Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-05-23 · 19/57 (23.5.1947) · p. Seite 10

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
19/57 (23.5.1947)
Date
1947-05-23
Page
Seite 10 (sequence 10)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
65% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243323--435-7243025
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

3 entity mentions

ZAJT א־ונח־ער ווארט FRAJTIK, 23. MAJ 1947 Rewizj onistisze plojderajen ״Der welt-pajac II batreft hecher 30.000 funt, farnichtn bruneraer in di kolonies an a. w. Szojn niszt rejdndik, az der wilder teror ken derfirn cu 1 birger-krig in land gufe. Un wi zet es ojs in di lagern in Dajcz-!and? Der ojfn fun denken fun di menczn iz destrukcje, farnichtn, hecn ejn brüder kegn andern umaase Pöcking jochijach. Genug szojn mit dem. 8' iz szojn di höchste cajt, az di jidisze gezelszaft zol nemen szfelung cu di majsim un zieh opkern mit ekl fun di elementn ojf der jidiszer gas. Ben-Naftoli. (Cum ojftrit fun Herman Jablokow in Stuttgart) Cuzamen mit der materjeler hilf, wos der Joint trogt cu di farcwejflte Szejris Haplejtomasn, hot er zieh ojeh gesztelt di ojfgabe moralisz cu sztarkn dem glojbn in a liehtikn morgn, in a szenerer weit, wos wet turnen noch dem langn grojen Winter fun mdzer wirklechkajt . . . Ject, ojfn szwel fun banajtn lebn ׳ wen alc wekt zieh fun zajn fargliwertn cusztand un blit ojf mit naje lebns-zaftn zet zieh in undzer hofenungslozn un grojen lager-lebn niszt kejn simen fun szprocung ojfn weg Bayerisze skien Paradoksn un paradoksn ... Di dajeze press hot farefntlecht di meldung, az Dr. Agarzt, der forzicer fun bizonaln wirtszaftsamt, fort ojf ejnike wochn ojf kuraeje in der Szwejc culib zajn szlechtn gezunt cusztand. Der Dr. Agarzt hot oficjel mojdije gewen, az zajn opfor hot niszt kajn szum gernejnzames mit di farszprejte klangen wegn zajn demisje. Di ejncike sibe, culib welcher er muz arojsforn ojf kuraeje iz di diagnoze fun uniwersitets-klinik in Köln,J wu men hot baj im festgesztelt a sztarke ojftrejslung, wos iz antsztanen fun unternerung ... Azoj azoj, h' Agarzt! Di cajtn hobn zieh abisl gebitn, als DP un specjel Jidn esn zieh on mit di tojznter kalorjes fun UNRRA und JOINT (?) un werndik mognkrank fun iberesn zieh, fern zej zieh kurirn kajn Kissingen, Bad-Reichenhall un St. Ottilien un ir h’ Dr. Agarzt zajt geswungen fun hunger un ״unternerung“ cu farlozn cajtwajlik dem postn fun prezident fun hojptdernerungs-farwaltung fun der engliszer un amerikaniszer zone un arojsforn ojf kuraeje in der ״ojslendiszer Szwejc“. Paradoksn. Paradoksn ... Dos gericht in Bremen hot farurtejlt bejde merder funm Jid Heinrich Rozenblum, wos iz dermordet geworn inm bakantn tog fun 9. now. 1938 — cu 6 un 8 jor tfise. Lejendik di reportazn funm proces in Bremen, muzn mir efenen •dos mojl fun farwunderung un fun umglojblechkajt ojswiszn di ojgn, wajl iz den meglech, az hajnt, ewej jor nochn krigs-ende, nochn farnichtn di nest fun faszizm un antisemitizm, hot di jurisdikcje funm dozikn bazigtn land. farurtejlt politisze merder cu 6 un 8 jor tfise. Di mejnung fun dajeze politsze partejen, profesjonele farejnen un mir, rasisz un politi;3z farfolgte, hobn derwart oder a tojturtejl, wejnikstn