Undzer Worṭ · 1947-06-05 · 21/59 (5.6.1947) · p. Seite 4

V 1 DONERSZTIK, 5,. JUNIJ94Z אונרזער מארם ZAJI 4 TA';<:>5»5*n A־yr.y-:‘ 2־טער טייל חלרמרח 5ראפ. גוויאזדאר iminhin / * עם האט מך געטאן אץ אונדזער מח, אץ אוגדזער באוווטטזיץ. קיינמאל קען נישט פאסירן און עם -פאסירט נישט, עם זאל מך א מענטשן הלומען אזעלכעס, וועגן וואם ער האט קיינמאל נישט גערעדט, מאם ער האט אץ לענן נישט געזען, מאם ער האט קייגמאל נישט געלייענט, טען קען אבער זען אץ חלום קאמבינאציעס, פאר־ בינדוגגען פון זאכן אדער מעשים, וואס זיינען פארבליבן אין אונדזערע דעראינערוננען. מאנכע חלומות חזרן זיך איבער אין לעבן אייניקע מאל, אזוי למשל חלומט זיך נישט זעלטן דערוואקסענע מענטשן, אז זיי ^טייען פארן שול־־טאוול און קענען נישט ענטפערן אויפן;ערערם פראק. אבער צו קענען חלזמות נישט פארויסזאגן די צוקונפט? צו זייגען פאראן נביאישע חלומות? אן עגטפער א ז פאראן איינער: אזיב די חלומות פארקריפלען אונדזער פארגאנגענהייט, מכל שכן קענען זיי נישט אנווייזן אויף דער אומבאקאנטער צוקונפט. מיר מינען נישט ביכולת צו באשטעלן זיך חלומזת. אין רוב פאלן דערפילן זיך נישט אוגחערע ווונטשן צו זען אין חלום די אדער יעגע פערזאן, ח/ומות מינען צופעליקע. געוויסע חלומות זיינען אפהענגיק פונם אייג־ פלוס פון אויסערלעכע אומפולסן, וואם מירקן אויפן חלום, אלזא, דער געהעמטער מח. למשל די בארירונג פון האלדז צום קאלטן מעטאל פונעם בעט. רופט טיי/ווייז ארויס א חלום, ווי סיזאל אוגרי עמעצער אנבאפן פארן האלה. איבערעסן מך פארן שלאפן רופט ארוים שלעכטע חלומות: טרינקען זיך, א געפיל פון ווערגן זיך א.א. דער חלום האס אן איינפלוס אויפן דעליקאטן פילן פון מאנכע "איגערלעכע ארנאנען. א געוויסער מענטש, מאם ם־ האט זיך אים געחלומט, אז א הונט האט אים געביסן אין פום. איז בקרוב קראנק געווארן אויף א בייזן געשוויר אויפן דא־ זיקך. פוס. מאנכע וועלן אפשר?אין, אז דער חלום איז געווען א נביאישער. דיאך באשטייט •די זאך אין דעם, וואם דער ׳געשוויר האט זיך ביי אים אנטוויקלט סיסטעמאטיש, בייגאכט האט ער געפילט א ווייטאג אין דאם האט זיך אפגע־ בילדעט אין זיין חלום. דער גלויבן אין חלומות באשטייט אין דעם, וויפל עמעצער שענקט אויפמערקזאמקייט דעם דאזיקן צופעליקן צמאמענטרעף פון די חלומות און דער ווירקלעכקייט. מאנכע מענטשן האבן ליב נישט נאר לאנג צו שלאפן, נאר אויך גענוי צו דערציילן וועגן זייערע חלומות. פארשפריימג־ דיק דעם גליילן אין זיי צווישן זייער קרייז. געווען. מאם א מענטש האס איבערגעלעבט, מאס ער האט נעלייענט אין ביכער און צייטוגגען. ווי באקאנט זעען מענטשן זייער אפט אין שלאף דאם, מאם איז געווען לאנג אמאל אין דער,קינדהייט. עם מאכט זיך, אז לאגג געזעעגע מענטש ן און געשעענישן מישן זיך צוזאמען מיט נישט לאנג געזעענע און ניסן זיך צוזאמען. א געוויסער גערטנער למשל, מאם האט ליב געהאט צו טרינקען טיי מיט בייגעלעך, האט געזען אין חלום ווי ער נעמט אראם פון א עפל־בוים גאנץ צייטיקע בייגעלעך. אין וואט באשטייט די אייגנארטיקע ארבעט פונם חלום די דאזיקע אפעראציע. וואס דער שלאף פירט דורך איבער' די טעגלעכע' איבער" לעבענישן? ם