Undzer Worṭ · 1947-06-05 · 21/59 (5.6.1947) · p. Seite 6

ZAJT 6 אונדזער ווארט DONERSZTIK, 5. JUNI 1947 לאנג זיין אומגליקלעך ודיל זי האט ניט פאר־ שטאנען. זייענדיק אין מעדסהיים אז דאט קצבה לעבין ממט אייביק ניט דויערן, אז מען מוז אריבערגיין צו א נארמאלן לעבן. און נאימאל לעבי, חייסט ארבעיטן, הייסט פאררינען דאם שטיקל ברויט. הייפט בזיעת אפיך תאכל לחם. מען האט אונת שטענדיק פארשריען, אלם העגד־ לער און מעקלער, אלם לופט־מענטשן. איז גע־ קומען די ארץ־ישראל ווירקלעכקייט און האט באומץ. אז אויב מען שטערט אונדז ניט. אויב מען ניט אונת די מינימאלפטע אנטמיקלוגגס־ מענלעכקייט, האבן מיר א נארמאלע עקאנאמישע סטרוקטור: נאד' 16°/0 פון ישוב פארנעמט זיך מיט האנדל און 84 פראצענט מיט ערד־ארבעט. אינדוסטריע.. טראנספארט א. ד. ג. שווער אין לאגג איז דער וועג איהיים. אבער מיר וועלן דארט אלע אנקומען. מיר מוזן י שוין איצט וארגן און קלערן מעגן דעם, ווי אזוי מיר זאלןיזיך איינגלידערן אין קערפער פון ישוב און' דערצו איז דא איין באדיגג; ארבעט גרייטן זיך צו אר־ בעט, 'ארבעטן שוין איצט, העכערן די קמאליפי־ קאציעם, זיין גרייט צו בויען און שאפן, דערמיט ווערן א גלייכבארעכטיקטער מימגליד אין דער גרויפער משפחה פון קעמפער און בויער. אוני־ דזערע קאמיטעטן קון די לאגערם און געמיינדעם מוזן עם האבן אין זיגען און אלע אנשטרענגונגען ווידמען אין דער ריכטונג. מאם מער פאך־שולן, מאם מער שילער, מאם גרינדלעכער אוו גענויער דיי לערע. מאם מערי ווארשטאטן און ארבעטס־ פלעצער. מאס מער אכט לייגן אויף ארבעט און ווי די ארבעט ווערט אויפגעפירט. דער פאליציפט מאם היט די ארדענונג, די מיםט־ברעאדיע. מאם רייניקט דעם לאגער, דער לערער אין דער שוליע, דער האלץ־העקער אין וואלד, יערער ארבעטער פון לאיגער און שטאט מוז אויפפירן זיין ארבעט ערלעך. גענוי און גיעוויפנהאפט. די פדוי. וואם רוימט דאם ביורא און לאזט איבער דעם שטוייב אויף די טישן. מעט שויןיאין לעבן נישט מאכן קיץ נוטע ארבעט, איצט שווינדלט זי אונטער ’פון פוילקייט, שפעטער פון געווויגשאפט, עם וועט זיין אן אומגליק פאר איר און א משא פאר דער געזעלשאפט. מען דארף איינארדענען רעפעראטן, פארלעזונגען, מען דארף 'דערציילן, באווייזן, אויפקלערן, שאפן דאם בילד י פון א נארמאק לעבן, וועלבעם באזירט זיך אויף ארבעט.' מעלן מיר די ארבעט מאכן, מעלן מיר טאן א גרויפע טיבה זיך זעלבסט ווי אויך די לעבנם־אינטערעפו פון דעם גאנצן פז-לק. דר‘ מ. קאצי^ק פון ארבעט און שאפונג. מאס האט פון מדבריות געמאכט גערטנער! פון עריטער י פון קראנקהייט און טויט - פלעצער פון געזונט און לעבן. דא אין ארץ־ ישראל חאט רער ייד דערפילט דיי ברכה