lebnslengleche tfise. Pesimistn fun ewiszn undz hobn getracht wegn a meglechkajt fun 20 jor. Ober kejner hot afile ojf ejn mamenfc niszt getracht wegn aza mildn urtejl: 6 jor far a. nnlitiszn mord! Dos dajeze gericht in Bremen hot motiwirt dem mildn urtejl dermit, az dos iz gewen ״a mord ojf bafel“ ‘— a mord, ojf wos es hot gegebn a bafel di gance nacipartej fun 1938! Niszt 'wilndik ober ansztejt a ohitre frage ojfn szpic-cung: Un wer hot gegebn a bafel cu farurtejln dem merder ojf 6 jor tfise — d. h. ojf a sztrof, wos men mest ojs far szwarchendler for h an dien . mit cigaretn oder skriptn. Cu iz amol niszt gekumen der doziker bafel fun derzelber partej — nor szojn niszt legaler — untern mantl fun najem rezim . . . a partej, wos kemft mit di alte metodn in najem ״demokratiszn Dajczland“ anno domini 1947? Gustaw Grosz. Mit dajn szpende farn HEBEN HA/EMET heifstu ojslejzn dos land! cu derlejzung . . . Deriber iz jedes trejstwort fun a kinstler, welcher filt un lebt mit dem caar fun der Szejris Haplejto wi a balzam far der ongewejtokter neszome. Herman Jablokow iz a bagabter aktior. Er iz mer wi an aktior — er iz aktior-psicholog un dichter. Er nemt fun der wirklechkajt, er szept funm lebns-kwal. Es filt zieh ober a blojz in zajn program culibn fein fun nacjonale E. J.-motiwn (baj der got-gebenezter Erna Szewer hot dominirt dos farbnrajehe program fun ojfblijendn E. J.-lebn). Herman Jablokow derszajnt far undz mit zajn ersztn numer: ״der pajac“, wos iz zajn krojn-rol. Der pajac-monolog iz an arojsruf cu der nisztdankbarer weit, wos wejst niszt wi azoj opcucoln dem jidiszn folk far dem kultur-cusztajer, wos zajne beste zin hobn gegebn der weit. In dem lid ״Odesa — mame“ filt zieh zajn benkszaft cu der amol-zorglozer un romantiszbazungener odeser wirklechkajt. In ״telerwaszer“ antplekt zieh di tragik fun an altn farloztn foter, wos bet ojf zieh dem tojt... (Jablokow dermont in dem numer dem klasiszn tragiker Szildkraut). Fajn iz gewen der numer ״der rebe Elimejlech“. Er hot ojfgeblit mit an echt-waremer folkstimlechkajt, etwos banal, wi a chojzek-parodje, iz gewen der numer, ״a jidisze chasene“. A kinstler fun dem sznit wi es iz Herman Jablokow, wolt zieh andersz gedarft wajzn in der rol fun badchn oder szames, wajl dos arojsbrengen ale niuansn fun zej, lozt culib etleche banale ojsdrukn iber a sztikl bajgeszmak. Ich halt, az Herman Jablokow hot dem toes farzen un wet es in der eukunft ojsmajdn. Chuc dem ״pajac“ iz zej er gut ojsgefaln ״Jisroejl der szojmer“, wu es filt zieh der patriotizm fun chaluc cu zajn foterland — E. J. Di E. J.-tematik darf mer dominim, dan wet Jablokow bakumen zajn geherike satdsfakeje. Mitgewirkt cum derfolg hot der bagabter muziker prof. Salamon Orzewski. Boruch Goldsztejn. L"G-Baomer in Föhrenwald Di Föhrenwalder Tarbut-szule hot glajehcajtik baj der gelegnhajt fun derefnen dem najem szul-zal ajngeordnt an impozante L”G־Baomer fajerung mit a rajehn artistiszn program, farszafndik azoj arum der lagerbafelkerung an ongenemen sijupriz. 