Undzer Worṭ · 1947-05-30 · 20/58 (30.5.1947) · p. Seite 5

/ FRAJTIK, 30. MAJ 194z אונדזער ווארט ZAJT 5 נחמן מייזיל ראם אינטענסיווע קולטוד־שעפערישעלעבן אין ארץ־ישר (ציפעין, פאקטן, איינדרוקן און באטראכפזונגען) נעמען פון די טעאטערם. מען דארף זיך צוקוקן און זיך אריינטראכטן אין דעם אופן פון זייער ארבעט, מען דארף באטאנען זייער באשטענדי־ קייט. עם זיינען טעאטערים (און בעיקר "הבימה,־. "אוהל", ..מטאטא") מיט א געשיכטע פון יאר־ צענדליקער טעאטער־טעטיקייט, מיט אנםאמב;ען וואם זיינען צונויפגעוואקסן מיטן טעאטער און מייט א פירערשאפט, וואם איו געבויט אויף קא־;עקטיווער אנשטרענגונג און דערפארונגאון מים עקספערימענטן און מיט אויפבליקן אויף ווייטער. (פארזעצונג קומט) און ווייטער: "הבימה". "אוהל”, "מטאטא", ״תיאטרון קאמרי״, ״לילהלו״. 3 טעאטערם, הייסט עם, פאר דראמע און האמעדיע, און צוויי-רע־ ווי־טעאטערם, פון אווי גערופענעם קליץ־קונסט־ כאראקטער. און דערצו קומען צו די "העברעאישע אפערע". וואם שפילט כסדר א 4־5 מאל א וואך, און א שטענדיקער סימפאנישער ארקעסטער. אויסער אט די שטענדיקע. 'פראפעסיאינעלע טע־ אטערם עקזיסטירן נאך און ניאך פארשיידענע דראמאטישע קרייזלעך וואס פירן אויף ואכן אין פארשיידענע גרעסערע און קלענערע פוגקטן. - עם איו אבער וויעיק צו ברענגען בלויז די פו;, גאנץ קיילעכדיק יאר. בלויז מיט א פאר וואכן פאר אורלויב (חופש פאר די שוישפילער!) מייט א יערלעבן געהאלט, וואם ווערט געצאלט כסדר, אפילו אין אויגוסט, ויוען די היצן זיייגען אומדערטרעגלעך, און קיין מעאטער־געביידעם מיט "עיר־קאנדישאניגנ" זיינען נישטא - שפילן די טעאטערם. בידויז א צוויי שפילן נישט מחמת די קורצע וואקאציעם. -עם זייגען דא שטענדיקע, פערמאנענטע טעאטערם, מיט מרופעם, מיט רעושיסערן, מיט פארוואלטערם, מיט פלענער פאר ארבעט, מיט טעאטראלן האב־און־גאב פון רעפערטואר, מיט ארקעסטערם און אווי ויוייטער פראדולטיורזאציע - ם, א. ם ח. גאלדזאמד עם טרעפט זיך א געוויםער טיפ "חכמים” וואם מאכט ויך איערעדענישן, וועלכע עם לוינט נישט צו בארירן צוליב דער דעליקאטקייט פון דער דאזיקער פראגע. די פראקטיק האט אבער באוויזן,' או דער דאזיקער מין עמיגראנטן אנטוישט זיך גיך און פאלטיא קרבן פון זיין איבערגעש־ פיצקייט און צוגלייך אומבאהאלפנקייט. עם קומען אן בריף פון גאלדענעם לאנד, אץ וועלכע עם באשטעטיקן זיך פיולשטענדיק אונדז־ ערע ווארנונגען, אז מענטשן, מאם באזיצן נישט קיין פאך, קומט אוים צו ליידן דיחקות. די ניש־ טיקע קאפיטאלן, וואס עם באזיצן מערםטנטייל די פאכלאזע לופט־מענטשן, זיינען דארט גישט גענוג אוייף צו קענען פירן געשעפטן. יפינף אדער צען טויזנט דאלאר איז אין אמעריקע א גישטי־ קער קאפיטאיל אויף צו קענען וועלן ציען חיונה. און דעריבער ווערן די דאזיקע מענטשן אנטוישט, דער קאפיטאל ווערט ביסלעכווייז פארצערט און דאן גייט מען, באין ברירה, זוכן גליק אין שאפ. שיין נישט ריידגדיק פון אנדערע אומגליקן, מאם דאם