Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 21/59 (5.6.1947)
- Date
- 1947-06-05
- Page
- Seite 3 (sequence 3)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 64% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243325--450-7243039- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
DONERSZTIK, 5. JUNI 1947 אונדזער ודארט ZAJT 3 FUN DER Iberzicht Di opozicje fun di rebeln hot cu farcejchenen a gewisn derfolg. Di dojercajt fun dem militerdinst hot men reducirt biz 12 chadoszim un di onszojung, az dos curikbakumen fun Englands macht-pozicje iz ophengik in der erszter rej fun der wirtszaftlecher sanirung fun land, hot gefunen an ojsdruk in di basztimungen funm dozikn gezec. Ojsgeszlosn fun dem militer-dinstflicht zaj nen ale di, wos zajnen v umbadingt nojtik far der engliszer wirtszaft, in der erszter rej di berg-arbeter, wi ojeh di, welche gefinen zieh in an arbetsfarheltenisz, kedej cu derlernen zieh a fach. ״Di ironje fun gojrl“ iz, lojt Churchills werter, der fakt, az di iniciatorin fun dem gezec iz di arbeter-partej, wos hot unter der onfirung fun jectikn premier Atlee hartnekig bakemft in j. 1939 Chamberlains projekt in injen fun ajnflrn algemejnem militer-dinst. Es endert ojeh niszt dem toch fun der zach di derklerung fun engliszn fartejdikungsminister Alexander, welcher hot zieh bamit cu farzisn der efntlechkajt di pil mit der far- Najs fun der weit 30 miljon dolar Kredit far Persje. Washington (DENA-Reuter). Wi dos amerikanisze ojsern-ministerjum hot bakant gemacht, wet do bekorew untergeszribn wem a 30 miljonen dolar-kredit far Persje, wos iz basztimt far militerisze ewekn. A szprecher fun amerikaniszn ojsern-ministerjum hot derklert, az di persisze regirung hot bedeje cu farwendn dem Kredit cum ajnkojf fun baklejdung, szich un dekes. A klejne sume iz meglech forgezen far lajchte tankn un eroplanen. Der szprecher hot eugegebn, az in di lecte 5 jor hot di persisze armej niszt bakumen kajn naje ojssztatung. Tojt-urtejl far szpionaz letojwas Grojsbritanie. Budapest (DENA-DPD). Der gew. major in ungariszn general-sztab, Pünkösdi Laszlo, welcher iz ongeklogt gewom in ojsszpionirn jedijes wegn der sowietiszer armej, iz durchn budapester folks-gericht farurtejlt gewom cum tojt. _ Grojsbritanie wil arajnnemen a grojse col ojslendisze arbets-kreftn London (DENA-Reuter). Der britiszer arbets-minister George Isacc hot do derklert, az di regirung hot sztark bedeje ojscunucn di meglechkajt fun arajnbrengen ojslendisze arbets-kreftn. ״Mir hobn mer arbet 1wi menczn, wos zoln di arbet kenen ojsfirn“, derklert Isacc. Grojsbritanie gefint zieh kegnwertik in period fun fulbaszeftikung. Wen zi wet zieh ober niszt derwerbn kajn arbets-kreftn, wet zieh in kuren bawajzn a grojse arbetslozikajt. Isacc hot zieh gewendet kegn di jedijes, lojt welche di Der regirungs-brizis in Ungarn Budapest (DENA-Reuter). Der ungariszer hot er fun der ungariszer gezandszaft in Bern premier-minister Ferenc Nagy, wos gehört, demisjonirt. cu der klejn-landwirtn partej un gefint zieh ject ojf derholung in der Szwejc hot demiszicherung, az der eil funm gezec iz niszt dos ajnflrn ojf sztendik di principn fun militerdinstflicht. Grojsbritanie bamit zieh nor in di jectike badingungen cu fartejdikn kegn an 3wentueler agresje un höt bedeje cu sztien di sztrebungen fun UN cu farlojfn a milchome. Noch bojleteo» wi bemeszech fun di debatn in Unterhojz iz arojsgetrotn di ״tajwlonisze läge“ fun der regirung -ojf dem 46-tn jerlechn congres fun der Labour-Party in