פון ארבעט. דער בוים, מ$ס ער האט פארפלאנצט, האט אים געגעבן שאיטן און פרוכיט, די בלאטע מאם ער האט אויפגעטריקנט האט אים געגעבן ערד און מאסער. און דערפאר האט דער ישוב זיך איינגעווארצלט און ווי אן אלטעיר, באיארטער ביים ניט איונטערגעגעבן זיך די בייזע ווינטן, מאם האבן אים געוואגלט צעברעכן. גייט דורך ארץ־ישראל אין דער לענג און ברייט, אלץ מאם איר וועט געפעען דארט איז דער רעזול־ טאט פון יידישעתארבעט, פון יידישער מי און פראצע. און מיד. די הונדערטער טויזנמער, מאס וואנדערן איצט אויף אלע וועגן אהיים. מיר מוזן אויך אנטייל נעמען אין דער גרויפער הייליקער ארבעט פון בויען דאס לאגד. פון ריכטן די דתם, פון ליען ציגל צו ציגל צום בנין, מאם רופט זיך - ייתשע מלוכה. איז דערפאר מוזן' מיר שוין איצט ענדערן אונדזער באציונג צו ארבעט, מיר מוזן די הענט אונדזערע צוריק מאכן ארבעמם־ פעאיק און שוין איצט מאראליש און פיזיש זיך מאכן גר יט צו דער גרויםער ארבעט, צו די גרויפע אדפגאבן, וועלכע ווארטן אויף אונת. צום באדויערן מוז מען פעפטשטעלן. אז ניט אל ע פון אונת פארשטייעץ עם" און גיבן זיך אפ א דין וחשבון דערפון. עם איז מיר אויפגע־ קומען פיל מאל צו זיין אין די לאגערן און גע־ מיינדעם, ווו כ־בין געווען עדות פון ניט־ריכטי־ קער, באדויערנפווערטיקער באציאונג צו ארבעט, "עם לוינט זיך מיר ניט" וועפטו פיל מאלי הערן, "מ קען עם אויספירן מיט ביליקע ארבעטם־הענט", "איך קרי נ ניט קיין געהעריקן ’לוין" א,ד.ג. די רעזולטאטן לאזן אויף זיך לאנג גישט ווארטן. א פרוי פון ווינדפהיימער לאגער, וועלכע איז נע־ קומען קיין פאריז און מוז דארט שווער ארבעטן אויף פרנפה, ד. ה. אויף דירה־געלט און ברויט, באקלאגט זיך אין א בריוו צו א שבנה, אז סיבענקט זיך איר נאך די נוטע צייטן פון וויגדם־ היימער לאגער, ווו'מ האט ניט געדארפט צאלן פאר קיין דירה־געלט פיאר עלעקטרע און וויא־ סער און מיט פארפלעגונג פלעגט פארזארנן די אונררא. די פרוי און אזוינע ענלעכעוועלין לאנג, זיין ארבעט א ם ניט גענעבן קיץ צופרידנהייט. דער אייביקער נלות־יאך. די אייביקע שרעק פארן נע־ ונד זיין פלעגט פארטרייבן די פרייר פ ן שאפונג. דעם נחת פון זייען און שניידן. דאך האט דער ייד געהאט די האפענונג, אז זיין ארבעט' און מי וועט אייבערגיין בירושה צו זיינע קינדער, וועט זיי פארזארגן און דאס פלענט אים טרייבן צז פיבערהאפיטער מי און' אנשטרענגונג. די מלחמה וואם די וועלט האט נעפירט קענן אונת. האט א סוף געמאכט צו אלע אונדזערע אילוזיעס 'און האפענונגען אלס א זייפן־בלאז האט זיך ארויפגיעוויזן אונתער באזעפנקייט איון אחיזה. די יידישע פארמעננם, ניטער און הייזער, וועלכע זיינען געבויט און געזאמלט