דערווערבן די פאר נישטיקע הונדערט אדער אפילו טויזנט דאלאר ברענגט מיט זיף;י די אג־ געשטרענגטקייט' פון די נערוון. די סכנות איויף שריט און טריט, נישט נאר צו ווערן ארעםטירט, נאר זאגאר דערמארדעטיצו ווערן, ווי די פאלן רענענסבורג, פערנוואלד, אמכערג און פיל אג־ דערע. און ועל כולמ^די געפערלעכע דעמארא־ ליזאציע, מאם דער נישט נארמאלער היאנדל ברענגט אדיין אין לעבן פון יחיד ווי אויך פון גאנצן קאלעקטיוו מיט וועלכע די יחידים פאר־ קערן. דער פועל יוצא פון דער דעמאראליזאציע איז דער ווידערווילן צו יעדער שעפערישער אר־ בעט. עם איז פון גרונט אוים אויך פאלש דער באנאלער ענטפער פון דעם לאגער יידן: "איך וועל קומען קיץ ארץ און דארט וועל איך אר־ בעטך, עם איז א ליגן! אט דער סארט מענטשן אנטלויפט פון דארף,' פון די דעריאבערסע פונקטן אין אי׳ י גופא און עם ווערן אפטמאל צונישט געמאכט אומגע־ הויערע אנשטרענגונגען און עם נייען פארלוירן פאזיציעם, וואם זיינען פון וויכטיקער עקאנאמישער און פאליטישער באדייטונג. אויף דער לעצטער "ארט" דירעקטארן קאג־ פערענץ אין מינכען האט ה‘ אלייסקי’ אויסגע־ דופן. אז קיינמאל זיינען גאך נישט געווען אזעלכע גוטע מעגלעכקייטן און באדינגונגען צום אוים־ לערבען א פאך, ווי מיר האבן עם היינט אין דייטשלאנד. דעריבער וואלט געווען א פארברעכן עם נישט אויסצונוצן! אויף אונדזערע צענטראלע אינסטאנצן ליגט דער חוב, צו געפינען דעם וועג און מיטלען כדי צוצוציען די גאנצע יוגנט אונדזערע און געבן איר אלע מעגלעכקייטן זיך צו קעגען אויסבילדן אין נוצלעכע פאכן. די גרעסטע ענערגיע זאל ארייג־ געלייגט ווערן אין שאפן די מאטעריעלע און פארפלעגונגס מיטלען אום צו דערמעגלעכך דעם יוגנטלעכן זיך זארגלאז און מיט חשק ווידמען דער לערע, וואם יועטהאבן דעם נויטיקן עפעקט! מען מוז מאכן אבשטרענגונגען צו אדגא־ ניזירן דעם עלטערן בעל־מלאכה, אים געבן אר־ בעטם מעגלעכקי«ט און באדינגונגען, אז ער זא; וועלן מיט־העלפן אויסשולן נייע קאדרען פון בעלי מלאכות! מען טאר זיך נישט שפילן אץ קיין סענטי־ ,מענטן, עם 'מוז דורכגעפירט ווערן די פ ד א¬ ד ו ק ט י וו י ז א צ י ע א פ ע ר א צ י ע איבערן ארגאניזם פון דער שארית הפליטה, אזוי לאנג עם איז נאך נישט שפעט. עם מוזן קומען אב־ שטרענגונגען פון ביידע צדדים; די ענערגיע 'און אנשטרענגוגג פין די געוויילטע און דערצו בא־ רופענע צענטראלע אינסטאנצן און דער חשק און געאנטער חוש פון אונדזער יוגנט. פון די רעזולטאטן פון די אנשטרענגוגגען אם אפהענגיק דער גורל פון אונחער יוגנט, וועלכע דארף זיך דערמיט מכשיר זיין צו קענען ווערן די שמידער פון זיין צוקונפט און דער מיט־ בויער פון א פריי יידיש פאלק! מער ווי לופט, וואם דער לייכטםטער וויבט קען און וועט אוועקבליאזן. עם האט געשלאגןידי שעה, עם איז דער העכם־ טער מאמענט פון אחריות, ווען יערער אייגער פון אונדז מוז זיך אפגעבן א דין וחשבון און אונטערציען דעם סך־הכל פון דעם אפגעטאענעם ביז איצט. דער בילאנם איז א טרויעריקער