Undzer Worṭ · 1947-06-05 · 21/59 (5.6.1947) · p. Seite 5

DONERSZTIK, 5. JUNI 1947 אונרזער ווארט ZAJT 5 נחמן מ יי ז יל טואוגגען. איז טאקע דא א כסדרדיקער עולם סיי אין די שטעט, סי" איין דיי קאלאניעם, אין די קבוצות, וראם איז גערן צו זען הן די גייע. הן די פריערדייקע אויפפירונגען. און טאקע דערפאי ווערט די ארבעט פון די טעאטערם גישט איבער־ געריסן- מען שפילט א גאגץ קיילעכדיק יאר או, מען דערלויבט זיך בלויז אויף א קורצן אפרו, - אויף א 3־4 מאכן. עם איו אינטערעסאנט: די "הנימה" און דער "אוהל" האבן פאר דער צייט געשאפן דראם־םטוריעם,'מיט לערער, מיט סעמינארן און עס״ווערן אנגעפירט טעארעטישע און פראקטישע לימודים אין משך פון יארן. די סטודיעם האבן טאקע צוגעטראגן זייער יונגן צושטייער צו די אנסאמבלען. אין די פארשטעלונגען, וואם איך האב באומץ צו זען, טיילן זיך איים די מנגע סטוריאנטן, מאם שפילן גאנץ אנגעזעענע ראלן. דער טעאטער אין ארץ־ישראל איו א "יש" - א דערשיינונג. עס ווערט אפילו ארויסגעגעבן פון דעם ״הבימה״ - קרייז אן אינטערעסאנטער טעאטער־זשורנאל "נימה". אויך אין די אלע אנדערע צ'יטשריפטן און זאמלונגען זוערט אפגע־ געבן דעם טעאטער זיין פארדינט ארט. די ״הנימה״ - שוישפילער האבן געקראגן Tפון דער שטאט א גרויסן פלאץ נישט נאר פארן טעאטער, נאד אויך פאר וווינוגגען פון די שוישפילער. דער העברעאישער ארטיסט פארמאגט זיין היים, עם ווערט אנגערופן "די הבימת־שכונה". עם פארדינט א באזונדערע אויפמערקזאמ־ קייט און באשרייבונג דער "אפערע־טעאטער", מאם שפילט אויך א גאנץ קיי^עכזייק יאר. ער פארמאגט אן ארקעסטער, דיריגענטן, ■איפיינעם. לויט די.היגע באדינגונגען, אנסאמבל. איך האב די טעג געזען "קארמען". אווראי טאר מען נישט צוגיין צו דעם ספעקטאקל מיט דער מאם פון דער ניו־יארקער מעטראפאליטאן־אפערע, אבער דער פאקט גופא, וואם עם לעבט און עקזיסטירט זיגט יארן אן אפערע', מיט אפערעס פון פארשיידענעם רעפערטואר אויף העברעאיש - דער פאקט גופא רעדט פאר זיך. ארום דער העברעאישער אפערע - דער סימפאגישער ארקעסטער, וואם קען' קאג־ קורירן מיט באדייטנדיקע סימפאנישע״ארקעםטערם, מיט זיינע דיריגענטן און מייסיטער־שיפילער. אגב, צווישן אנדערע האבן מיר אינעם ארקעסטער דעם פרעכטיקן פידלער יוסף קאמיגסקי' דער זין פון אסתר. ■רה; קאמיגסקי. עם ׳האבן זיך ארויסגע־ רוקט טאלאנטפולע קאמפאדטיארם, וואם וואקסן ארום דעם ארקעסטער אץ אץ דעם ראדיא. דאם איז בקיצור א מין קווערשניט פון דעם אלעמען, וואס עם ווערט געטאן אויף דעם קו;־ טור־שעפערישן געביט אין דיעם יידישן ארץ־ ישראל, וואם מאכט איצט אדורך איינעם פון די שמערסטעיפעריאדן אין זיין אנטוויקלונג און וווקס-פון די שווערםטע און גלייכציימיק איג־ טערעסאנטסטע. m Bad (ציפערן, פאקטן, איינדרוקן און באטראכטונגען) טיילט אמף סאציאלע, היסטארישע און ביבלישע, קלאסישע, ארץ־ישראלדיקע און אקטועלע שא־ פוגגען. ווי אין הבימה זיינען מ י ט ן און א ר ו ם טעאטער אויסגעוואקסן שוישפילער, רעזשיסערן, דעקאראטארם, מוזיקער, באלעט־ מייסטערם א. א. 