Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-06-05 · 21/59 (5.6.1947) · p. Seite 7

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
21/59 (5.6.1947)
Date
1947-06-05
Page
Seite 7 (sequence 7)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
63% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243325--454-7243043
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

DONERSZTIK, 5. JUNI 1947 אונרזער ווארט ZAJT 7 . . . Un doch wert undzer gajst niszt gebrochn, doch farlirn mir niszt ojf kajn ejn miaut dem mut un glojbn in a besere cukunft, undzer alt un ojsgepruwt mitl in di szwerste minutn fun der badroter jidiszer ekzistenc: farbajtn mir di ongrajfnde undz gefiln fun rezignacje, ojf gajstikn gerpngl, ojf szmidn ' dem . nacjonaln bawustzajn in jedn Jid. Azojarum szpant dos folk iber dem langn szwern goles-weg. Azojarum bletern mir di geszichte fun undzere owe8. Mir sztejen ject ojf der szwel fun a najem kapitl. Dos, wos mir zeen iz wajt szreklecher fun dem, -wos undzere owes hobn szojn durchgemacht. Azoj tragisz un farneplt iz der jidiszer horizont noch niszt gewen. Farjosemt, hejmloz un farknipt iz undzer lagerlebn, szwerikajtn un bagrencungen ojf jedn szrit, zäjnen di baglejtnde undz hajnt faktorn. Un wider der ״doch“! Doch gibn mir zieh niszt unter, doch kemfn mir mit dem szlechtn in undzer wirklechkajt, doch derlozn mir niszt kajn farcwejflung in undzere rejen, doch zajnen mir tif ibercajgt in a szneler enderung ojf beser. Od lo nutka haszalszelet. Der farbiterter jidiszer DP glojbt fest, az der goles iz der lecter. Un niszt nor er glojbt, er kemft. Er tut ales ibermenczleches cum farwirklechn zajne trojmen. In a klejn farworfn frankenwaldisz derfl, wos hejst Bernstein, warft di farszwundene zun ir leetn opszajn fun hinter dem barg. Der tog gejt ojs un tret ergec op, a bakemfter durch der onkumender nacht. Azoj iz der sejder szojn fun jorn lang, azoj iz alemol. Hajnt ober iz andersz. Der tog iz awek, di nacht hot, wi sztendik, farszprejtndik ire szwarce fligl, baherszt di umgegnd. Ober in dem Moment hot zieh ojf a szpic barg bawizn epes a fajer, wos hot glajeh balojchtn ales wos arum im, wi protestirndik kegn dem chojszech un bagerndik azoj arum cu farhaltn dos, nor wos farszwundene, licht. Es szaft zieh der ajndruk, az dos fajer iz a fortzecung funm ojsgeloszenem tog. Ich hob lib licht, ich leche noch jedn funk, noch jedn heln szajn, un deriber derneter ich zieh. ahin. Frejlech knakn vdi trukene.cwaign, ajngeklemerte in.,.di flamen.' Fajerdike^ cuftgen grejehn, dacht zieh, cum farrojtltn hirhlkopul. Es nemt mich arum an ongeneme waremkajt un es wert epes hejmiszer ojfn hären. Der heler opszajn derlojbt mir genoj cu batrachtn di gance arumike merkwirdikajt. Arum der medura sztejen in a geformter rej junge menczn, ongetoene in wajse bluzes mit szwarce aniwod. Ale trogn kurce skautisze hejzlech. Alemens gezichter drikn ojs an ernste szpanung, a lajcht merkbare akszones un antszlosnkajt szproct fun zejere wezns. Ich farsztej, az es darf forkumen epes derhojbns. Ot falt a pkuda: dom!, un di arumike sztilkajt wert .ibergerisn fun a mechtik gezang, a gezang fun ariber hundert kreftike junge