און ער קען אוגדז חלילה ברענגען קאטאסטראפאלע רע־ זולטאטן. - מיר האבן זיך שוין געקענט איבער־ צייגן אין אוגדזער'גלות־דיקן וואגדער־וועג, אז אונדזערע פאזיציעם זיינען וואקלענדיקע אן יעדן פעסטן יסודי פון אלע דעראבערטע פרנסה' צווייגן האט מען אין אל״ע צייטן 'און אין די גרעסטע יידישע קבוצים - זיך באמיט אונדז אויסצוווארצ־ . לען. אין פוילן צ. ב. האט אין די יארן 1937־1939 די דעמאלסטיקע אזאן'רעגירונג געשאפן א מין צענטרא^ןאיגדוסטריע צענטער און אנדערע האנדלם פאזיציעם, מיט וועמענם הילף, די רעגירונג האט סייסטעמאטיש ארויסגעריסן דעם האנדל פון יידי־ שע העניט, עם איז אבער נישט געלונגען ארוים־ , צונעמען דעם האנטויוערק פון די יידישע הענט. י די יידישע בעלי מלאכות האבן אויף זייערע פלעצער ווייטער געצויגן זייעיר נארמאלן (אויב בכלל איז עפעס נארמאלעם ביי 'יידן געווען) ארט פון לעבן און האבן אין גרעסטן טיי; גע־ האט א גוטע פרנסה איון זיך איינגעפוגד־עוועט איי־ גענע לעבנם־ווינקלען. אין דער צייט ווען, ווי עם האט זיך אויסגעוויזן, געזונטע האנדלם־אונ־ טערנעימונגען און יידישע פאבריקן י האבן געמוזט זיך ליקווידירן צוליב אט דער עקסטערמינאציע פאליטיק. ענלעכע עקסטערמינאציע פראצעסן זיינען פארגעקומען אין רומעניען. אויך נאך דער רע־ וואלוציע אין רוסלאנד, ווען עם איז פארשווונדן דער פריוואטער האנדלם־פאקטאר, האבן זיך די סוחרים מאסנווייז איבערגעווארפן צו מלאכות, כדי אזוי אדום צו דערהאלטן ידי עלעמענטארסטע לעבנם־מעגלעכקייטן. די בעלי־מלאכות דאקעגן, האבן ווייטער אומגעשטערט אויסגעפירט זייער מ^אכה, פארטזעצנדיק זייער נארמאלן לעבנם־ שטייגער, -אין דער צייט ווען י אנדערע האבן איבערגעלעבט אנטוישונגען און האבן געליטן'פון שווערן איבערגאנגם־פעריאה. די זעלבע סיטואציע איז אויך איצט, נאך דער צווייטער וועלט־מלחמה. אויך איצט זיינען יקיץ וועזנטלעכע ענדערונגען נישט אריינגעטרעטן אין די פאדערונגען פון די לענדער צו עמיגראגטן. עם האט נאך ביז היינט נישט פאסירט. אז מען זאל פאדערן', גוטע מעק־ לערס אדער געשעפטסלייט. דער דאזיקער שיכט איז דאינקען נאט אומעטום דא און י ם־איז שוין אוועק די צייט' ווען דער ייד' איז געווען דער איינציקער "ספעציאליסט” אויף דעם געביט. און אלם פאקט קען דיגען דאס נייע פוילן, ווו די פא־ ליאקן אליין האבן מיט נרוים דערפאלנ פארטרעיטן די יידן אין די *קראמען, שוין נישט' ריידנדיק וועגן די לענדער, ווו דעיר אנטיי; פון די יידן אין האנדל איז געווען א גישטיקער. די אלע ווייניקע עמיגראציע מענלעכקייטן, וואם זיינען פארגעקומען ביז איצט, זיינען געווען אוייסשליסלעכע' פאדערונגען אויף גוטע בעלי־ מלאכות. וועמען עם איז אויך געגעבן געווארןדי מעגלעכקייט זיך איינצוארדנען. אזוי צום בייישפיל, האט מען קיין נארוועגייע פארלאנגט: דרוקער, מעטאל און וועבער ארבעטער. קיין האלאנד- נאר מעטאל־ארבעטער און פרויען וועבערינם. קיאנאדע האט זיינערצייט געפאדערט אויסספעציא־ ליזירטע רענטגענאלאנן און' עם