איז בלתי ספק. אז געוויסע צעג־ טערם און קעמערלעך פון אונחער מח ארבעטן אפילו אין רואיקסטן שלאף. רער דאזיקער פאקט איז די סיבה פונם אנטשט ין פון אומגעוויינלעכע און טיילמאל בולטע חלומות. וואס זעען מיד אין שלאף, מאם פילן מיר בעת די חלומות? הויפמזעכלעך דערמאנען די חלומות אין דעם. וו א ס עס טוט זיך, אדיערוואס און אמי טאג איין טאג אוים. האט רער וואלר מיט זיין גערויש, די בייזע ווינטן פון זיך געיאנט, און דעס סוד נישט אדסגעזאגט. ביז איינמאל. אין זוניקן פארנאכט, שטייענדיק אין רויטן זזנעגשיין פארטראכט, האטדערמאלד גאר אנדערע סאלדאטן דערזען... ם׳האבן פרייהייטס״לידער זיך צעקלונגען, און דער וואלד האט זיך אויף הארפע־פטרונעם צעזונגען געגוג געלעגן אין דער ערד־טיפעניש, דערטריבער, ארוים פון אייערע גריבער. ארויס! און שטיל גערוישט הא:ן איבערן וואלד די ווינטן זעענדיק די יידן אויפין האריזאנט פארשווינדן... באפן זיך, הה. דאן, ווען דער שלאף איז גישט טיף. א טיפער שלאף שליסט אוים יעדן חלום. די טיפקייט פונם שלאף קען מען גאגץ לייכט איבערמעסטן. סיאיז א באקאנטע זאך, אז א טייל מענטשן (הויפטזעכלעך יוננט) שלאיפט שטארקער, אנדערע (הויפטזעבלעך עלטערע) שלאפן מיט א לייכטן שלאף. א טייל וועקט אויף א שארך פון א מויז, אנדערע קענען שלאפן אפילו בעת אי־ טילעריע שאסן. דאם איז אלעס זעלבסטפאר" שטענדלעך אפהענגיק נישט נאר פונם עלמער און כאראקטער פון מענטש, ניאד אויך דערפון ווי שטארק דער מענטש איז מיד. חלומות קומען הדפטזעכלעך דאן, ווען די טעטיקייטן פון רער דערמאנטער העמונג, וואס ברענגען רו די קעמערלעך, ארבעטן נישט גענוגינד און מאנכע געשעענישן פונם לעבן, מאנכע דער־ אינערזנגען וועגן מענטשן, וועגן זייערע געשפרעכן און מעשים שמעלן זיך פאר פארן שלאפנדן ווייגיקער אדער מער בולט. ז צו זיינען חלומות ענלעך צו דער ווירקלעב־ קייט? א חלום איז אין רוב פאלן נישט ריכטיק. א פארקריפלטע פארשטעלונג דערפון, מאם איז בייגאכט, האט ווא-ד געטראכט פון די יידן זיבן. וואס׳מינען אין וואלר געבליבן. בייטאג. האבן קראען געקלאגט 1 אויף די בוימער מיט שניי באדעקטע, אויף די זיבן יידן אין געייכטעניש פארשטעקטע. און פארנאכט האבן די הארמאטן געקראכט. האבן זיך די יידן זיבן אין דער ערד פארמאכט. און ווען געזען האט דער וואלד, ווי דייטשן / גייעו■ האט ער מיט זיינע ארעמם אזוי זיך צערוישט, אז אנטלאפן זיינען די מערדער, אינגאנצן בארוישט... דער שלאף פארן מענטש איז פאר אלעס אן אפרו. בעת דעם ש?אף זיינען אלע אונדזערע באוועגונגען, מיטן אויסנאם פונם הארץ און אטעמונגם־מוסקלען, געהאמעוועט און צייטווייליק אויסגעשאלטעט/ פון דער ארבעט. אין די קע- מערלעך פוגם מח הערשט דעמאלט העמונג, רו, פון וועלכן עם געניסן די מערהייט צענטרען פון תעכערן נערוון־סיסטעם. אויף אזא אופן נאשיצט דער שלאף דעם מח פון שלאפנדן, אלם רעם ווערטפולםטןז טייל פון אונדזער ארצאניזם פון א; ע כוחות־פארלוסטן דערפאר, י אז ויען דער מענטש וועט זיך אויפכאפן, זאל ער זיך פילן פריש און ארבעטם־פעאיק. דער נארמאלער שלאף פון מענטשן איז א סימן פון דער העמונג פונם מח. דער שלאף און די חלומות זיינען פארבונדן