געווארן אין משך פון לאנגע דורות, זיינען אין מעג צעראבירט און פארגיכטעט געוואדן. זואסער ■זין און איג־ האלט האט נעהאט 'פארמענן און ניטער, ווען דאם יידישיע לעבן א ז געווען הפקר. און דעריבער אי ז קיץ וווגדער, וואם ס האט זיך ביים יידן נע־ שא פ ן א ביטיל־געפיל צו ארבעט. צו וואס אר־ בעטן, זאמלען שפארן, כדי אין איין טאג זאל, פון רעם א תל ווערן, כדי מיין בלוט־שונא זאל דערפון געניסן, הנאה האבן. אט די נעפילן און עגלעכע צו זיי. האבן באהיערשט' די גרעפטע טייל פון דער שארית הפליטה און ווירקן נאך ביזן היינטיקן טאג. און אויב דעם עמלק־פאילק איז געלוגגען דיי נרעפטע טייל פון אונת'צו פאר־ ניכטן, האבן זיי אויך די שארית הפליטה אנגע־ שטעקט מיט באצילן פון ניט־גלויבן צו' זיך, אומצוטרוי צו דער וועלט. ביטול און חוזק צו ארבעט א. א. וו. נאר אויף צו להכעיס אונדזערע שונאים דארפן ימיר און מוזן לעבן. מיר מוזן אוועקווארפן ,פון זיך דאם אלעס. וואס דעגענערירט אונת. שוואכט אונת אפ און י אתיפציען די געהעריקע מסקנות אויף דער צוקונפט. ראשית דבר ווילן מיר ווערן א פאלק מיט פעלקער גלייך. ווילן מיר באקימען' צוריק דעם צלם אלקים. וועלכן מ האט פארשוועכט און פון אונת צוגערויבט - מוזן מיר ענדערן אונתער באציאונג צו אר־ בעט. אונתערע ברידער אין אריץ, רער גאזיצער ישוב האט אין משך פון צענדליקער יארן גע־ בויט איין •שוויים און בלוט דאס לאגד. 'ניט דא איז דאס ארט צו דערציילן די גרויפע עפאפי-ע :ליאנראפישע נאטיצן "דבר המורה בהעפלה“ כמה לשאלות חנוך לתרמת ב באארבעטונג, די נקידות און א גרונטלעכער פרעציזירונג און קען זי פולשמענדיק פארטרעמן פארלייכטערן אויף א רעוואלוציאנערן אופן און צוגענגלעך מאכן דעם שווערין העברייאישן דל^וק פארן יונגן מה פוגם יידישן, און ספעציעל דעם. ש״ה קינד. עם א ז געווונטשן, אז דער ועד הלשון אין א״י, זאל זיך טאקע באשעפטיקן מיט דעם אנגעווייטאקטן ענין פון להבנות עברית פאר די גלות יידן און ליען אכט אויפן אינטערע־ סאנטן און פראקטישן פארשלאג פון מ. רוטענבערג. דריי זייטן מיט אילוסמראציעם פון באקליי־ דונג און באשיכינג, וואם איז נעגעבן נעווארן, מיטן צוועק פעסטצושטעלן די ריכטיקע אויים־ דרוקן אין דער העברייאישער שפראך, וואם איז פעפטנעזעצט פון "ועד הלשון העברית". י דער־ גענצט דאם אלגעמיינע בילד פון דערציערישן ווערט פונם ערשטן העפט, וועלכער אנטהאלט אין זיך 0/° 75 עברית. ווייטער קומט ה־ דעב, וועלכער לאזט זיך אדיין אין א דארנקבארער טעמע": "אוינתערע פאדערונגען צום דערציער פון אונדזער יוגנט1,, ווו ער אנטוויקלט געדאנקען און מיינונגען ארויפזוייזנדיק בקיאות און נשמה־קענטעניש פונס יוגנן דור איבער דעם אופן און פארם