Undzer Worṭ · 1947-05-23 · 19/57 (23.5.1947) · p. Seite 6

r FRAJTIK, 23. MAJ 1947 אונדזער ווארט ZAJT 4 אן אויסוואל פון אונררא בלינצעם געמאכט אויף חשאינט“ — פוטער!!! 99 V י כ אויב די וועלט אפערירט מיט בלויז אמת‘[ זיינען עם לויטער שקרים צוזאמענגעשטעלט ח. גאלחאמד (פון עץ־הדעת) / שחרית של שבועות אד העלף שדן גאט! דו ווייסט דאך דעם אמת אליין. נישט מיט מיין ווילן בין איך אין גלות אדיין. שדן 2000 יאר פארטריבן פון מיין לאגד. בי; איך פוןז יעדן צו שפאט און שאגד, פרעמדם האב איך קייגמ״אל גישט געוואלט, גישט זייער״גוטם. גישט זייער גא/ד, לאז מיך אין מיין היים צוריק, 1 דארט ודל איך געפינען מיין מיק; זיך אויסלעבן צווישן עם ישראל פריי און אדף אלע שוגאים געבן א שפיי. מימן מיל איך דער וועלט, אז אוגדזער לעבן דאם פרייע, גישט געבויט איז או״ץ* קיין געלט, גאר געזוגטע יידישע דורות גייע ב״דען דאם לאגד פארן גאגצן פאלק אין לאגד פון זייגע אבות, אדן* יושר און טאלק. מיט רייגע זויבער״ע מחשבות פריי פון מחלוקתץ און מלחמות, פון מארדן אומשולדיקע גשמות. רואיק," שטיל אן מורא. . . _ כי מציון תצא"תורה! אקדמות מלין. - אז איך חויב אן ריידן, קענען אוגדזערע שוגאים גישט ליידן. אולא שקילגא - עולות אן א שיעור, זוכן זיי און געפיגען אין "מיר"; אט בין איך צופיל רייך, אט בין איך ארעם ווי די נאכט, אט בין איך קראגק און בלייך און שטעגדיק פארטראכט. דא בין איך א קאמוגיסט, דארט בין איך א״שאוויגיםט. באלד בין איך ווי-ך פרום שדן און באקום תיקן* באצאלט מיין לוין... ווילן זיי, בין איך א,שמינדלער, א חסרון אויך, אז לבין א קינדלער. ארבעטן - זאגן זיי, איז גישט מיין זאך, עסן נאר גוטם, פעטם און א סך. * שלעפ״זיך גאר צווישן זיי אדום. גיי גישט גלי״יך, גאר קרום. רייך זייער לשון גאר פיל, א צווייט מאל, איזז פארקערט די שפיל r קען איך גארגישט זייער שפראך און מאם איך טו און מאך, איז חוזק אין שפאט. נאך דער מאסקווער קאנפערענץ "אונטערנערטע" דייטשע "קיגדער" ווארפן אום 100 קלג.*דיקע מצבות. f - א שייגער מיץ... (פון דער דייטשער •רעסע) Friedhofschändung aufgeklärt Memmingen, 16. Mai (Eigenbericht). Anfang Mai wurden auf dem israelitischen Friedhof in Fellheim-, Landkreis Memmingen, von unbekannten Tätern 76 Grabsteine umgeworfen. :Ermittlungen führten nun zu der Feststellung, daß es sich bei den Tätern um fünf Buben im Alter zwisehen fünf und neun Jahren handelt, die aus Freude am Niederreißen die stark verwitterten Grabsteine umgeworfen hatten. Eine Anstiftung durch Erwachsene liegt nicht vor. א ברכה פאר דייטשלא;ד..