kojles. Es cetrogt zieh wajt, wajt iber felder un welder un hilcht dort op mit a sztarkn echo: Techzakna jedej kol achejnu hamchonnim, afrot arcejnu beaszer hejm szam ... A grupe junge chglucim, eukunftike mitbojer fun undzer hejm szikn fun a hojehn bajeriszn makom a trejst-wort far zejere far-x biterte brider in di lagern un szwern cu zajn pionern un kemfer far' E. J., far a ruikn morgn, far a gezichert sztikl lechem, far glajchbarechtikung ewiszn felker. Kolot achejnu hakorim alu . . . . . . un dortn ojf di breges fun undzer ojsgetrojmtn land sztejen undzere brider mit ojsgesztrekte orems un wartn mit ongesztrengte blikn ojf jeder onkumender szif mit ojlim. Un niszt stam zieh cu farwajln hot di jugnt fun Haszomer Hacair zieh do farzamlt. Nejn! Hajnt iz erew szawuot, erew chag habikurim. Dortn in Erec fajert men d^m jom-tow fun aropnemen di erszte fruchtn fun jidiszer arbet un do in goles zajnen jugntleche patriotn arojs ojf der natur cu banajen a fon. Es bawajzn zieh di daglanim mit a ajngewiklter, arumgebundener, in zajdene lentes, fon. . . . Kulam dom! Ladegel szur! Trua chagigit! Es derhern zieh di fajerleche klangen fun a trompejt un es fangt zieh on di ceremonie. Ot dernetert. zieh Mordchaj, a chawer fun der Hanhaga Iiaraszit, cum ort, wuhin es zajnen gewendet alemens blikn. Zajne hent bawegn zieh langzam, un es antplekt zieh far undz der degel, szojn an anthilter, ojf welchn es merkt zieh der ojsgehoftener siman fun der tnua, mit der ojfszrift: Histadrut Haszomer Hacair b’ Haapala. Ich hob f&rsztanen,׳ az in dem moment iz gelejgt geworn noch ejn fundamentaler felz farn grojsn un undz azoj noentn binjan, wos hejst, Cijon. Di szomrim zingen di szwua. Traj zejer alter skautiszer tradieje, zect zieh di chewre ojs arum der medura un zingt hebreisze lider. Unter dem ajnflus fun gezangen un hora-tenc, mit welche di medura wert farloszn, muz ich zieh untergebn dem herszndn do breti, fun jugntlechn lebnslust fun der chewra. Ojf a pkuda fun madrich sztelt zieh ojs di bagajsterte jugnt in draj rejen. Es wem ongecundn cendliker faklen un es fangt zieh on der curikmarsz. Es iz szwer ibereugebn di gefiln, wos hobn mich baherszt, beejs ich hob dos ales bäjgewojnt. A szlanke kolumne, di junge jidisze machne, wos marszirt, zingendik hebreisze lider mit a nor wos banajter fon. Wi herlech un impozant, wi romantisz un bacojbernd hot ojsgezen der eug, an ajngehilter in prechtikn nacht-szlajer ojfn fon fun di tunkele wald-siluetn. Ejn otem, ejn klang, ejn takt, ejn ritm, a farkiszefte ganckajt bawegt zieh langzam forojs iber a dajcz dorf mit brenende faklen. Mich hobn dan baherszt gefiln fun ״wajichad Jisro“, ich hob Der lager Waldstadt geflnt zieh a 5 km fun Pöcking. Der nomen ״Waldstadt“ iz a xejn-jidisze ״derfindung“. Wen di Jidn zajnen aher gekumen hot dos mokem niszt gehat kejn specjeln nomen un hot gehejsn ״Pöcking“. Ojf ejner fun ־di zicungen funm ersztn komitet iz baszlosn geworn oncurufn dos ort ״Waldstadt“ culib dem, wos di gegnt iz a waldike. In harc fun di gedichte welder zajnen do ojfgesztelt geworn barakn fun towl un dine bretlech, in welche es hobj!. ly, dj^ gjgjl־^ cajtn gewojnt di’ewangs-arbeter. Es geflnt* zieh