Margate. /Jos gezec wegn dem militer-dinstflicht iz nochamol atakirt gewom durch a grupe opoziejonern. Di regirung, wemen es hot gemuzt kumen cu hilf Harold Laski, iz noch farbisene diskusjes arojs zigrajeh, deroberndik in der opsztimung di cusztimung fun di delegatn, wos hobn reprezentirt 2.332.000 sztimen kegn der opozicje, wos hot zieh reprezentirt mit 571.000 sztimen un ophaltungen fun di delegatn, wos hobn disponirt mit dem cutroj fun 900.000 mandantn. Der rezultat fun der opsztimung iz gewen far der regirungs-merhajt a ginstiker un dos mol, troc a geferleche szterungen, hot zi ojsgemitn a situaeje, welche men wolt gekent onrufn mit di werter fun Mephistopheles fun Goethes ״Faust“, als ״grimmig schlecht“. Poliakn, wos lehn in Grojsbritanie zajnen faszistn. Es iz biliker di dozike Poliakn eu brengen kajn Grojsbritanie un gehn zej arbet, wi cu lozn zej in Dajczland on ti baszeftikung un gehn zej cu esn. Bomben atentat ojf der sowietiszer gezandszaft in Helsinki Helsinki (DENA-Reuter). Do hot men frajtik in der fri arajn geworfn a bombe durchn fenster in der sow. gezandszaft. Di bombe hot faurzacht klejne szodns. In Sztokholm hot men arestirt 3 junge lajt, fardechtikte in ontejl in dem dozikn atentat. Tojt-urtejln in Japan. Singapur (DENA/Reuter). Cwej gewezene japanisze militer-lajt zajnen do ojfgehongen gewom. Ejner fun zej iz szuldik in der derszisung fun 3 ojstralisze flijer un der cwejter iz farantwortlech in tojt fun 98 holendisze un britisze krigs-gefangene. A megleche britisz-amerikanisze interwenc in Ungarn. London (DENA-Reuter). Di britisze reg!- rung wet, zieh meglech baratn mit der regirung fun di F. Sztatn wegn der politiszer antwiklung in Ungarn un wegn an ewentueler britiszer interwenc baj der sowietiszer regirung. Di britisze regirung hot derwajl niszt ongenumen kajn szum szrit, ober azoj lang, wi zi hot niszt kajn bawajz far di sowietisze baszuldikungen kegn di ungarisze regirungs-mitglider, ken zi niszt baurtejln zejer rechtmesikajt. Politiszer Dos gezec wegn militer-dinstflicht, wos iz baszlosn gewom durchn engliszn Unterhojz, fodert noch di aprobate fun Lordnhojz. Nemendik ober in acht dem cuzamensztel fun der cwejter kamer fun engliszn pariament un di sztimen-merhajt, wos iz opgegebn geworn farn gezec in Unterhojz, iz zieh szwer cu richtn ojf iberraszungen in Lordnhojz. Cum ersztn mol in der geszichte fuh England wert farfiksirt in cajt fun szolem a rechts-cusztand, wos hot biz ject farflichtet nor bemeszech fun krig. Der kamf, nemlech, kegn militer-dinstflicht bazict in der engliszer geszichte ir etleche hundert jorike tradieje, wos iz gesztict ojfn bunt fun dem indiwiduum kegn der iberweltiknder macht fun der meludie un tejlwajz ojfn widersztand fun religjezn gewisn kegn der milchome. Der lecter motiw, bacejchnt mitn nomen ״constientious objection“ (widersztand culib religjeze tajmim), iz gewen a derszajnung, wos iz gewen bakant nor in di anglo-zaksisze meluches un hot noch in forikn jor gefunen a bojletn ojsdruk in; der antszejdung fun Hechstn Gerieht fun di Farejnikte Sztatn, wos hot skasirt di decizjes furi di niderikere instanen, diskriminirndik a perzon, wos hot culib religjeze motiwn zieh opgezogt fun nemen an aktiwn ontejl in der lecter milchome. Fun di dozike tajmim wert farsztendlech di opnojgung, mit welcher England hot zieh opgekert, bemeszech fun ir geszichte noch jeder farendikter milchome, fun di militerisze ajnrichtungen un fun ire militerisze flrer. Di press dermont a por charakteristisze bajszpiln