פון דער־ ציאוגג, וואם זאל ברענגען דאס פראדוקטיוו מאכן די יוגנט אין אלע הינזיכטן,' כדי'זי זאל קענען קומען אלם געזונטער קאנפטרוקטיווער' כח קיץ ארץ־ישראל. מיט דער אפהאנדלונג איבער רבנו שלמה בן יצחקי (רש" י) פון מרדכי הספרי און א ביפל קולטויעלע כראניק, שליסט זיך דער ערשטער העפט, וואס ליייענענדיק אים. פילט זיך, אז א דאנק דער ענערגיע פון זיינע שעפער. וועלן קו־ מען ווייטערע פאופולקאמטע העפטן מיט פיל נוצלעכע מאטעריאלן. וויי אויך שטימען פון על־ מערן, ווו עם וועלן ארויפגעזאגט ווערן מיינוג־ גען איבער דער ווירקזקאמקיייט און פעלערן פון דער פעדאגאגיק. - מיט איין ווארט, מיר דער־ ויארטן ארבעטן, וואם זאלן ארייינטראגן אוצרות פון וויסן און גייסטיפאר דעם היינטיקין דערציער פון דעם שארית־הפלייטה קינד. די דדה ארי און אביגדור מוריק און דוסיא בליובער, וועלכע האבן נישט געקארגט זייער מי און ווים! - האבן פארידינט א יישר נח, וואס פאר־ אייביקט זיךשוץ*פון זיך אליין, שוין ימיט דעס דערשיינען פון זשורנאל, וואס וו עט פארבלייבן אן אוצר אין רער געשיכטע 'פוגם שארית הפליטה פעריאד אין גלית 'דיימשלאגד. יחזקו ידיכם! ח.נ-ד. זאגנדער טעמע פון ארטיקל: "להתפתחות ליש ו ן היל ד". אין וועלכן זי צייכנט זיך אוים מיט א ט יפער געניטשאפט און נשמה קעגטעניש פונם יונגי קיגד, זי אנאליזירט דעם געדאנקען־גאנג פון דעם יונגן מוח ל, די שעדי לעכקייט פון דעם אנארמאלן בלבול־הלשונות און צום סוף ניט זי אנווייזונגען פאר א ווירקזאמער דערציאונג פון קיינד און פארענדיקט מיט ווער־ טער. וואם עם איז ביכולת ארויסצוברענגען פון זיך נאר דאם איידעלע הארץ פון א פרוי־ דערציערין r "מיר האבן אויף זיך געגומען די פליכט! "עפענען דאס מויל" פון אונדזער קיגד. מיר דארפן לערנען אים זיך אויסדרוקן אין א לעבעדיקער. לאגישער, קאנסעקווענטער און געשליפענער פארם זיינע נעפיל ן און געדאנקען: אויב א סך דענקען וועגן דעם אלם צוקונפטם מוזיק, דיארפן מיר אבער וויסן. אז צואיילן די צוקוגפט, איז אפהענגיק אין א גרויסער מאם פון העברייאישן לערער גופא". גלייך כמעט נאך דוסיא בליוכער, קומט די ארבעט פון אביגדור מוריק: "ק ונפט אלם דערציאונגם־פאקטאר אין ש ו ל". דאם איז אן ארבעט, נישט קיין אר־ טיקל. דאם איז א פראדוקט פון קינסטלערישער פראקטיק, פון א גוט אויסגעארבעטן פלאן, פון א קינסטלער־נשמה און צוגלייך פעדאגאג. אין די שפאלטן פון דער דאזיקער ארבעט, גיעפינען מיר בקיאות פון אן ארטיסט, וו אס האט געפונען דעם קאנטאקט מיט דעם פיובליקום. אונטער־ שטרייכנדיק דעם ספעציעלן ווערט דערביי, ווען דער צושזיעד איז דאם קינד, וואס דארף פון די חגיגות, נשפים און הצגות ציען' זיין גייסטיקע