האבן אויך שטענדיק געהאט ידי'מעגלעכקייט צו י עמיגרירן נוטע לאנדווירטן. פראנקרייך - (ווי די פרעסע האט געמאלדן 0 האט אונטערהאנדלט וועגן אן איינוואנידערוגג פון א גרויסן סכום ארבעטער און זאל האבן געשטעלט א באדינג, אז פראנק־ רייך 'לאזטיזיך איבער די רעכט צוריקצושיקן די יעניקע וואם וועלן נישט וועלן ארבעטן. אויב עם זעען זיך פאר די נאענטסטע צייט. עמיגראציע מעגלעכק^יטן' קיץ י ניי־זעאלאנד, בראזיליע און אנדערע מקומות, זיינען עם ווידער אויסשליסלעכע פאדערונגען אויף גוטע פאכמע־ נער. שוין העכער 2 יאר געפינען מיד זיך ׳ דא אין דייטשלאנד, אין דיי לאגערן און שטעט, אץ דער דערווארטונג אויף דעם ווייטערן וועג., מיר זיצן ווי אויף די פעקלעך נרייט צום אויסוואנדערן און ענדלעך צו קענען געפינען די אויסגעבענקטע היים. - עם ווערן געווארפן אין קאמף״פאר אונד־ זער אויסלייזונג אומציייליקע סכומים פדן אפפער־ וויליקער ענערגיע און מסירת נפש פון אונדזערע מנהיגים אןן אומגעהויערע ריזן סומען פון גע^ד, וואם עם קארנן גישט אונדזערע ברידער מעבר לימים. עם ארבעטן די נויטיקע פאקטארן יומם ולילה צו דערגרייכן פאר אונדז דאם עלעמענטאר מענטשלעכע; ד. ה. די רעכט פאר א מקום מנו¬ חה, פאר עפענען די טויערן פון עמיגראציע אין אלע מעגלעכע איינוואנדערונגם־ערטער און ספעציעל ווערט געפירט, דער גרעסטער געראנגל אין דער יירישער געשיכטע, פאר אונחערע רעכט אויף אונדזער לאגד, פאר א פרייער גרויסער עליה קיץ ארץ־ישראל. אין דאזיקן קאמף ווייזן ארדם אונחערע העלדן־מנהייגים אן א שיעור גבורה און אוים־ דויער. און די רעזיולטאטן פון זייער ארבעט בא־ ווייזן. אז א געאייניקטער יידישער כח קען וווינ־ דער שאפן. דער יישוב האט טאקע גרויסע ווונ־ דער באוויזן. ער האט באיוויזן, אז די קליינע אין צאל, יידישע באפעלקערונג פון ארץ־ישראל האט מייט איר פליים דערגרייבט די גלענצנדסטע רעזולטאטן אויפן געביט פון ווירטשאפטן און מיט עקשנות, וועט זי סוף בל סוף ברעכן דעם שווערן יאך פון ענגלישן אקופאנטישן אימפעריאליזם, וויאם האמעוועט און'פאראליזירט דעם שווונג פון אוינדזערע דערגרייכונגען אין ארץ־ישראל און די איניציאטיוו פון קולטיווירן אויך די מדבריות פון נאענטן מזרח. אבסערווירנדיק דעם דאז־קן געראנגל פאר אונדזער עתיד, מיטיוועקכן די דאזיקע מענטשן־העלדן האבן פארבונדן זייער גורל,',ליגט אויף אונדז דער חוב זיך אפצושטעלן און פאר־ טראכטן זיך אויף אונדזערע' דערגרייבוגגען אויפן געביט פון צוגרייטן זיך צו קענען זיין די מימ־ בויער פון דעם יידישן ארץ־ישראל און ממילא אויך פון אונדזער אייגענער לעבנם־עקזיסטענץ. און דא ווייזט זיך ארוים דער גרויסער חלוק, די גרויסע' אפגעשטאנענקייט וואם האט גורם געווען אונדזער לעצטער חורבן, דיי וואינדערונגען אין וואלד, קאצעט און אנדערע פורעניותן. עם איז זאגאר שוין צום פארצייכענען רעזולטאטן פון דיער דעסטרוקטיווער טעטיקייט פון אונדזערע ערשטע פיאנערן אין ארץ־ישראל, וואם צוויגגט אונדז זיך אינטענסיוו צו