dort noch di ״bod“, wu men not fargazt d^ szwach-geworene arbeter, di a. g, ״muzlmener“. Ject wert ojfgesztelt a denkmol ojfn grojsn brider-kejwer fun di umgekumene kedojszim. Januar 1946 iz do gekumen di erszte grupe Jidn, wo# hobn zieh tejkef genumen organizirn dos jidisze lebn. Szojn dem 2. februar iz gegründet geworn a hebreisze folks-szule, wos iz basztanen fun 3 optejlungen mit a lerer-personal fun 5 man. Di sziler-col hot dan batrofn 47 kinderlech, wos es iz mitn wuks fun der bafelkerung ojeh mit der cajt gesztign. Hajnt bazäet szojn di szule 15 optejlungen mit a lerer-personal fun 18 man,' 2 instruktorn un 1 higienistin un 450 sziler. Di szule bazict ojeh warsztatn fun sztrikeraj, sznajderaj un heftn. Es iz ojeh organizirt geworn a dergencungs-kurs far di lerer, Baklejdungs-magazin. In baklejdungs-magazin iz di lecte teg festgeszfelt geworn, az es fein fun di naje schojres, wos zajnen ongekumen fun Bayreut un hobn gelagert in di grojse sztalnrojmen unter dem magazin, an erech fun 70 por zokn, szich un andere naje klejdungs sztiker, wos zoln hobn farszwundn fun a ganejwe. Ojfn fencter szojb funm lokal zajnen bamerkt geworn finger cejehns, wos zajnen opkopirt geworn fun fachmener fun der kriminal-policej un di ojsforszung iz in gang. Zejer richtik hot farsztanen un geton der komitet, wen er hot baszlosn niszt opcuhaltn dos arojsgebn di klejder cutejlungen far di lager ajnwojner. In leetn moment iz men undz mojdije, az montik dem % juni, iz gekumen an UNRRAkomisje fun Bayreut, welche hot ojsgeforszt dem injen in baklejdungs-magazin un als rezuitat, rekomendirt aropeunemen ale bizictike magazin ongesztelte fun der arbet, wos 8' iz ojeh durchgefirt geworn basztimendik a naj personal, wos tret tejkef cu der arbet. Baj der doziker gelegnhajt wilt zieh ojfmerkzam machn, cu wejln a personal, wos zol niszt szpiln ojf di nerwn fun di lager-ajnwojner, wi ez iz gewen der fal biz ict! Haszgoche iber di kichn. Es iz pojn ojsgegosn a jam mit tint un a kwal fun werter, wegn der arbet in di kichn un kajn szum beserung zet zieh niszt. Es zieh gefrejt mit der szejnkajt un kraft fun dem hejfl junge chalucim un getrerjert ibern jidiszn umglik; ich hob ongekwoln bagajstert fun dem gezeenem un gedajget iber dem finctern goles ojf der farszoltener erd. Der chawer Mordchaj hot ojf der mesiba (mit wos «es hot zieh in algemejn farendikt di chagiga), wi lejnendik majne gedanken, genoj un dajtlech bacejchnt c. a. undzer läge hajnt cu tog. Zajne werter zajnen gewen specejl gewidmet der bada'jtung fun dem nor wos gefajertn jom-tew farn kibuc bifrat un farn jidiszn folk bichlal. Zoln ojfflakern asach azelche fajern, wos zoln balajehtn di goles fincternisz! Zol di jugntleche demonstraeje fun grejtkajt far dem chaluciszn ojfboj-werk dinen als wegwajzer un sztojsn dos jidisze folk ojfn zunikn derech kajn Erec. Di banajte fener wein undz wajzn di richtung. Meir H. wu zej bakumen brejtere kenteniszn, wos iz zej noj tik cu der dereijeriszer arbet. Jedn rosz-chojdesz wem ajngeordnt fajerungen durch der szul mit ״medurot“, 'dercijendik azoj arum di kinder inm jidisznacjonaln gajst. Es iz kedaj unterensztrajehn, az di sziler filn a gewaldike