♦ עם האט א גוטער ייד געוווגטשן. דעם דייטשן פאלק, אז עם זאל אויפגעריכט און זעלבסטשטעגדיק מערן דאן, ווען די גרויסע 4 מלוכות מעלן צווישן זיך דורכקומען. (גישט קשח פון א ברבה!) היטלען, רחמגא יציליגו, זיך שטעלן צו דער מאג ט מיט די הענט ארוין*. און אזוי האבן די פארזיגדיקטע, ארעמע קיגדער געשטאגען א שטיק צייט. ווי געפעלט אייך ע פעם אזא "שאו־ידיכם" פון א מילמד א פקח? אן אמתער קאצא־ פישער "רוקי וויערך".., דאם האט.געדארפט זיין א התראה פאר די קינדער, א "ווארגוגג: "למען יראו ויראון ולא יזידון... - "ניע סמיי באלשע"!- בלע״ז... מילא, נישט דאם בין אייך אויסן־זיפצט דער םתם־ייד, - אז"פון די צוגעדעקטע קעפ די־ נען נישט שטעגדיק אויסגעוואקםן גאונים-זעט איר דאך, באשיימפערלעך, פון דעם "גאוגישך מלמד... און, אז יירישע קינדערלעך, געבעך, האבן געמוזט 2 יאר גאך היט-ערם מפלה שטיין אדן* א היימישן ",אפעל” מיטן פגים צו דער וואנט און די הענט אין דער הדך, •אפקומען פאר זייער זיגד אוץ* דער וועלט. מילא אדן* דעם זייגען דאם יידישע קיגדער און זייער ביטער מזל איז אזא; אבער, געוואלד געשריגן, ווי לאנג נאך מעט אט די חברה האלמן אץ ארענדע די בנסת־ישראל? עפעס איז דאך געשען פאר די לעצטע 200 יאך, צי נישט? מיר האבן דאך שדן געגלויבט, $ז פרומקייט איז א זאך פון :1געוויםן, אן איגטימע פראגע פון יעדן ייד און גישט קיץ זאך, מאם מ־קען אגווארפן ביגוואלד. נאר גיי שריי חי וקים - האט ווידער אדם־ געשאס״ן מיין ייד,-אז יעגע חברה וויל דאם גישט פארשטיין; און די וועלכע פארשטייען יראם יא, קוקן זיך צו גלייכגילטיק צו דעם אלץ? דאס ערגסטע איז. מאם צווישן אראלים און מצוקים," צווישן מעגטשן און מלאכים דרייט זיך נאך ארום א דריטער סארט מענטשן; 'מלאכים, ווי גלחים...-און צו זיי״איז שוין בפרוש קיץ " עצה נישטא... מאלאטאוו מיינטן "א פארשטעגדיקוגג מוז קומען, מייל אזוי מיל םטאלין^יאון איבעריקגם - האט סטאלץ געזאגט - איז "קאטיושע" נישט אמי אלט, און נאך געגוג שוין, אז זי זאל נאך קענען אימפאגירן זיינע פרייגט. און איבעריקגם: "יא מאם טשאם, יא פאי טשעקאם". / אני הקטן זאג: אז מען די חברה זאל קומען צו מיר נאך אן עצה, מאלט איך זיי געראטן. אז זיי זאלן זיך אוועקזעצן אויף נאדלדיק־שטע־ כיקע פאטעלן און מיט כובד ראש אוג־ מערשרייבן א דויערהאפטן שלום פאר דער גאגצער וועלט! אויב דאם וועט גישט העלפן, מעט שוין ממילא גארגישט העלפן! דער כאפ צווישן אט די 2 רבנים; ווי זאגט איר, א פארגלייך, ווי צ״ווישן מזרח און מערב" טאג צו נאכט, בלינד צו זעעגדיווקייט, א מהלך פון" תייק פרסא על ת״ק פרסא... נעמט זיך נישט אזד