נעמען צו דער ארבעט פון אויסווארצלען די זיטן און מנהגים פון קאצעט און וואלד־יפעריאד. ליידער זעען מיר, אז אין לויף פון די 2 יאר, זיינען נישט נאר נישט אויסגענוצט געווארן דיי קאלאסאלע מעגלעכקייטן פון זיך פראדוקטיוו מאכן'און אויפלערגען א מלאכה, בכדי צו דער־ ווערבן די באקוועמלעכקייט פון קענען זיין א נוצלעכער מענטש אין דער געזעלשאפט, ווו מען וועט קענען קומען. נאר להיפוך, מענטשן האבן זיך געווארפן אין געיעג ג אך דעם עגל הזהב, וואם איז' אין לויף פון אונדזער לאנג דורותדיקן גלות־לעבן געווען דער יסוד פון אונדזערע אלע אומנליקן. | "די צייט איז דער בעסטער לערער" זאגט אן אלגעמיין אגגענומען שפריכווארט, און י די צייט האט געלערגט און דערוויזן, י אז קאפיטאלן זיינען אוועק ווי מימן רויך. און מענטשן זיינען אנטוישיט געווארן און אונטערגעגאנגען. - דאקעגן האבן די, וואם האבן געהאט א פאך, א מלאכה איין דער האינט, זייך נעראנגלט און דורכגעקומען די שווערסטע צייטן. דאם באווייזט, אז א פאך איז דער גרעסטער קאפיטאל, וואם איז ארגאניש ענג פארבונדן מיט זיין באזיצער, דאס איז א רייכטום, וואם קען נישט אוועקגענומען אדער אוועקגערויבט ווערן, דאם איז דער באוועגלעכער קאפיטאל פון יעדן לעבינם־פעאיקן מענטש. די אלע וועגן פון וועלן צאפן פון דער לופט, פון די כאפ־געשעפטן, זאגאר אירע פאזיטיווע רעזולטאטן, אירע רייכטימער, זיינען נישט (פארזעצונג) ווען מען רעדט פון פארלאגן. דארף מען ויך אפשטעלן לכל־הפחות טיט עטלעכע ווערטער אויףידעם "ביאליק־אינסטיטוט", וואם איז גע־ שא פ ן געווארן מיט איבער 10 יאר צוריק דורך דער יידישער אגענץ אין ירושלים, וואם געפינט זיך טאקע נישט ווייט פון דער אגעניץ־געביידע אין ירושלים אין א באזונדערן בנין. איך האב די טעב באזוכט ירושלים און פארבראכט אי פאר שעה איןאטדעם ביאליק־אינסטיטוט. דער צוועק פון אט דיעם ביאליק־אינסטיטוט איז^ אויפצו־ זאמליען די ליטעראמור פון דורות לויט דעם ווילן און די צילן. וואם ביאליק גופא האט נישט איין מאל געטרוימטיוועגן דעם. פאר די 10 יאר האט דער אינסטיטוט זייער פיל אויפגעטאן — ער האט פארעפנטלעך פיל ווערק, וואס פריוואמע פארלעגער זיינען נישט אי^שטאנד עם צו טאן; ער האט געהאלפן מי< באדייטנדיקע סומעם אנדעריע פארלאגן ארויסצוגעבן וויכטיקע ווערק; ער האט ברייט סובסידירט פיל זשורנאלן אין זאמלבייכער. פאר דער צייט זיינען דורך דעם ביאליק־־אינסטיטוט ארויסגעגעבן געווארן, אדער עם זיינען סובסידירט געווארן, איבער 150 ביכער, - פון זיי אייניקע פון גירויסן וויםנשאפטלעכן ווערט; ביכער איבער געשיכטע, איבער דער גע־ שיכטע פון ארץ־ישראל, איבערזעצונגען פון פאר־ שיידעגע קלאסישע ווערק א. א. וו. — דער בו־ חשעט די לעיצטע פאר י$ר איז איבער 12 טויזנט פונט א יאר.-דעריפאריוואלטער פונעם אינסטי־ טוט, מ. אינדעלמאן, געוועזיענער רעדאקטאר פון ווארשעווער "הייגט", האט פאר מיר איבערגע־ ווארפן צעגדליקער זוערק וואם ווערן איצט גע־ זעיצט, מיט פרעכטיקע בילדער, מיט פרעכטיקע מאפעם.