שפייז. עם וואלט געווען געוווגטשן צו ציען וויי־ טער א סעריע פון ארט־קלען אויף דער דאזי־ קער טעמע, אין וועלכער עם זאלן אנגעוויזן מערן די מיטלען און וועגן פון קעניען ארויסציען פון קינד די קינסטלערישע פעאיקייטן, דער צוגאנג. פון זיין קעסטלערישער נשמה. בכלל. ווי מיד קענען אביגדור מוריק קען ער פיל געבן, מען דארף אים נאר שאפן די באדינגונגען דערצו. מאיר רוטענבערג - באהאנדלט אין זיין ארטיקל א זייער וויכטיקן פראבליעם פון פאפו־ לאריזירן די פראגע פון נקודות. במקום דיי 15 ביז איצט עקזיסטירנדע שלאגט ער פאי נאר 5. וואס מעלן פארלייכטער; ידעם צוגאנג און ידיעית אין דער העברייאישער שפראך, און אי־ לוסטרירט דערבי* מיט ביישפילן. עם איז א געיואגטע פראפאזיציע,מאם ביי ^ארויסגעגעבן פון באארד פא־ קולטור און דער־ ציונג אין דער אמעריקאנער זאנע דייטשלאנדם, מיט דער מיטחילף פון פראנקפורטער רעג. קא־ מיטעמ - רעדאקציע ארי איון אביגדור מוריה און דוסיא בליוכער, אייר תש"ז. די איניציאטארן פון ערשטן פעדאגאגישן כנוס אין דייטשלאנד אין פעברואר חודש אין פראנקפורט, האבן אונטערן רושם פון דעם דער־ פאלג פון זייער געוואגטן שריט, דאמאלסט, זיך אנגענומען מיט מוט 'און זיך געלאזט אויף דעם ריזיקאלישן וועג פון ארויםגעבן, 'ביי אונחערע העכסט שווערע באדינגונגען, מיט די באשיידע־ נע כהות. וואם זייגען געשטאנען צו זייער דים־ פאזיציע — א פעדאגאגיש־דערציערישן מאנאטם־ זשורנאל א. נ. "ד ביר המורה בהעפלה". ארויסגעבן אזא זשורנאל אץ די פארמלח־ מה דיקע נארמאלע צייטן, איז אויך געוועין גאר־ נישט קיין לייכטע ארבעט, נישט קוקנדיק, מאם דאמאלסט האט. דער גרויסער יידישער קבוץ אין פוילן, דיםפאנירט טיט גענוג קוואליפיצירטע און פאכמענישע כהות. אלזא, דער פאקט גופא פון לאזן זיך אין וועג אריץ, דער אימפולס, האט געגעבן כח די ברידער מוריק און דיסיא ביליוכער דורכצוזעצן די דאזיקע העכסט אמבי־ ציעזע ארבעט, וואם איידעיר מיר דרינגען אריץ אין איר תוכן אוין אין פאכמענישן ווערט מוזן מיר באווונדערן דעם עסטעטישן אויסזען אין דעם פראגראמאטישן צוגאנג. אץ דעם פארשיידנארטיקן מאטעריאל. וזאס עם נעמט ארוס דער 70 זייטן רייכער העפט, פארגעמט דעם גרעסטן טייל די הרצאות, און באריכטן, וואם זיינען געלייענט געווארן אויפץ עישטן פעדאגאגישן כנום. דאס איז יאפשר דער איינציקער * וויכטיקער פעלער.' מאס האט צוגע־ רויבט פיק פלאץ, מאם וואלט געקענט אויסגע־ גוצט ווערן פאר ווערטפוליע דערציערישע אר־ בעטן. אבער שמן דער פאקט אליין, מאס דער הערלעכער שיין געבויטער, ביבליישער רעפעראט פון נחום לעווין, וועלכער אגטהאלט אין זיך די הייפם יסודות פון די אויפגאבן פון דער העב־ רייאישער דערציאונג, איז