מיט דער דאהקער אייצנארטיקער העמונג. נישט אלע קעמערלעך אין מח^צענטעו רוען ביינאכט אין דער זעלבער מאם. אין מח נלייבן פיל פארשיידעגע שפורן פון דער טעגר לעכער ארבעט און דאגות. די שפורן פון די שריערדיקע, טעגלעכע עמפפינדונגען אין גערוזן־ סיסטעם פון שלאפנדן זייגען טאקע׳די אמחיע סיבה פון דער אנטשטייאונג פון חלומות. אויב די עמפפינדונג, וואם מען האט גע־ האט במשך פונם טאג איז געווען זייער שטארק, למשל באקומען עפעם א שרעקלעכע ידיעה, קען זי אפט גישט באזיגן קיץ שום שלאף,י קיין שום אינערלעכע העמונג פון די קעמערלעך. אויף אזא אופן אנטשטייען נאכט־קאשמארן. אין דעם פאל זעט דער שלאפנדיקער מענטש וויי‘ טער די דאזיקע געשעענישן, וואם ער האט גע־ זען בייטאג, הגם ער האט פארמאכטע אויגן. אבער א קאשמאר איז נישט קיין אמתי ער חלום. ווען עם חלומען זיך קאשמארע חלומות, רוט דער מח נישט פולשטענדיק. א מענטש, וועלכן עם חלומען זיך קאשמארע חלומות, וועקט זיך אויף מיט א געשריי, טיילמאל א באגאסע" גער מיט א קא/טן שוויים. נארמאלע חלומות שטערן נישט דעם גאר־ מאלן שלאף, און. טיילמאל גיבן זיי אפילו א געוויסע באפרידיקונג: אין רוב פאלן פארשווינדן אבער די חלומות פון אונדזער זכרון באלד נאכן אויפכאפן זיך פון שלאף. עקספערימענטן דורם‘ געפירטע מיט שלאפנדע באווייזן, אז דער מענטש חלומט נישט במשך פון דער גאנצער נאבט, נאר בלוי? בעת דעם איינשלאפן, אדער פארן אויש‘ דוד אייד^למאן פון רי יירן זיבץ וואם זייבען אץ וואלד געבליבן - איין טוץ און צוויי רעדלעך ווורשט. איך וועל גישט דערלויבן צוצושרייבן מיר אזא שוויינעריי. איך שטיי אויף דער וואך פון די מלוכהשע איג־ טערעסן. מיר רעגט אויף. וואם עם קומט דא פאר. - וואס מען שרייבט צו' אויף מיין חשבון". י' דעריפארוואלטער: "געווים, קענען מיר האבן א טעות. נאר מיר וועלן דורכקאגטראלירן. איך בין זייער צופרידן. אויב עס איז ווייניקער געגנבט געווארן. מיר מעלן תיכף איבערוועגך. די קאסירערין זאגטז "פארדאן, די באנעס האבן זיך פארשטעקט' אין וויגקל. י קיץ באגעס האט מען נישט גענומען. אבער די שער איי פארשווונדן. דער מעכמער גייט ארויס פץ די כלים: "אך. אך יגיב דיר ב אלד א שביי אין דיין אומפארשעמטן פרצוף. 'איך האב נישט גענומען דיין שער - זוך בעסער, אומגעלומפערטע בריאה". די קאסירערין רופט זיך אפ: "אך, די שער האט זין געפונען. יזי האט זיך פארוואלגערט הינטער דער קאסע". דער בוכהאלטער זאגט: "דעם שאליק האב איך אויך געפונען. ער האט זיך פארווארפן ביי מיר אין דער זייטיקער קעשענע". רער פארוואלטער זאגט: "שרייבט איבער דעם אקט. צוקער פעלט י ווירקלעך אן האלבער זאק". - סוואלאטש, צייל איבער רעם ווורשט. אדער איך בץ אל יין פאר זיך נישט פאראנט־ ווארטלעך. איך האב, אויב עם האנדלט זיך מענן דעם, אן עדות-די מומע ניושע. בא; ד האט מען איבערגעציילט די סחורה, עס האט זיך ארויסגעוויזן - מען האט געגנבט דאם, וואס רער וועבטער האט געזאגט. מען האט אים גענומען און אוועקגעפירט אין דעם מיליץ־ צירקל. די מומע ניושע איז אויך פארהאלטן גע־ מאדן. ביי איר איז געווען באהאלטן דאס גע־ גנבטע. דאם אלץ האט מען ביי איר אפגעגומען, מיטן אויסנאם פון