-ער האט זיך בארימט וראם אין ארץ־ ישראל, אין די סיאמע שווערסטע צייטן, האט מען באוויזן צו דרוקן מיט אזא לוקסוס, אויף אזא פייבעם פאפיר, מיט אזעלכע גוט־אויסגעפירטע בילדער און מאפעס. און די טעגלעכע פרעסע אינעם לאגד? אין תל־ אביב דערשיינען זעקם מעגלעכע פרימארגן־צייטונגען. דאס זיינען "דבר“ (פון דער ה&תדירות "משמר" (פון "השומר־חצעיר“), "הארץ" (פון די אלגעמיינע ציוניסטן), "הצופה" (פון "מזרחי"), "הבוקר" (פון די אינדוסטריעלער), ״המשקיף״ (א רעוויזיאניסטישע) און לעצטנם - א ■ זיבעטע צייטונג ״הגה״ - א צייטונג מיט נקודות פאר דעם, וואסווייסט ווייגיק העברעאיש, ארויס־ געגעבן דורבן' ..דבר". אט די צייטונגען ווערן ארויסגעגעבן לערך אין קאפיעם: ״דבר״ - א 20 טויזנט, ״משמד׳ - א 10 'טויזנט, ״הארץ״ - א 18 ־טויזנט, "הצופה" - א 4 טויזנט, ״הבוקר״ - א 5 טויזנט, "המשקיף" -א 3 טויזנט און ״הנה״ -א 4 טויזנט, אין סך־ הכיל אין א 60 מויזנט קאפיעם. דאם מיינט - אין א 4־5 מאלווייניסער ווי ידי צאל ציימונגען, וואם דערשיינען' אין אמעריקע מייט א באפעלקערונג פון 8־9 מאל מער ווי אין ארץ־ישראל. דערצו קומען נאך' עטלעכע צייטוגגען אין העברעאיש וואם דעירשיינען נאכמיטאג און פארנאכט. די סאמע פארשפרייטסטע איז "ידיעות אחרונות" אין תל־אביב, מיט א טיראזש פון א 10 טויזנט. - פרייטיק. דאם מייגט ערב שבת,-דעדשייגען פארגרעסערטע ניומערן מיט נאך עטלעכע זייטן, ^ספעציעל געווידמעט ליטעראטיור, קריטיק, ט^א־ 'מער, קונסט און פאליטישע, סאציאלע און אויך לאנדווירמשאפלעכע' פראכן און'פראבלעמען. אויסעריאט די טעגלעכע צייטוגגען דער־ שייגען צעגדלייקער אלערליי צייטונגען און צייט־ שריפטן, זשורנאלן און זשורנאלעכלעך פזץ פאר־ שיידענעם כאראקטער און גרוים, פון פארשיי־ דענע פארטייען און גרופקעלעך. און ווען מען זעט אויף א צייטונגם־״סטענד" (קיאסק) הענגען אט די צענדליקער און צענדליקער צייטונגען און צייטשריפטן. זאמלונגען און זשורנאלן - פרעגט מען, וועד און ווי אזוי באווייזט אזא באגרענעצ־ טער יידישער יישוב דאם אלץ קויפן און פאר־ דייען. - T ׳ און די היגע מער־קריטישע און ערנסטע טעגטשן טענהן מיט מיר איין, אז עם איז ט אקע אן איבערפלום אן איבערפראדוקציע און הלוואי וואלס געווען ווייניקער, אבעריגרינטלעכער. אבער וועגן דעם קען מען אויף דעם ערשטן בליק' ביט ז^רטיילן. - און איך נעם זיך נישט אונטער גלייך אויף דער הייסער מינוס און ביי אלגעמיינער באקאנטשאפט צו מאכן אויספירן. f און איצט קומען מיחי צו נאך א וויכטיקן קולמור־שעפערישן און קינטפלעריישן געביט - צו טעאטער. אויך דא אין דעם־א קונסט אפשניט, טרעפן מיר אייבעראשוגגען, ויוונדער איבער וווג־ דער, און בפרט, ווען מען קומט פון נידיארק און מען איז באקאנט מיט דעם דארטיקן יידיישן טעאסער־לעבן און מיט די באדיניגונגען. וואם הערשן דארט, אין אלע אן אויסנאם טעאטערס.'- ראשית, דער טעאטער־סעזאן - ווילט איר גלויבט, ווילט איר גלויבט נישיט!- דויערט א