fun dem dozikn gebit. Der flrszt Malborough, wos hot gelejgt dem gruntsztejn far der eukunftiker imperialer macht fun Grojsbritanie in kamf kegn Ludwig dem XIV, iz bazajtikt gewom glajeh nochn farendikn di milchome. Dos zeihe iz ojeh geszen mitn baziger fun Napoleonen, Wellington. An analogiszn fal baobachtn mir in a gewiser mos mit Winston Churchill, dem militeriszn held fun der lecter milchome. Di militerisze ajnrichtungen zajnen nor gewen a prowizoriszkajt, wos iz a dading farn zigrajehn farendikn di milchome. Mit dem moment, wen der eil iz dergrejeht gewom, hot men bazajtikt di dozike prowizoriszkajt, kimat ״iber nacht“, umkemdik zieh cu di normale fridns-tetikajtn. Deriber iz ojeh charakteristisz far di englisze militerisze onsztrengungen, biz cu di cajtn fun der lecter milchome, dos fulsztendike niszt cugegrejtkajt fun England cu der milchome (specjel balernd in der hinzicht zajnen di tog-bicher fun Lloyd George un dos werk ״Aftermath“ fun Churchilln. wos bacijen zieh cu der milchome fun 1914-18) un ir tejlwajze improwizaeje bajm ojfszteln a naje militerisze kraft direkt far oder in cajt fun der milchome. Fun dem hot zieh ajngesztelt, az Grojsbritanie hot farszpilt di erszte kamfn, ober zi hot sztendik gewunen dem leetn kamf. Aza cusztand hot ober gehat a reale barschtikung dan, wen England hot geszpilt di rol fun an erszt-rangiker macht, wos hot adank ir indzl-lage, dem grestn un sztarkstn flot ojf der weit, dem rezerwuar fun kolonialn militer un di Aliantn ojfn kontinent, gekent opcijen mitn mobilizim a jabosze-armej biz cu der lecter minut. Noch der jectiker milchome hot zieh ober di situaeje radikal geändert. England hot farlojm ir Charakter fun an erszt-rangiker macht, ir flot iz opgetrotn dos erszte ort dem amerikaniszn, ir kolonialimperie gefint zieh in a läge fun cefaln un di najcajtike derfindungen in der militeriszer technik szteln di umbarirlechkajt fun ire indzlen unter a sztarkn fragecejchn. Dos derklert di sztimen-merhajt in Unterhojz, wos iz opgegebn gewom letojwas dem gezec. Fun principjele rikzichtn hot zieh im kegngesztelt nor di opozicje fun di Liberaln. wos hot ongerufn di dozike inowaeje ״di greste konstitucjonele rewolueje in England zajt menczn• gedenken“. Die konserwatiwe partej hot dos gezec onerkent als an umbadingte nojtwendikajt un di a. g. rebeln fun der Labour-Party hobn gesztimt kegn im niszt azoj culib principiele tajmim, nor gicher fun gezichts-punkt fun der ojslendiszer politik. Der bester bawajz far dem iz di argumentaeje fun dem dozikn linkn fligl fun der arbeter-partej un di kompromis-formul, ־yy°s reducirt di dojercajt fun militer-dinst fun 18 monatn ojf 12. Di opozicje fun der minderhajt fun der arbeter-partej hot kulminirt in der bahojptung, az saj di cajt fun baszlusn urt saj der Inhalt fun gezec wajzt ojf der ophengikajt fun engliszer politik fun dem ajngefirtn, durch ״Trumans doktrine“, antisowietiszn Kurs fun Amerika. Di rebeln szteln zieh kegn dem arajncijen England in an ewentueln amerikanisz-sowietiszn konflikt un dem diktat fun amerikaniszn general-sztao, wos hot bedeje, durchn ajnflrn in lehn dos gezec, ,,rekrutim“ England far fC. 82. A. jonirt culib di sowietisze baszuldikungen wegn ״grejtn a farszwerung kegn der ungariszer demokratie“. Dermit iz geszafn geworn a regirungs-krizis, wos hot niszt nor inernpolitisze, nor ojeh ojsern-politisze aspektn. Ojser Nagy wem ojeh baiastet ojsern-minister Gyöngyössy un der pariament mitglid, Bela Warga. 