh arajn 801datn un unter droungen fun biksn, oder rewolwern hejsn zej opgebn cirung un andern wertzachn. Lewaje fun Hagana-mitglid, J. Litmanowicz. Zuntik dem 27. f. m. hot men baglejt cu zajn ejbiker ru dem 25 jorikn Jehuda Litmanowicz, wos iz szwer farwundet geworn beejs er hot opgerojmt a bombe un iz kure noch dem gesztorbn fun zajne wundn. Jehuda Lismanowicz iz niszt gewen kajn terorist, wi der oficjeler komunikat hot ongegebn, nor a mitglid fun der Hagana. Di bombe hot er awekgenumen fun dem plac, wu di teroristn hobn zi awekgelejgt un hot derfar bacolt mit zajn jungn lebn. Der kerper iz gewen eugedekt mit cijonistisze fener un mit blumen. Ojf ejnem fun dl blumen-krenc iz gewen - an ojfszrift: ״Fun Dajne chawejrim“. Der umgekümener sztamt fun an ongezeener familje in Chaifa. Zajn foter, a bakanter cijonistiszer askn, hot gezogt ojfn kejwer: ״Du bist gefaln majn zun, beejsn derfiln a hejlikn chojw. Du host dajn lebn awekgegebn in kamf mit di sonim fun inewejnik un fun drojsn. Mir wejsn, az niszt umzist, bistu umgekumen“. worbn 380.000 dunam bodn. In meszech fun di lecte 6 chadoszim hot zieh der land-bazic fargresert mit noch 23.000 dunam un es zajnen eugekumen naje 24 landwirtszaftleche jiszuwim. Der budzet fun KKL batreft hajor 7,000.000 £, ober es zajnen dringend noch mindestns 2,500.006 £ kedej ojscufim ale ojsgearbete plener. Di konferenc hobn bagrist: Golde Meirson in nomen fun der Agenc-Ekzekutiwe, Dawid Remez i. n. fun Waad Haleumi un birgermajster fun Tel-Awiw, J. Rokeach. Der lecter hot mitgetejlt, az di tel-awiwer irija iz ject baszeftikt mit ojslejzn dem bodn fun der gew. dajezer kolonie in Szaron. , ,■ (Palkor) ä

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.