'וו. און דאם סאמע וויבטיקסטע r עם איז אמם־ געוואקסן א שטעגדיקער טעאטער באזוכער, וואס איז ענג פארבוגדן מיטן טעאטער, ווייסט זיין גאנג, זיין אנטוויקלונג, פאלגט נאך אלע זיינע זוכענישן און איז מיטבאטייליקט אין אלע זייגע אן אנדער לייכטער מעטאל מיטן גאמען מאנגאן (ניט פארבייטן מיט מאגנאן, מאם איז פרי־ ער דערמאנט געווארן) געפינט דיך אוייך אין א״י. ער איז זיייער וויכטייק אין דער שטאל־איגדוסטריע. א צומישונג פון מאנגאן מאכט 'הארטער דעס שטאל. דער מאגגאן־שטאל ווערט באנוצט ביי דער' אינדוסטריע פון פאנצער־אייזן, פון וואם עם ווערן געמאכט פאגצער־קאסעם. צווישן ירושלים און בית־ לחם האט מען אגטרעקט פאספאר־אוצרות. פוגם פאספאר ווערן געמאכט די 'פאספאטן, מיט מאם מיען 'באמיס־ טיקט די פעלדער. פון אים מערן אויך געמאכט די לויכטנדע קוילן, די פאספאר־קוילן, וואם זיינען גוט געזען געווארן אין יעניע נעכט, ווען עם האבן געבושעוועט קאמפן אין די גאסן פון תל־אביב, בשעת דעם קריגם־צושטאנד און פאר אים. פון פאםפאר< מאכט מען צינד־באמבעם, וואם זייגען געוויען באקאנט אין דער לעצטער מלחמד^ פוגם דאזיקן שטאף מאכט דאם מילי־ טער די רויך־פארהאנגען,' כדי צו פארמאסקירן זייגע אקציעס פארן פיינט. שוועבעלעך, וואם צינדן זיך אן אין יעדן ארט, ווו מען רייבט' זיי אן, זיינען באדעקט מיט א מישונג פון שוועבל און פאספאר. אזוי אנט־ האלטן אויך פארשיידענע סאמיען א געוויסן סכום פאספאר. די דאזיקע סאמען ווערן באנוצט צו פארגיכטן די שעדלעכע בעלי־ חיים אמף די תבואה־פעלדער. בי‘ מנחמיה אין עמק־הירדן געפינען זיך גיפס־אוצרות, אין דער געגנט פון עזה געפינט דך שוועבל, מאם אן. ענגליש־אראבישע געזעל־ שאפט האט אים אנגעהויבן עקספלאאטירן. אין דער לעצטער צייט, מיט דער אנטוויק־ 7 וגג פון דער פארמאצעווטישער אינדוסטריע, האט מען דך אין לאנדווירטשאפטלעכע פונקטן אנגעהויבץ צו פארנעמען מיט הייל־געוויקסן. אין אייגיקע ערטער איז עם שוין געקרוינט געווארן מיט דערפאלג. פון דעם אלעם איז צו זען, אז די אינדום־ טריע אין אץ האט א צוקונפט. דראמאטיש־קיגסטלערישער טעאטער, דער "אוהל", וואס "איז א קיגד פון דער הסתדרות און ער וזערט פון איר אויסגעהאלטן און געשטיצט. דער טעאטער איז אויף פינך יאר יינגער פון "הבימה" און ווי "הבימה" איז אויך דער "אוהל" א וויב־ טיקע טעאטער־אינסטיטוציע, וואם ארבעט מיט פליים און אויסדויער און אן איבערריים איבער 20 יאר. דער "אוהל" האט אויף זיין קאנטא עטלעכע און פופציק אויפפירונגען פון געזעל־ שאפטלעך קינסטלערישן באדייט און פארגעם. די עטלעכע און פופציק פארשטעלונגען ווערן גע־ לכתחילה האט מען ־ געמיינט, אז אין א״י דארף הויפטזעכלעיך אנטוויקלט ווערן די לאגד־ זוירטשאפט, צוליב דעם טאנגל אין רוישטאפן און, אז מען קען נישט רעכעגען אויך* אן אגט־ וויקלטער שווער־אינדוסטריע, נאר אויך א באנה לייטונגם־אינדוםטריע פאר דער דארפם־ווירט־ שאפט. זיינען געקומען יידישע און אנטדערע פאר־ שער