פאראייביקט געווארן כאטש טיילווייז אין דער אריגינעלער שפריאך זיינער, איז א גרויסער פלוס' מאס דארף בא־ גריסט מערן און פארענפערט ממיילא, רעם בא־ נאינענעם פעלער. די ווייטערע רעפעראטן האבן לייכט געקענט פערעפנטלעכט ווערן אץ א ביו־ לעטץ־פארם. אין' זוייטערן גאנג פון בלעטערן רעם העפט באגעגנט מעי זיך מיט דער ארבעט פון דעי מיטרעדאקטארין דוסיא בליזכעו־ מיט דער פיל־ אין מיין ארטיקל אונטער דעם זעלבן נאמעו מיט 2 ו אכןצוריק. האט דער בחור ה־עצעריגע־ מאכם) אייניקע טעותן. ראשית דבר האט ער פאיקלענערט די צאד יידן פון אוגדזער ראיאן פון העכעי 16000 אוייף 12000 צווייטגם ביים סוף האט ער צוגעשמעלט עטלעכע זאצן איבע־ ריקע, מאם האבן געענדערט דעם כאראלטער ׳-י-ון געיאנק פון מחבר. דאס וועט אבער אונת ייט שטערן ווייטער זיך דורכשמועסן מעגן געוויסע ׳ינינים וועלכע דארפן אונת אלע אינטערעסירן. ■ אם ווארט "ארבעט" דעקלינירט מען אין אלע כאלן מען באזיננט די ארבעט מען רעי־־ט פון ארבעט א.א,וו. אבער פאקטיש מערט ראם בא־ יריף פילמאל שלעכט פארשטאנען אין מים־ .ברויכט. פינוואנע נעמטיזיך עם און מיט מאם לאזט זיך עם פארטייטשן? די אלע, מאם זיינען געווען אין די קאצעטן האבן געומסט איין זאך קלאר, אז רער עמלק־ דייטש ווי; זיי או־פראט; מיטיפארשיידענע אופים: הונגער. קרענק, גאז. קרעמאטאריע און ארבעט. יא, די ארבעט אין די קאצעמן האט נ;האט די עיקרדיקע אויפגאבע צו מארדן יידן. אפשוואכן זיי. צונעמען די לעצטע כוחות, דערפירן' צו פול־ שטענדיקער אפאמיע, ביז צום גאז־אויוון. דער־ פאר האט ארבעט אין קאצעט געדץיסן - טויט און דער קאצעמלער האט געקעמפט מיט איר, האט זי פיינט געהאט פילעגט די ארבעט פאר־ שילטן און באמיען זיך ארויסדרייען פון איר. גענוג געווען איין מעוט פון ניט וואכזאמקייט פון די אויפזעערם און וועכטער. ער זאל די ארבעט איבעררייסן. פארשמייט זיך אז' רער אויסגעהונגערטער, אויסגעפייניקטער גוף איז ניט געווען פעאיק צו ארבעט און נאד די שרעק פארן טויט, פארן אומקום, פלעגט טרייבן דעם לאגער־ מענטש צו אננעשטרענגטער איבער־כוחותדיקער ארבעט מאם פלעגט אים סוף כל סוף פירן צום גרוב. די טיי;ן פון דער שאריח הפליטה, וועלכע זיינען געווען אין רוסלאנד, זיינען דארט אנגע־ קומען אין שווערסטן פעריאד, מאם' די מלוכה האט איבערגעלעבט, מען דאס' פא ל ק האט קאג־ צענטרירט אלע וייגע כוחות און מאיטעריעלע באדיבגונגען. פיל פון אונת האבן ליידער ניט געהאט דעם פולסטן באמוסטזיין 'פון דער גרויסער זאך, האבן זיך ניט אפגעגעבן א דין וחשבון פון דעם צושטייער, וואם זיי דארפן ברענגען פארן זיג און דעריבער האבן זיי אויך •באקומען א ווידערגעפיל צז דער ארבעט יאלם באלעסטנדע