cugebundnkajt cu der szule un di limudim. Kimat ale lernen zieh ojf ״gut“ un ״zejer gut“. Fun der dritep machlaka on wert gelernt ״Iwrit b’iwrit“. Kinder, wos hobn mit ejn jor curik noch niszt gekent kejn curasojs, rejdn un szrajbn szojn in der hebreiszer szprach. In merc 1946 iz ojeh gegründet geworn di ORT-fachszule, w» es hobn zieh gelernt sziler in folgnde ewej optejlungen: ojtomechaniker un mechanisze szloseraj un tapecireraj. Mit der cajt kumen cu noch optejlungen wi: weberaj, gorsetn, radiotechniker, damen-sznajderaj, szloseraj un tiszleraj. Ganc oft wert di szule bazucht fun di centrale Organen, welche drikn ojs di hechste onerkenung far di grojse derfolgn fun der fachszule. Hajnt-cu-tog lernen zieh 300 sziler in 12 optejlungen. Di weberUfj-optejlung bazict 2 mechanisze un 2 hant-sztuln, baj welche es lernen zieh 60 sziler. Es iz ojeh kedaj cu bamerkn az in der weberaj lernen zieh'3 rabonim funm hign rabinat un ftl jesziwe-bocherim. Di instruktorn fun der weberaj, di ch׳ ch’ Szeradski un Fride arbetn mamesz mit mesiras-nefesz bajm produktiwizirn un fachlecher ojsbildung fun undzere brider. Bemeszech fun der ekzistenc fun der fachszule in Waldstadt hobn szojn bakumen diplomen folgnde fachlajtabsolwentn: boj-szloser — 30, ojto-mechaniker — 45, damen-sznajderins — 25, webers — 15, tiszler — 8. Fil fun di gew. absolwentn hobn szojn di gelegnhajt baj ejgene warsztatn cu fardinen ojf parnose, hobndik ojeh a zichere eukunft in lebn. Cu der antwiklung fun der fach-szul hobn mitgewirkt: Garfinkiel, forzicer funm jidiszn komitet; Slonimski, wice-forz. un lejter, un inz. Altman. Achuc dem gefinen zieh baj undz in lager a rej andere instituejes, wi a kindergortn, bikur-chojlim, socjale-szuc un szpitol, ober wegn dem — a cwejtn mol. S. Szternszos. 31* VriAoo lirn breiigen di rewizjonistn ojf ajeh! ״Hejlike arbet“ fun der windsheimer Agude 1 vtVv szabes. Gewen iz es dem 31. 5., an erech 9 azejger ownt, iz ongekumen an ojto mit kinder fun ״Hasz. Hacair“, welche zajnen curik gekumen cu zejere eitern. Niszt welndik sztern dem szabes-ru, iz di maszin geblibn sztejn ojser der zidlung, di kinderlech hobn ober ojsdriklech farlangt men zol zej cufirn cum kibuc ״Hasz. Hacair“ un der szofer hot zej niszt gekent opzogn. Tejkef nochn ortkumen fun ojto, hobn zieh farzamlt a grupe religjeze Agude-Jidn un gefedert, az di maszin zol tejkef-umijad farlozn di zidlung. Der szofer iz incwiszncajt awek un zajn ge-. hilf hot dem ojlem farzichert, az tejkef in 5 minut arum wet der ojto awek, farentferndik zieh farn chilul-szabes. ׳ Es hot ober gorniszt geholfn un di Agudelajt hobn mobilizirt dem Agude-kibuc un arbetn nemlech, in di kichn menczn, wos zajnen in a gewisser mos fardechtikt in nitpinküechkajtn un kegn a tejl wern zogar gefirt ojsforszungen, darunter iz do a fal mit dem maszgiach fun der koszerer kich. In der kinder-kich arbet a maszgijaeh, welcher cejchnt zieh ojs mit zajn niszt korektkajt. un mit arajnmiszn zieh in injonim, wos gejen niszt arajn in zajne kompetenen. Zajn ojfgäbe iz achtung cu gehn ojf kaszres, ober kejnesfals niszt cu decidirn wemen jo un weinen niszt cu gehn, dos wos kumt, un weal kulom, muz zieh aza maszgiach