איין רעדל ווורשט וועלכן זי האט באוויזן אפצושטעקן אויפן מארק. וואם האט דער מחבר נעו,אלט זאנן מיט דער דאזיקער' סאטירע? י וווד^ן איז געריבטע^ אונדזער סאטירישע פייל? די פייל פון אוגדזער סאטירע איז געווענ־ דעט אויף די ווייטערדיקע געשעעגדשו. מיר ווילן פארלויפן ענלעכע פאקטן. מייל, ווייסט איד, מעו גנבט פאר א קאפיקע און עס מערן פון דעם טויזנטער... פיל, זעט אוים, ליירט רער מענטש, האט מיט־ לייד מיט רער מלוכה און דערניר^עריקטיזיך פאר זיין שלאפנדיקן צושטאנד. רער פארוואלטער דיקטירט: "שרייבט. ניין פוד צוקער; פאפי:'אםן - הונדערט זעכציק פעהך. לעך; דאמען זאקן - צווי' טוץ; אכט רעדלעך ווורשט"... ער דיקטירט און דער וועכטער שפרינגט ממש אונטער ביי יערער ציפער. אינדעם זאגט די קאסירערץ: "פון דער קאסע, פארשרייבט, האט מען ארויסגענומען בא־ נעם אויף הונדערט צויויי און דרייסיק רובל, דייי כעמישע בלייפעדערם און א שעד." ביי די ווערטער האט שיין דער וועכטער אנגעהויבן מורמלען, די קני האבן אים געציטערט - אזוי זוייט, זוי־זט אמס. איזידער מענטש גע־ מען פארביטערט פון די ריזיקע שאדנס. דער פארוואלטער ווענדעט ימך צו דער מיליץ: "באזיימיקט דעם דאזיקן וועכטער. ער שטערט גאר מיט זיין געמורמל". רער מיליציאנער זאגט: "הער אמם, פעטערל, גיי אהיים, מען ימעט דיך אמספרעגן. מען מען ימעט רארפך. אין דעם מאמענט הערס זיך ראם קול פוגם בובהאלטער' פון חיגמערשטן צימעיר: "ביי מיר איז געהאנגען א זיידענער שאליקאויף דער וואנט — איצט איז ער פארשווונדן. איך בעט פאר־ שרייבן - כ וועל פאדערן אומקערן מיר ד עם באטרעפנדן שארן". ׳ דא שרייט פלוצלונג אמם רער וועכטער: ״אך, פיאדלעץ! גישט געגומען האב איך ביי׳ דיר היין שאיל יק! אכט רעדלעך ווורשט-־דאם איז שמן ממש געפייגיקט! מען האט געגומעין ציויי רעדלעך ווורשט! שטיל, ווי אין קבר איז געווארן אין מאגאזין. דער וועכטער זעצט פאר: "צום טייוול מיט אייך. איך בין זיך מודה. איך האב געגגבט. איך בין אבער אן ערלעכער מענטש. ימיר רענט אמף אזא מין צוזאמענשטעלן אן אקט. איך מעל נישט דערלויבן צו שרייבן איבעריקס". דער מיליציאגער רייסט אים איבער: «וזי אזוי זשע? הייסט עם, קומט אמם. א< •דו האסט מך אריינבאקומען אץ מאגאזץ" 7 דער וועכמער עגטפערט: "איד. נאד איך האב גישט גערירט די באנעם און די שער און דאס פארשאלטענע שאליקל. איך, - זאגט ער - האב גענומען א האלבן זאק צוקער, דאמען־זאקן און דאם וויכטיקסמע - דער וועכטער איז געשלאפן ביים טויער, ער האט גארנישט בא‘ מערקט. - עפעם חלומות - זאגט ער - האבן מיד ווירקלעך אגגעוויזן, גאר 'עפעס פארדעב־ טיקעס האב איך' גישט געהעדט. ער 'האט זיך מיער, און אלגעמיין, דער־ שראקן, מען' די גנבה האט זיך ארמסגעומזן. ער אתי ארומנעלאפן איבערין מאגאזין, זיך אן יעדן געקלאמערט. געבעטן רחמים אים גישה אונטערס פירן. דער פארוואלטער זאגט אים: - דיר גייט עם ומיגיק אן. מאס דו'ביםט געשלאפן, פאר דעם מעט מיען דיך. נעמיס. איבערן'קאפ נישט א גלעט טאן,נאד איך גלויב נישט, אז מען זאל דיר צוטשעפען' א וועלכע סאיז באשולדיקונג. אזוי, אז דו האסט זיך נישט מאס צו שרעקן. דריי מך נישטיאונטער די פיס 'און דענערוויר