אזן אנדעקט אין לאגד פיל רוישטאפן, וואם קענען ווערן דער יסוד פאר א פארצוויייג־ טער און זויכטיקער אינדוסטריע, וואם וועט בכח זיין צו דערגערן צענער טויזנטער אייגווויגער. דאם רייכסטע ארט פון די רוישטאפן איז -פארשטענדלעך דער ים המלח, אחוץ די פאר־ שיידענע זאלצן, וואם ווערן פארווענדעט פאר דער באמיסטיקונג פון די פעלדער, איז אין דאזיקן ים פאראן בראם, וואם ווערט באנוצט אין פאר־ שיידעגע אינדוסטריעם. עם איז אין אים אויך פאראן מאגגאן, זואם ווערט פאררעכגט צו די לייכטע מעטאילן, וואסהאבן א גרויסן ווערט אין דעי מאדערנער אינדוסטריע. פון די דאזיקע מע־ טאלן ווערן אויסגעארבעט פארשיידענע טיילן צו אפאראטןפון עראפלאגען און אנדערע מאשינען. געוויסע פראצענטן פון מאגנאן ווערן צוגלגעבן אין א מישוגג פון מעטאלן, ויואם זיינען לייכטער פון אלומיניום, הארט און שטארק ווי שטאל און זיינען באקאנט מיטן נאמען.301־56 R־R א. א. מאיגנאן געפינט זיך אי ן א גרויסער •צא ל אין ים המילח. אן אנדערער שטאף, וועגן וואס פיל מלונות שטרייטן צווישן זיך - עפנטלעך און בסוד - איז;נאפט. ער געפינט זיך אין דרום׳ פון לאגד און אדום דעם ים המלח. ווען עם וועלן לסוף געבוייט ווערן ברונעמם און מען וועט ארויס־ ברענגען די דאזיקע "גאלדענע פליסיקייט", וועט אונחער אינדוסטריע באקומען א גייע וועגדונג. עם וועלן אנטדעקט ווערן נייע כעמישע קוואלן פון ברען־שטאף, וואם זייגען גזיטיק פאר אגדע־ רע אינדוסטריעם. עם דארך דא באמערקט ווערן, אז גאפט נוצט גישט. בלויז אלם ברען־שטאף און אז פיל אגדערע וויכטיקע כעמישע סובסמאנצן ווערן פראדוצירט פון נאפט. די "הבימה" האט חינטער צך א זייער רייכע און פילפארביקע געשיכטע פון / איבער 25 יאר מיט גרויסע קיגסטלערישע דערגרייכוגגען, מיט זובענישן און מיט פילקאלירנדיקע בארג־ ארויפן. און דאס וויכטיקסטע איז. וואם מען האט הינטער זיך א רעפערטואר פון א 80 פיעסעס, וואם א טייל איז ■ גאך אלץ דער אייזערגער פאגד פץ דעם טעאטער. 'עם וואלט געווען כדאי צו ברעגגען דעם גאנצן רעפערטואר פאר די 26 יאר, אויסצורעכענען די אלע אריגיגעלע און איבער־ געזעצטע דראמאטישע שאפוגגען און דערביי אנווייזן די רעזשיסערן, די מוזיקער, די מאלעד־ דעקאראטארם, די באלעט־מייסטערם א. א. וו. און עם איז נאך מער אינטערעסאגט אויסצורע־ כענען וויפל מאל יעדע פון די פיעסעם איז אויפגעפירט געוויארן. דאם איז אן אויסערגעווייג־ לעך אינטערעםאנטער,' קולטור־קינסטלערישער און סצעניש ביאלערגדיקער מאטעריאל. איך וועל נאר אויסרעכעגען די פיעפעם, וואם זיינען געגאגגען אין ״הבימה״ איבער 100 מאל. דאס זייגען (די ציפערן געהערן צו אויגוסט 1945) ♦ ״נשף בראשית״ 1041 מאל), ״הדיבוק״ (896), ״היהודי הנצחי“ 2821), ״הגולם״ (280), "האוצר" (115), ״כתר דוד״(118). ״אוריאל אקוסטא" (166). ״בבלים" (110), ״עמך״(125), "יום הששי הקצר" 1401). ״ילדי השדה״ (119), "קשה להיות יהודי" (110), ״מירעלע אפרת״ (145), "מיכל בת שלום" (112), ״האדמה הזאת״ (128). "טוביה