1 Der ungariszer krizis iz farurzacht geworn durchn arest funm Sekretär fun der klejnlandwirtn partej — wos bildet a gew di merhazt in pariament — Bela Kowacs, in merc 1947 durch der sowietiszer gehejm-policej, unter der baszuldikung fun a farszwerung kegn der ungariszer regirung un der sowietiszer okupacje-macht. Nagy hot gebetn dem Aliirtn Kontrolrat in Budapest ojsculifern Kowacs’n, wos es iz im opgezogt geworn. Incwiszn iz Nagy mit der gancer familje, mitn ojsnam fun zajn*5 jorikn zunele arojsgeforn in der Szwejc ojf derholung. , , In di lecte teg hot der sowietiszer ojberkomandir in Budapest, gen. Swiridow, ibergegebn der ungariszer regirung an oficjele note, wos enthalt baszuldikungen kegn di draj dermonte regirungs-mitglider, wos bazim zieh ojf Kowacs’s gwies-ejdes. Nagy’n iz gegebn gewom an Ultimatum,umeukern zieh kajn Budapest. Niszt welndiK rizikirn mit di ewentuele konsekwenen fun zajn umker, Wi men git iber, zol der bizjectiker fartejdikungs-minister, Dinnyes, wos gehert cu der klejn-landwirtn partej, ibernemen dem postn fun premjer. Lojt dem bericht fun a ״Times“-korespondent, zol der emeser hintergrunt funm krizis zajn dos, wos Rusland Wil farn opeijen fun di sowietisze trupn, 90 teg nochn ewentueln unterszrajbn dem szolem-opmach iberlozn di macht in Ungarn in azelche hent, wi es iz far ir ginstiker. Lojt der oficjeler mittejlung hot gen. Swiridow, farn ibergebn di sowietisze note, niszt mitgetejlt wegn dem, niszt dem britiszn un niszt dem amerikaniszn forsztejer fun der draj-mechter kontrolkomisje. « Lojt a jedije fun der cajtung ״Neues Osterreich“, wos derszajnt in Wien, hot Nagy ge- Iozt brengen zajn. 5 jorikn Zun in an ojto fun' Budapest kajn Bern. Cuzamen mitn zun zol Nagy ojeh hobn gelozt brengen zajn farmegn un juweln in wert fun leerech 500.000 szwajcarisze gold-frankn. 1 Di cajtung szrajbt dercu: ״Es iz cum ersztn mol in der geszichte, az der premier fun a land, zol planen a farszwerung kegn zajn ejgener regirung un als amtirnder premier demisjonirn in ojsland.“ Di cajtung batracht als zelbstfarsztendlech, az in herbst d. j. wein in Ungarn forkumen naje waln. Gen. Lajos Dinnyes hot zieh gesztelt in der szpic fun der regirung in ir alfti cuzamensztel mitn ojsnam fun oj sem-minister Gyöngyössy, .wos iz baszuldikt cuzamen mit Nagy. Bi UN ־ a tribune, niszt kajn tribunal Ale, un aflle di internacjonale instituejes gejen durch dizelbe antwiklungs-stadies, wi ejnclne menczn: di haszore, der wuks fun logik, skepticizm un dos alt wem. Der Felkerbund iz in zajn onhojb gewen durchgedrungen mit der hechster ambieje. Noch 20 jor antojszung hot er lesof gemuzt kumen cu der maskone, az zajn ejncike nucleche funke je iz basztanen inm regulim dem handl mit lebedike schojre un opium. Di organizaeje fun di Farejnikte Nacjes hot ongehojbn noch fil rumfuler. Ansztot klug opeuwartn, biz di noch-milchome weit wet hobn gefunen ire gezecn un wet zieh antgiltik gesztaltn, hot zi zieh mit an umglojblechn optimizm genumen cu szids-gericht injonim, wos zejer durchfirung sztajgt iber hejn ir derfarung un hejn ire «jsfir-mitlen. Dos merkwirdikste derbaj iz,, wos zejere erszte misderfolgn hobn zej niszt gemacht mit mer jiszuw-hadaas. Men dermont zieh zejer fllisterhafte (nit ojfrichtike) arajnmiszung in iraniszn injen un in der lecter cajt di farlegnhajt, in welcher es hot zi awekgesztelt Englands onklage kegn Albanie; a frage fun rejnem jam-recht, wos in zejer ecem gehem zej niszt cu der kompetenc fun der politiszer zur!. Di Farejnikte Nacjes; hobn untergenumen kegn Franco-Szpanie \g) teatralisze ofensiwe, wos di Franco-kegner alejn hobn di erszte festgesztelt ir kindiszn Charakter, farsztarkndik azojar um nor Francos pozieje. Di dozike precedens-faln hobn di Farejnikte Nacjes beszum ojfn niszt antmutikt: zej hobn ibergenumen di lejzung fun der E. J.