10 azejger farzamlt zieh der ojlem far der szul-gebajde. Di blojwajse fon wert arojfgeeojgn ojfn mast, der ojlem zingt ״Haiikwa“. Dos wort nemt der lerer Bursztyn, welcher bagrist di kinderlech, forsztelndik far zej di blijende eukunft in E. J. Es wert fajerlech derefnt der najer szulza! baj der onweznhajt fun forsz. fun Joint un Sochnut. In dem artistiszn tejl nemt ontejl der kinder strune-orkester, wos firt ojs an ejgenem program b aarbet fun lerer 8z. Zekcer. Di forsztejer fun di machlakot (kinder) haltn hareike bagrisungen un deklamacjes. Di kinder firn ojf farszejdene numern, wi klawir-solo, gezangen u. a. w., der ojlem baszenkt zej mit hareike aplocfismentn. 2 azejger wert in der gebajde fun der Tarbut-szul geprawet agemejnzamer mitog. Es tretn arojs mit redes Dr. P. Fridman welcher sztelt zieh op ojf di ojfgabn fun dem naj geszafenem ״Board“, Dir. Biber u. a. Es wem ojeh arumgeredt farszejdene fragn benojgeja dem wajterdikn niwo fun szul-wezn. 4 azejger n. m. szlist di fajerung dir. Biber mit kurce wareme werter, ba danken dik di choszewe ontejlnemer. Drite konferenc hm direktom fun ORT. Di rewizjonistisze ״gibojrim“ hobn leetns ongehojbn a hec-k:;1apaaie kegn di partejen fun der ״lige fun arbetndn E. J.“ A ginstikn materjal in zejer doziker arbet, hot zej gegebn di inandator-macht mitn firn cu di tlijes Dow Grüner un zajne chawejrim. Di dozike un andere umnucleche korbones — farn folk un land — wiln di rewizjonistn ojsnucn ojf arajncucijen dem tejl funm jidntum, wos, lozt zieh fangen fun di szrajende un loknde frazn, hinter welche es zajnen niszto kejn szum pozitiwe majsim un akejes far der derlejzung un ojfboj fun jidiszn folk. Der rewizjonizm un zajne nochgejer filn sine un farachtung cu der jidiszer arbeterbawegung un cu der chaluciszer jugnt-bawe- ״ gung, wos zajnen der rukn-bejn fun dem cijonistiszn renesans. Der rewizjonizm redt a sach wegn a jidiszer medine, ober blojz rejdn iz wejnik! Mit puste rejd ken men kejn medine niszt szafn. Di Jidn, wos mejnen ernst dem antsztejn fun ä jidiszer medine, tuen dos, wos es tut der chaluc, der arbeter: zej szafn un bojen, zej szlogn tife worden in ale tejln fun land, zej bafruchpern wistes, un zajnen ojsgeszteit ojf lebns-gefar. Ale onsztrengungen, wos kostn szwejs un ganc oft blut, zajnen farbundn mit naje umeeszterbare fundamentn. Wifi azelche jiszuwim hobn es di rewizjonistn geszafn? Welche punktn kenen zej onwajzn ojf der E. J.-mape? Wos far a procent hobn zej in der Haapala? Wifi szifn hobn zej geszafn un arojsgeszikt? Dos iz doch di wichtikste arbet in undzere jectike szwere teg. Der zinlozer teror in E. J. wert ojsgenuct durch der engiiszer unterdrikungs-politik, wos hot gojrem gewen dos cesztern fun wertn, wos zajnen geszafn geworn mitn szwejs un blut fun gance 3 dojres! Der teror iz olul cu prowocirn naje blutike arabisze umruen. Es iz der grester umzin cu machn rojb-onfaln ojf arabisze in-' stituejes un dermit gojrem cu zajn di arabisze umszuldike korbones. Der blinder teror sztojst op fun undz dos bisl frajnt, wos zajnen undz geblibn ewiszn di umojshoojlom, wos zajnen undz azoj sztark nojtik in der weit fun macht-politik un moräliszer jeride. Der rewizjonistiszer teror iz gewendet kegn ganen jidiszn folk, er grobt unter di majoritet fun der Jid. Agenc un der cijonistiszer weit Ekzekutiwe in a cajt, wen es kumt for der grojser historiszer kamf far di recht fun jidiszn folk ojf zajn land. Undzer Wendung cu di jidisze masn: kert zieh op fun di majsim-tatujim fun di menczn. Di majsim zejere derfirn in E. J. cu farnichtung fun jidisz hob-un-guts, hargenen umszuldike menczn, bafaln ansztaltn un gebajdes fun di kegner, wos denken niszt wi zej oder di, wos wiln zej niszt untersztien, wi der fal iz mit di 5 untergecundene kromen in Tel Awiw, wos zejer szodn Dem 18. 