החולב" (189) א. א. וו. די ציפערן זייגען זייער באלערנדיק. זיי ווייזן אויף א שטענדיקער, אומאויפהערלעכער מעטיקייט פון א קאלעקטיוו, זועלבער האט פאר קנאפע 30 יאר אדורכגעמאכט א קאלאסאלע קיגסטלערישעיאון גלייכציימייק אויך - אי קולטור־ געזעלשאפטלעכע ארבעט, נישט געקוקט אויף די געוואלדיקע שטערונגען, וואס זייגען געלעגן אויפן וועג פיי פונעם טעאטער בכלל און סיי פאר די פארשיידעגע צווייגן און טייק פון דער ארבעט. עם איז גישט געווען קיין איבערריים אין דער טעטיקייט, נישט געווען קיץ הפסקות איגמיטן, ווי מיר זייגען געוווינט צו זען אין דער טעטיקייט פוו למשל, מאריס שווארצס טעאטער, וואם, טיט אלע זיינע גרוייסע פארדיגסטן, איז ער דאיך כסדר אונטערגעווארפן דעם ווילז, די קאפדיזן י פון איין מענטש, ווייוואגיק און ורכמיק ער זאל נישט זיין. און דערביי דארף מען אונטעושטרייבן, אז; דער טעאטער, חוץ דעם, וואם ער פאדמאגט א גרויסן אייגענעם, ספעציעל־געבויטן מעיאטעיר אי נעם צענטער פון תל־אביב, האט דער טעאטער א ריזיקן קאפיטאל, וואס עם אייז ניט צום אפ־ שאצן - ער פארמאגט יא פאר צענדליק פיעסעם אין זיץ רעפערטואר מיט דעקאראציעס און פאר־ טיק־געשפילטע ראלן און רעזשי. צו יעדער צייט -נעמט מען די 'פיעםע ארזים און זי ווערט געשפילט., און ווי "הבימה" אזוי אויך דער צווייטער רי פערעספעקטיוון פון רער יירישער איגחסטריע אין א״י פארהייליקטע באגריפן, איז כדאי צו דערציילן וועגן דעם סארט "רעזיםטענם", וואם חלוצישע יוגנם האט אגגעפירט אין משך פון' יארן דורך הונגער 'און לייידן, ביז זיי האבן באזיגט' די נא־ טור - זיי האבן געפונען וואיסער! די קינדער פון דער "מוטער סאלד" זיינען דורך די זיבן יאר פארעלטערט נעוואירן! זיי זיי־ גען שוין מאמעס און טאטעם, זייי האבן שוין קינדערלעך און זיי זייגען געווען אין דיער ברי־ גא דע און דורכגעמאכט די מלחמה אויף אלע פראנטן. א טייל פון זיי זיינען אין דער הגנה. וואם ברענגט אריץ יידן קיץ ארץ ישראל אויף אלע וועגן, זיי זיינען א טייל פון דעם ארבעטנדן ישוב אין ארץ ישראל, וואם זעט אויך איצט דעם יסוד פון יידישן פאלק, 'אין בויען דאס לאגד. גיט אין דער ביקס' און אין דער באמבע. נאר אין בויען און אין שאפן דאם איז דער אמת־ער "רעזיסטענם"... דאם איז ניט דער ווידערשטאנד, וועלבער שרייבט אויף זיין פאן - א ביקם אויף דער ארץ ישראלדיקער מאפע', מיט די ווערטער ״רק כך... גאר אזוי בויט מען א לאגד״! גיין דאם איז ניט דער ארבעטער ווידערשטאנד, דאם איז דער ווידערשטאנד פון דעם ארגאני־ זירטן יידישן ישוב אין ארץ ישראל. וואסער, וואסער אין ארץ ישראל, דאם איז דער גרעםטער יום טוב! וואסער־רערן פירט מען שוין צו די גייע ישובים אין נגב. וואסער אין נגב וועט פארוואנדלען דעם מדבר אין פרוכטבארע פעלרער. ווי אזוי האט זיך אויטגע־ דריקט חיים גריגבערג בעת זיין' לעצטן באזוך אין ארץ ישראל: "ביז איצט האבן יידן גע־ בעגטשט "המוציא לחם מן הארץ", איצט וועט מען שוין בענטשן: "המוציא להם מן המדבר".. כל זמן מיר וועלן האבן יוגנט. וואם וועט דך איבערגעבן צו דער ארב«ט פון ב ויען און שאפן, וועלן מיר זיין זיכער, אז דאם לאגד וועט געהערן די יידן. אזעלכע כוחות האבן מיר. זיי געפינען זיך אין מצובה און אין אל ע אנרערע חלוצישע ישובים. *) יוסף באראץ,איז,איצט.