cupasn cu di sanitäre forszriftn. Bichlal iz an awle, wos men lozt di maszgichim un ojfzeer zieh lang ajnbirgern un wern wi baalej batim ojf zejere arbets piecer. Do muz wider bamerkt wern di richtike onwajzung fun fieldobserver Mr. Simchowicz un zajn fartreter her Rozencwajg, az ojf enleche piecer darfn menczn oft gebitn wern, wajl es handlt zieh in tog-techlechn brojt fun lager-ajnwojner, wos iz azoj ojeh sztark gekirct un bajm fartejln muz men zieh cu im baeijen mit der grester forzicht un menczlechkajt. Di komitet mitglider hobn nochn ajntejln ewiszn zieh di arbet, arojsgewizn a gewisn interes far di nojtn funm lager, deriber wiln mir glojbn, a2 zej wein in acht nemen undzere onwajzungen un zej deriejdikn ojf a cufridnsztelndn ojfn. Ch. Goldzamd. atakirt dem ojto, ojsknakndik di szojbn un rajsndik dem elektriszn kabel. Di dozike ״hejlike-awojde“ a! kidusz haszem iz dawke opgeton geworn mit grojs mesiras nefesz in der hejliker szolosz-sudes-cajt. Un, az szojn jo opgeton aza sztikele arbet, hot men zieh geworfn ^zlogn dem onkumendikn szofer, welcher iz nicl geworn, adank di onkumende chawejrim fun ״Haszomer“ und ״Dror“, wos hobn da wizn dawke on klep cu baruikn di gotsforchtike kozakn un zej sztern in zejer ״heldiszn kamf“. — Derzeendik ober, az zej Zajnen szwach antkegn dem grojsn ojlem, wos hot azoj sztark protestirt kegn der grojser newole fun der Agude, hobn zej a geszrej geton: — Wart, mir brengen ojf ajeh di rewizjonistn! ... Der policej iz endlech, gelungen cu baruikn noch groj ser mi di cadikim. Mit grojs mi iz gelungen dos ojto in ordenung cu brengen un es iz ojeh bald awekgeforn. Ale klor denkende menczn in Windsheim zajnen szreklech ojfgebracht ojf dem grojsn chilul-haszem fun di frumakes, wos zajnen mit zejere majsim mewaze di tojre un religje. — Ojeh der prezes hot getadlt di ״akcje“ fun der Agude. Specjel der ״rewizionistn olecho . . hot ojsgezen wi a nariszer. chojzek-szpil fun niszt antwiklte partej-menczn, welche mej nen, az mit an onszikenisz ken men epes dergrejehn. ״Di logik wet sztendik bazign dem tunkein kojach!“ Majzlik. Zumer-kolonjes far jidisze kinder. Mit ejnike wochn curik hot an anons in undzer cajtung ongezogt di eitern fun di jidisze DP kinder, di bsure, az es wert eugegrejt far undzere kinder a zumer siurpriz. Ict iz undz gelungen cu derwisn zieh genoje protim wegn dem program fun di zumerkinder-kolonjes, wos es wert organizirt ojeh in undzer distrikt" — fun bamberger regjonal-direktor fun Joint Mr. Kwasnik, wi ojeh der her fieldsekretar fun YMCA, Mr. I. Netliv. In Ansbach-Strüth wern ojfn frajen feld awefegesztelt di lagern far kinder fun 10 biz 17 jor fun undzer rajon, wu zej wein kenen fraj opetemen un zieh gut farwajln baj farszejdene sportszpiln un imprezes unter der onfirung fun a specjel ojsgeszultn personal, mit der mitwirkung fun der organizaejoneler-arbet fun YMCA un farflegungs zorg fun AJDC, UNRRA un Militer Regirung, a dank wemen di kinder wein gut farflegt wern. Di lejtung nemt iber Mrs. Ma.likowski fun Joint mit wemen es wet mit arbetn a specjel ojsgeszulter aparat, wos hot durchgemacht a kurs in Stuttgart. 1 \ 0

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.