5. h. j. iz in München forgekumen — die drite in der rej — konferenc fun direktom fun di ORT-fachszuln. Di konferenc hot derefnt der dir. fun ORT in der amer. zone agr. Ing. J. Olejski, untersztrajehndik, az di dozike konferenc, welche iz gewidmet dem wichtikstn problem fun der Szejris Haplejto: der fachojsbildung kumt for in der onweznhajt fun lajtnde un ongezeene reprezentantn fun ORT un ewiszn zej dem bakantn in Arnerike politiszn tuer, dem ratgeber fun der amerikaniszer regirung, prezident fun ORT Georg Becker, wos hot zieh erszt umgekert fun der Moskwer konferenc. In prezidjum zajnen ajngeladn geworn durchn dir. Olejski: prez. fun ORT Becker, wice-prez. dr. Lwowicz, di forsztejer fun ORT fun der amerikaner zone, britiszer, estrajehiszer un fun New York, der forsztejer fun der Militer Regirung, fartreter fun CK, Joint, UNRRA, HIAS, rab. Klausner un andere. Der erszter nemt dos wort der eltster ORT-tuer dr. Lwowicz, welcher hot mit zajn hareiker rede geszafn zejer a wareme atmosfer. Er hot ojsgerechnt di fardinstn fun jedn fun di onweznde un hot derbaj gegebn an objektiwe opszacung fun der arbet in di szulnin der amerikaner zone, untersztrajehndik di pozitiwe rezultatn. A specjele farinteresirung hot arojsgerufn dos charsikterizirn dem prez. Becker far zajn leetn fardinst, dos iz der szidech fun ORT mit JOINT. Di oficjele derklerung az ojf lehabe wet ORT un JOINT gejn hantbaj-hant in an enger koordinaeje ojfn gebit fun fach-ojsbildung — hot arojsgerufn baj ale a farsztendleche cufridnhajt. Noch der rede fun dr. Lwowicz bagrisn di konferenc: prez. Becker, dr. Gringauz, Atkin (UNRRA) Treger, Geber (AJDC), Grossman (HIAS), Rabiner Klausner, rab. Szpiro un andere. Dir. Olejski 16jent dan zajn referat u. d. t. ״Di ORT-arbet un ir Problematik“. In zajn referat bahandlt dir. Olejski ale Problemen un di specifisze badingungen, ojf welche es treft zieh on der ORT in zajn arbet far der Szejris Haplejto, nemendik in acht di der- Dem 17., 18. un 19. maj hot baj undz geweilt der Joint-szolijach mr. Herman Jablokow, barimter artist un radio-zinger, bakant untern nomen ״der pajac“. Szojn lang hot undzer lager-bafelkerung niszt gehat di zchije cu hobn baj zieh a kinstler. 2 szo cajt hot der artist gewajlt dem ojlom, mit farszejdene Uder, monologn un recitacjes. Di cuszojer hobn gefllt in Jablokow’n an emesn getrajen bruder, wos hot ejn eil: lajchter cu machn di szwere farjejuszte hercer fun zajne brider un szwester. Ambestn hot er ojsgenumen mit zajn recitacje ״Lozt mich lebn“. Mit di recitacjes hot er arajngegosen in undz sztolc un derhojbnkajt. Chocz ojf ejn minut fargesn, wu un in wos fara läge men gefint zieh. Dem leetn koncert hot er gegebn far undzere tajere kinderlech. Der artist hot gewajlt un zieh poszet geszpilt mit di kinderlech wi an emeser täte. Men muz untersztrajehn, az der kinstler iz gesztanen ojf der geheriker hojch saj in Inhalt un saj in form, un