ח5ר,דעלעגאט פון דער הסחדרות אץ,אםעריקע.^ער\ איז;איינער. פון:די גרינדער פון "בדניה“, די עלטסטע^קאמונע״אץ״ארךישראל. אזדפיל ליידן האבן ווייניק קבוצות דורכצעלעבט. עם דד^ט אויסגעיפעלט וואסער אין בוכשטעב; עכן זין פון ווארט... אבער גיט נאר עקאנאמיש האבן זיי גע־ ליטן. די געגנט אייו א געיפעיר/עכע. עם איז נא־ י עגט צום גרענעץ און עם געפינט זיך אין יא פיינדלעכער אראבישער סביבה. ניט איינמאל איז אויסגעקומען זיך צו פארטיידיקן קעגן אג־ גריפן פון אראבער, וועלכע פלעגן ארויסגיין מים זייערע סטאדעם אויף מצובה ים פעלדער, אדער זיי האבן אויסגעהאקט די ביימער, וואם מצובה האט'געפלאנצט. דעם שטארקסטן קלאפ האבן די געכאפט לעצטנס, ווען מען האט אין איץינאכט אויפגע־ ריסן די בריקן. אין צפון - ביי דער גרענעץ פון סיריע איז דאם מיליטער און פאליציי בא־ פאלן מצובה, אריעסטירט אלע מענער. פאר־ . שפארט די, וועלכע זיינען י געבליבן אין דער דדים, און מצובה׳ ם פעלדער זיינען געווארן הפקר פאר אראבער אין די שכגותידיקע דערפער אוך^ טראץ אלעמען. האבן די עקשנים פון מצובה ניט פארלאזט דעם פלאץ. זיי האבן געליט! און געהאפט, אז* סוף כל סוף וועט מען אגטרעקן די גאטיירלעכע אוצרות פין לאגד און מיוועט געפי־ נען וואסער. "זאלן מיר נאר האבן וואסער און אלעם איבעריקיעם וועט 'קומען'פון זיך,אלייךי. האבן שטעגדיק געטעטר״יט די יינגלעך און מיידלעך' פין מצובה. און מצובה האט וואסער! שטעלט איר זיך פאר די פרייר? 'שטעלט איר דך פאר דעם יום טוב? איז דאם ניט דער גרעסטער נצחון? איז דאם ניט דיי גרעסטע נקמה אין די. וועלכע זוכן מיטלען ווי צו שטערן אונדזער ארבעט א ן לאגד און רואינירן אוגוזער עקאנאמישן באזיס? ווען די גאנצע וועלט איז באישעפטיקט נאר מיט דעס טעראר אין ארץ ישראל; ווען פייל יידן זיינען באגייסטערט פון שיפן און פאטשן ענגלענדער! ווען ביי טויזנטער יידן רופן ארוים די געווארפענע באמבעס און דאם פא לן פון צעגדליקער מענטישן א נעפיל פון. נקמה און באפרידיקונג; ווען דאם ווארט טעראר ווערט פארהייליקט און באציייכנט ימיט פארשיידעגע 'זעצט און ווען מ י האט דערגרייכט נאך 2 מעטער טיפער פון די פריערדיקע גראבונגעין, האט זיך אנטפלעקט א קוואל פון וואסער, וואם 'גיט 75 קוואדראט מעטער וואסער. א שעת. וועןיאיר פאר־ גלייכט עם מיט דעם, וואם די האבן ביז איצט געהאט - זיבן מעטער איטאג, קען מען בא־ גרייפן וואס דאם מיינט... דאם איזיכראגיקאליש דערציילט וועגן דער וויכטיקער דערשיינונג. אבער ווען איינער פון דער קבוצה זאל כראניקאיליש דערציילן, וואם די יזנגע מעגטשן' האבן איבערגעלעבט אין י משך פון די 7 יאר, , וואלט זיך אנטפלעקט אן עפא־ פעע פון גבורת און עקשנות. מיוואלט פון דעם געלערנט ווי אזוי יידישע קיגדער י