נישט די ארבע טעד פון קלייט מיט דיינע אויס־ דופן. און גיי זיך דערש/אפן א היים. נאר דער וועכטער טרעט נישט אפ. ער שטייט און רעגט זיך אויף. דאם וויכמיקסמע, עם רעגט אים אויף, וואם מען היאט אזויפיל ארוים־ נעראמט. - אט דאם - זאגט ער - קען. איך גראד נישט פאירשטיץ. איך שלאף שטענדיק לייכט און די פיס צי איך אמס לעינגאויס רעם טמער. עם קען נישט זיין מען זאל איצער מיר אריבער־ טראגן צומי זעקלעך צוקער. דער פאמואלטער זאגט: - זייער שטארק געשלאפן, הינטישער זון.'עם איז שרעקלעך. ומפל ’מען האט אוועקגעטאשטשעט. רער וויעכטער: "מען זאל האבן א סך אוועקגעטאשטשעט - דאם איז אוממעגלעך, איך מאלט זיך אויפגעכאפט". דיער פארוואלטער: "אט מעלן מיר בא; ד צונמפשטעלן דעט אקט און מעלן זען, מאס פאר א פמנל דו ביסט-מאס פאר א היוק דו האסט אנגעמאכט דע ד מלוכה". דא האט מען אנגעהויבן צונויפשטעלן דעם אקט ץביי דער אנוועזגהייט פון דער מיליץ. עם האבן אנגעהמבן' רעדן ציפערן. מען האט אוג־ טערגעצויגן. מען האט איבערגעווארפן.,^ דער ארימעד 'וועכטער מאכט נאד מיט די תענט און האלט כמעט ביים וויינען -י ביז אמי‘ אט זאגט מען מיד אפט: "אויף וויפל, חבר, איר זיינט א סאטיריקער - מאלט איר אנגע־ שריבן, אנשטאט די הייטערע זיאכן עפעם שארף סאטירישעס. נו, למשל מענן די בערג מיט שפע־ קולאנטן, גלגולים און "מאשעניקעם". גרייפט זיי אן, 'טייערער. שעמט זיך ניישט, דריקט זיי צו טיט אייעד מאלאנט. זאל גאר א שטויב פון מי. די מערזאווצעם, בלייבן”. גיין, ברידער, מיד גלויבן נישט אין דער צוועקמעסיקייט פון אזא סאטירע. מיד גלויבן נישט, אז די פארברעבער און זשוליקעם אינטע־ רעסירן מך מיט די לעצטע גייעם פון דער קינסטלערישער ליטעראטור. מיד נ;מבן נישט, אז איבערלייענענריק אוגדזערס א סאטירישע שא־ פונג, מעט זיך א דיי זשוליקעם ארומזען און אנהויבן פירן א ריכטיקן ארט לעבן. געווים, מען מען זאל געמען א קליינעם פאקטל און דערמאנען,'ומ עם איז געווען און אויסרעכענען די פאמיליעם און צמויסן געבן. ווו עם געהער צו זיין, אדער איבערשיקן דעם זשורנאל אין דער פראקוראטור, אזא סאטירע וואלט נאך אפשר געמירקט, עם מעט אמך גע־ ווים ווירקן א שאפונג, וואם מעט אויפדעקן עפעם אינגאנצן גייעם אויפן געביט פוך ארמסשרייטונגען, פארלמפן די ווייטערדיקע אנטומקלוע פון די גע־ שעענישן און באלייכטן, אזוי צו זאגן, דעם ענין, אז די צווייטע זאל מעדן קאלעמוטגע. אט מיט אזא טאטירע קענען מיד זיך נאך פאראינטערעסירן. אט לאמיר פראבירן מיט אונדזער פעדער פון א סאטיריקער בארירן טאקע אזא ענין. און געשען את. זוייסטאיר, א גנבת כיי אוגדז אין קאאפא־ ראטיוו. נו, אן אלגעמיין פארמאבטער סקלאד. פיל סחורות. אין שוי־פענצמער ליגן גענדזלעך, א פיינעי האלענדישער קעז. דאמעךזאקן,*פאר־ פים פאפייאיסן. דאס אלץ את געווען אויסגעשמעלט אין שוי־פעינצטער, און האט באשטימט צוגעצויגן עמיצנם בליק. מיט איין ווארט. ביינאכט. דורבן הינטערשטן יאנג. את דוריכגעדרונגען א געוויסע פערזאן, האט אונטערגעזעגן די טיר, האט אראפגענומען דעם «האמשיק" און האט אביסל געבאלעבאטע־ מעט אין מאגאזין. און אוועקגעשלעפט, האט די פערזאן, סחורה אויף א גרויסע סומע.