di ojfgabe, wos der Joint hot ojf im arojfgelejgt, hot er ojsgefirt biszlejmus. Mir winczn im a hareikn jaszer-kojach un a ״Lehitraot“! Symche Szternszos. cijungsmomentn paralei mit der ojsbildung un der fulsztendiker ojsnucung fun ale meglechkajtn wos 8' git undz undzer arbetsgebit, wos iz a kwal fun di interesantste fachn un modernster technik. Direktor Olejski hot farendikt zajn referat mit di werter: ,,. . mir Jidn wein niszt bakumen kejn reparaejes in an anderer form, wi nor in der meglechkajt zieh ojsculernen do in Dajczland di farszejdnartike fachn, wos anthaltn in zieh di tojznter industriele punktn mit di modernste un precizdrtste maszinen . . .“ Der doziker referat hot gemacht a sztarkn ajndruk. Noch dem refarat hot zieh antwiklt a diskusje beejs welcher es zajnen bahandlt geworn a rej brenende Problemen, wos zajnen farbundn mit di ojfgabn fun di ORTszuln wi: derobem geherike ler-instrumentn, maszinen, baszeftikung far di absolwentn, farzorgn instruktorn un noch andere. Ojfn ersztn ort hot zieh arojsgerukt di frage fun materjeler unterszticung far di sziler fun ORT. Es iz festgesztelt geworn, az in onblik funm farergern zieh fun di dernerungs-badingungen iz di zach ״Conditio sine qua non“. Es zajnen forgelejgt geworn der centrale fun ORT a rej konkrete postulatn, wos zi hot zieh farflichtet mit der fuler ernstkajt cu realizirn. ' Di konferenc hot zieh farendikt. Di direktom zajnen zieh cufom cu zejere szuln mit der tifer ibercajgung, az niszt kukndik ojf di altegleche szwerikajtn fun der arbet, niszt kukndik darojf, wos di onsztrengungen zajnen oft sizifisze, tor men di hent niszt aroplazn. Un der ruf cu farsztarkn di fachojsbildung un ojsnucn ale meglechkajtn, darf fulsztendik realizirt wem. Prof. M. Lakser. Fajerleche derefniuig fun lokal ״Haszomer Hacair“ in Föhrenwald. Impozant iz ojsgefaln di derefnung fun lokal Hasz. Hacair, wos iz do forgekumen dem 5. 5. h. j. Der zal iz ful gepakt mit chawejrim un simpatiker fun der bawegung. Fun di colrajehe bagrisungen kumt cum ojsdruk di onerkenung far der ״Hasz. Hacair“ bawegung, welche farnemt zieh wejniker mit rejd un mer mit majsim. Ch’ Mojsze Legal analizirt di internacjonale politisze situaeje un undzer ojsweg fun der komplicirter läge. Noch di referatn farbrengt der ojlem in a hejmiszer chaweriszer atmosfer etleche szo. Di fajerung wert farendikt mit ״Techzakna“. K. Przeworski. Cu ale ajnwojner . fun Bamberger lagerl Szticndik zieh ojf di rezoluejes funm II Kongres fun der Szejris Haplejto in Bad \ Reichenhall un eugesziktn cirkular fun CK-München wegn efntlechn szmiras-szabes, hot der jidiszer komitet in lager-Bamberg ongenumen folgndn baszlus: 1. Um szabes iz farbotn der farker fun eiwile ojtos in lager, wi ojeh rowern un andere farkers-mitlen mitn ojsnam far UNRRA-maszinen mit produktn, wi ojeh Rojte-krejc-maszinen mit kranke. 2. Ojsmajdn wi waj't meglech farszejdene efntleche sport-szpiln in lager wi: futbol, tenis, wollebal, tor un and. Azoj wi di ojbndermonte forszriftn ejnikn zieh mit di algemejne UNRRA-zicherhajtsfarordnungen, deriber wert gebeten zieh cucupasn cu di farordnungen kedej ojscumajdn farszejdene misfarsztendniszn. Jid. Komitet in lager-Bamberg.

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.