-frage, wos Bevin hot mit an echt b'ritiszn humor opgetrejslt fun zieh un arojfgeworfn es ojf kohols plejces, maszmoes di Farejnikte Nacjes bazien azelche ajnfaln un mitlen, kedej cu lejzn a problem, baj welchn England hot ojsgeszept di kwaln fun ir derfarung un ir legendäre geduld. Bald hot zieh di UN derzen far szwerikajtn: cu darf men in Konflikt ewiszn Araber un Jidn ojshern di lecte? Der artikl 32 fun der Charta basztimt, az jede meluche, wos iz niszt kajn mitglid fun di Farejnikte Nacjes, ojf wifi zi iz a cad in sztrajt-fal, wos der Zicherhajtsrat bahandlt, wert ajngeladn (on sztimrecht) ontejl cu nemen in di diskusjes, wos baeijen zieh ojf di dozike chalukej-dejes. In fal Szpanie hot men dem dozikn artikl gegehn an andere interpretaeje, onnemendik, az di ejgntleche szpanisze meluche iz di, wos iz fartrotn durch Jose Giral, mit andere werter, az di hc^ptsztot fun Szpanie wert in dozikn fal ibergetrogn kajn Mexiko. Ale iz nor a zach fun ojffasung. Es iz niszt faran kajn Palestine-meluche, doch iz niszt ajncuzen, farwos di zelbe logik zol niszt hobn gefirt cum onerkenen dem jidiszn farband als cad in der diskusje; un mit zejer opweznhajt woltn di Araber faktisz gewen di ejncike, wos woltn ojsgehert geworn. Di Farejnikte Nacjes hobn zieh alzo antszlosn cu dertejln an oj diene der Jidiszer Agenc un dem Arabiszn Konntet. Zej trogn iber di ejgnszaft fun internacjonaln efntlechn recht ojf organizaejes fun priwatn Charakter. Es zet ojs, az in Lake Success git men zieh niszt op kajn din-wecheszbn fun der wichtikajt fun der iberkerenisz, wos men Art ajn in di normen fun internacjonaln lebn culib taktisze cwekmesikajts-tajmim. Der fal iz noch mer dernerful, beejs es handlt zieh do — mir Wein onrufn dos kind bajm nomen — in rasiszn ״Subjekt“: Araber un Jidn. Men zol undz gut farsztejn: di arabisze foderungen un di jidisze teze bildn dem kern fun der debate; es wolt gewen umzinik ׳un hechst umgerecht cu ignorirn zej. Es ligt ober epes umklorkajt in di instituejes fun rejn naejonaler Struktur, wos szwimen arojf ojf der oj herflach fun der diplomatie. Men darf niszt hobn kajn specjel grojse fantazje, kedej bawustzinik cu machn zieh wuhin der doziker precedens-fal ken firn. Efszer antszprecht di dozike najkajt a nojtwendikajt fun undzer cajt es wolt gewen klug cu batrachtn zi fun ire juridisze, politisze un psichologisze gezichts-punktn un niszt als cufelike nojtlejzung, wos wert ajngefirt in lojf fun an algemejner bahandlung nor prowizorisz. Opgezen derfun, kenen di Farejnikte Nacjes in der E. J.-frage onnemen jedn baszlus, oder formulirn rekomendaejes, wi zej wiln nor; di arabisze weit szpant cu an antwiklung, wos iz fulsztendik umophengik funm cuzamenszpil fun grojse un klejne meluches. Di Jidn fun E. J., wi ojeh in golus bazien an Internacjonaln ajnflus, wos sztajgt wajt iber dem ajnflus fun dem welt-birger-sanhedrin fun Lake Success. Men wet forwarfn, az saj di Jidn saj di Araber wajzn glajchcajtik arojs niszt wejnik energie, kedej ojsgehert cu wem. Zieher, zej kenen niszt gefinen kajn beser mitl kedej mojdije cu zajn berabim zejere foderungen. Di Farejnikte Nacjes zajnen a tribune. Zejer toes basztejt in dem, wos zej glojbn, az zej zajnen a tribunal. (״L’Epoque“, Paris)