און שווערע,מאם נעמט צו אילעם ביים מענטשן און ניט אים גארנישט, קיץ שום באפריד״קונג, קיץ שום הנאה'און פרייד. און אט האבן זיך צו־ גויפגעטראפן די צוו" יידן פון 'קאצעט: פון קא־ צעט און רוסלאנד און די מאדערגע לאנערן אין דייטשלאנד. דעם מינימום עקזיסטענץ גיט דער־ מייל די אוגררא, דער אויפענטהאלט איו א צייט־ ווייליקער. וועסט זייען א גארטן? ניט ת וועסט אראפנעמען די פרוכט! וועסט פארפלאנצן א בוים? פאר וועמען? פארן דייטש! ממילא האט זיך ניט געקענט שאפן דאם פארשטענדעניש פאר ארבעט. די ארבעט האט אנגיענומען א כאראק־ טער פון זעלבסט־באדיניונג. 'פון דערפילן די גויטן, רואם דער לאגער אלם אזעלכער האט געפילט. עם האט ניט געקענט זיין קיץ דייר פון א פרא־ דוקטיווער, שאפנדער ארבעט, מאם ניט פרייר, צופרידנהייט און פרוכט דעם ארבעטער. און מען אונחער זיצן אין דייטשלאנד מאלט געוזען א פראגע פון אייניקע מאבן. אדער חדשים, מאלט דער פראבלעם ניט געווען אזוי שמארץ און אק־ טועל, צום באדויערן האט זיך געשיאפן אינגאנצן אן אנדערע לאגע. -'עם איז שמן געווארן 2 יאר נאך דער באפרייאונג און ם־זיינען פאראן פי; יידן, וואסמינען שמן 2 יאר אץ דייטשליאנד. 2 יאר, דאס איז זייער פיל, אין משך פון 2 יאר קען מען זיך אויסלערנען א גוטן פאך, אין משך פון דער צייט קען א מענטש פיל אויפטאן, בויען, שאפן, ארבעטן, איינווארצלען זיך. דאם איז ניט געשען און ט^ילווייז האט דאם ניט געקענט תשען. אבער דער ווידיערגעפייל צו דער ארבעט פון קאצעט און פון רוסלאנד אין פארביגדונג פיט די אויפטערלישע, ספעציפישע באדיגגוגגען פון דער שארית הפליטה האט געשאפן א ניט געזונטע באציאוע צו ארבעט בכלל. ויו^ם דארף ארמסרופן אומרו און זארג אין אונתערע קרייזן.. דאם מענטשלעכע י לעבן איז נעבויס אויף ארבעט' ארבעט איז ניט בלויז א פראגע פון פארדינסט, פון פרנסה, נאר נלייבצייטיק אן איג־ האלט פון מענטש ל עב ן לעבן. ארבעט איז א בא־ •ועגונג; אקערן. זייען. פלאנצן. בויען, שאפן מא־ טעריעלע און גייסטיקע ווערטן, וועלכע זיינען יער יסוד פון דער מענטשל<כער קולטור און :רוויליזאציע. דור הולך ודור בא. אבער איין דור;יט א יבער דעם צומיטן א ירושה פון ארבעט, פין געבויטע הייזער און געפלאנצטע גערטנער, פון - דערפינדוננען און אנטדעקונגען. און אזוי!:ים זיך עם א קייט פון הונדערמער און טויזג־ ,!..ער תרות. ראם מאם מיר זעען היינט אין רייטשלאנד טריאץ דעם הורכן און מלחמה. מיז א יוירטשאפט פין הונדערמער יארן, אי ז אייננעפונדעיועט אין משך פון לאנגע' דורות. דאם יידישע לעבן א ן פוילן איז אמך געווע א פרונט פון לאנגע ׳אדן. און כאטש דער נלות־״ד האט געהאט אן אילוזיע פון'אחיזה, פון באזעסנקניט, האט אבער