בויען דאם פארלאזעגע, פארוויסטעטע לאגד... חניתה איז באקאנט געווארן אין דער וועלט מיט איר העראישן קאמף אין דער ציים פון איר עליה אויפן באדן אין דעם אומרו־יאר פון 1936. ביים גרענעץ 'פון סיריע האט דך' באזעצט די קבוצה און געגעבן מענטשלעיכע קרבנות, ביז זי האט דעם פלאץ פארנומען און אים געמאכט יידיש. געבן איר האט זיך באזעצט נאך א קבוץ - איל; און שפעטער איז געקומען מצובה. יוגגע קינדער. געקומען' זיינען די פון דייטשלאנד דורבן עלית־הנוער, געארבעט צוויי־דריי יאר אין דגניה און אין נניגר. דארטן האבן זיי באקומען די הכשרה. עם איז געווען 'צו באווזנדערן ווי די שייגע, פראכטפולע, אבער פארפעמדטע יוגגט האט זיך שגע; אויסגעילערגט העברעאיש און;ייכט זיך צוגעפאסט צו פיזישער ארבעט. און גאך מער - ווי די יו גנט האט זיך פארבונדן צום לאגד, מיט וויפל ליבע און גרייטקייט, זיי האבן זיך אריינגעווארפן אין דער ארבעט צו אויפבויען דעם ישוב מצובה. אבער די שווערע באדינגונגען פון דעם פלאץ' און דער עיקר, דער מאנגל אין וואסער, האט די יוגנט אויסגעמאטערט. זיי האבן זיי פריצייטיק עלטער געמאכט. אזא. ארעמקייט און א״סף באראץ. "וואסער געפונען אין מצובה", א קבוצה פון חבר הקבוצות אין צפון ארץ ישראל. די ידיעה האב איך נישט געפונען אין אן אמעריקאגער צייטוגג. גאך די איבערראשנדע גייס. האט אזא אומוויכטיקע נייס קיין פלאץ נישט, אבער וועד עם קען ארץ ישראל און ווער עם ווייסט ווו, די קבוצה "מצובה" ליגט און וואס דער קלייגער /ישוב האט איבערגעלעבט אין משך פון 7 י$ר עקזיסטעינץ, פאר אים איז דאם די דערפרייעגד־ סטע גיים פאר דער;עצטעריצייט. מיט דער אנטדעקונג פון וואפער אין מצו¬ בה פארענדיקן מיר א מרויעריקן קאפיטל, וואס האט אגגעהאלטן 7 יאר, מען די קליינע גוופע פון תליוצים, געקומעןיפון דייטשלאנד, עסטרייך און משעכאסלאוואקיע, זיינען ארויף . אויף א ' שטייענדיקן'פ;אץ נעבן דער קבוצה "חניתה". אלע אויספארשונגעץ אזן זוכוגגען נאך וואסער האבן זיך אויפגעלאזט אן רעזולטאטן'. מען האט אפטמאל געגראבן ברינעמער און אויפגעהערט די אריבעט, מייל קיין וואסער האט זיך ניט בא־ וויזן. די וואסער, . וואס מ האטי געבראכט אין רערן פון דער שכנותידיקער חניתה, האט קוים געקלעקט צום קאבן און זייער ווייניק צוים וואשן זיך. עם איז נישט צו באשרייבן די;יידן, וואס די יוגנט האט איבערגעלעבט אין די הייסע זז־ מער־מעג. ימי האט געמוזט באגרענעצן די ווירט־ שאפטס־ארבעמן. אן וואסער קען מען נישט פלאנצן קיין בוימער, קען מען ניט מאכן קיץ גרינצייג. אלץ האט געליטן פון מאנגל אין ווא־ סערו די מענטשן, די בהמות אין די געוויקפן. 3 יא ר האט מען געמאכט פארשיידענע פארזוכן 'צו געפינען וואסער. מ־האט געגראבן מים די העבט און געגראבן מיט מיאשינעס, 'ביז 60 מעמער אין דער טיף איז מען צוגעקומען אץ .קיץ וואבער האט מען ניט געפונען. פונדעסט־ מעגן המט זיך ידי קבוצה ניט אנטוישט און גע־ פאדערט פארטזעען ידי נסיונות, און די מעכנישע אפטיילונג 'פון נאציאנאל פאנד האט פארטגע־