צום הארצן,-וויל איך בארואיקן מיין יידן - איך ודים פון אזא פאל, מען א פאטער האט געהאט 2 זין; איז איינער פון זיי געווען א תל״מיד״חכם און דער צווייטער איז אויך געווען א פרא־אדם... מאלע, מאם סיטרעפט זיך... פארשטייט איר מיך־ציט ווייטער דער לאגער-ייד זיין שמועם. - אז אונדזער איצטלא דרבנן איז פארטיק געווארן מיט דייר הערצלען און ח. ג. ביא-יקן. האט מען זיך א נעם געטאן צו אונחערע צאן־קדש״ים. ביי אונדז אין לאגער איז דא א בית־םפר, א שול; טוט זי זיך אן אט די שול כל א מיני כוחות שבעולם, צו מערן"א וועלטלעכע העברע־ אישע שול צו לייטן גלייך, ווי ביי מעגטשן, ווי ביי יידן. וועמען, למשל, דאוץ* דאם קימערן?-ווי־ דער דער זעלבער חברה! און, ווי זאגט איר; צדיקים מלאכתם נעשית ע״י אחרים; "דורך איי- געגע און פרעמדע הענט ווערט אפגעטאן די שייגע מלאכה, טאקע, וו^ אין פסוק שטייט; ״מלמד שהיו מצוינים” - ד״ה r א מלמד קען זיך אויך מיט עפעם אדסצייכעגען... דא נישט לאנג האט זיך א געוויסער מלמד, וועלכער האט א דריםת״־הרגל אין שול (פארוואם ודים איך ג״יט?) אגגעגורט זייגע לענדן און זיך גענומן מאכן א שטיקל "פאזשאנדעק" אין שול, דהיינו; ער האט באפוילן די" חוצפה־דיקע 'יגגלעך, מאם * זיינען " אריינגעלאפן אין קלאם א ן די עם זאגט מארשאלן ""איך בין גישט פעסימיסטיש געשטימט, אבער,. .עם איז נישטא . קיץ גרוגט צו זיין צופיל״אפטימיסט!״ בעודן דערקלערט: "מען מאלט געקעגט דורכקומען, עם איז אבער פאראן איין שווערפונקט, מאם שטערט דער פארשטענדיקוגג צווישן או״ג־ דזערע 4 גרויסמאכטן, און דאם איז די מייגונגם פארשיידגחייט!״ בידא טעגהיט: "אלץ וואלט גוט געווען, ווען מען זא- פראגקרייק צוטיילן דאם רור און סאאר געביט. רוסלאנד זאל ב״אקומען, דאם מאם זי ווי; און מאם "זי האט. ענגלאנד און אמעריקע זאלן" קעגען ט״אן, מאם זיי ווילן, אויב אבער" עם מעט אזו״י גיך" גישט קע־ נען ק״ומען צו קיץ פארשטענדיקונג. מעט םיי ווי זיין אזוי ווי יערער אייגער בא- זוגדער מיל״. 1 א. סארנער ־־^ "שאו דערציילט מיר א םתם־ייד פון לאגער i "אגטקעגן דעם, מאם איר זאגט, רבנים!,.. הערט מיך אוים מיט קאפז רבנים זייגען אויך דא פארשיידענע. אט" האב איך געלעזן אנומלטן, אז א רבי, א געוו״יסער"אד״מור שליט־יא פון ארץ- ישראל, איז אתים מיט א וויי־געשריי פון א ווארעמען יידישן הארץ, הלמאי פרומע יידן, תופשי־התורה, ישיבה-בחורים זיינען ווייגיק גע- פארן אין משך פון יארן קיין א״י; און אט דער אד״מור שליט״א מא״כט א ווייטעקלעכן "חשבון; וויפל יידן, וויפל ישיבות וואלטן זיך געדאטעוועט פון די ׳היטלעריסטישע נעגל" מען אוגדזערע פרו־ מע־לייט וואלטן געהאט אן . ארץ־ישראלדיקע אריעגטאציע," און טאקע, געפארן אין משך פון י״ארן קיץ ארץ־ישראל. פארמאגן מיר, אבער, א״וגדזער אייגגם, דא אין ק״ק ל״אגער באמבערג א רב, איז דאם, מי אין פסוק שטייט "ויהי רעב בארץ״ - דער" רב לייגט אונח אין דער ערד".. גאט איז מיט אייך־ריים איך אים איבער - "רעב" מ״יט א "עין" איז דאך א הונגער, ווי אזוי טייטשט איר א פסוק? "דרייט מיר ניע^ט קיץ ספאדעק מיט דקדוק- שמיקדוק - קאכט זיך מיין שמוע״סער - מיר ווייסן גאנץ גוט, אז איר זענט א וווילקעגעוודיקער, מישמועםט מיט אייך מעגן מרנן ורבנן-קריכט איר גאר ארדם מיט אייער דיקדוק... שטעלט זיך או״ועק, זאל אייך געמאלט זיין, מיט א צייט צוריק, אזא רב און לייגט״אריין אין חרם, גישט מער און נישט ווייגיק, ווי ד״ר הערצלען און ח. נ. ביאליק ז״ל. נו, איז דאם גישט קיץ פא- טעפאלנאםט פון א.. איך בעט ’איבער אייער כבוד, א ״איך־״וויים־גישט־וואם”... גאר נישט דאם "איז דער עיקר, וויכטיק איז חג הב(כ)קורים די פאליטישע קאמיסיע ביי דער אונא, האלט פון חג הבכורים; זי האט נעמלעך בא- שלאסן צו מאכן בקורים אין ארץ ישראל און, אז עם מעט איר בלייבן צייט מעט זי אפטיילן בקורים אדך דער שארית הפליטה. פוטער געבעקם די רעדאקציע "אוגדזער ווארט" האט גע- לאזט אפבאקן א טראגספארט פוטער געבעקם און נאך א לענגערן ישוב הדעת האט זי בא- שלאסן עם צו פאיטיילן אין גלייכע חלקים פאר אוגדזערע בעסטע פרייגטז פאר אונדזערע פליטה׳ניהעם דוד טרעגער - דעם ערן טיטל ד״ר אין קאוזא (פאר אן עין הרע!) דייר בלומאוויטש - א דענשטשיק פ. שווארצ״בלאט - תעידת בגרות א. רעטער - א מיגיסטער צילינדער אייפע - א חויכע לייטער פיעקאטש - א גוטן גרים שלאמאוויטש - א זיידעגעם גארטל און יארמעלקע מלמד ״- א קאגטשיק מיט א טייטל... ר. רובינשטיין - א דרך הישר נ. זילבערבערג - א פאר ליצענצן צום פארטיילן קאנער פ. ר. - א "פאפירעגעם“ ליפערשיין ל. שאליטאן - א קאמפאם (פאר אריענטאציע 1 .... י צןועקן.:,.) ד״ר קאנטאר - א פאר נוטע שטיוול מים א רוקזאק אין וועג אריץ הרב בערגשטיין - (ב. ישורון) ראב. קאלאגעל־ ראגגע - צום "מארש... רעד. ליבהאבער - א פעםטע בריק צום "איבערגאנג" ב. הערמאנאוויטש - א פראספעריטי... מ. דוגיעץ - א ״האפנונג״ א״ויף א ליצעגץ... ״אוגטערוועגם״ - סתם "שהורי׳ על גבי לבן ״אוגדזער ווארט״ - ווייניקער עבודה זרה ״אונדזער מאמעגט״ - א שעפרעדאקטאר אויף דער קאמאנדא פון רעג." קאמיטעט ״דזויגט״ - א גייעם הילפם "פלאן... ״היאם״ - א לאקיי מיט א ליבעריע פארן דירעקטאר דעם ראביגאט - א רב מיט היתר הוראה און" אן אייגענע דעה דעם צ. ק. פון דער ש. ה. - א גרעסערן באאמטן פערסאנאל... די צ. ק. באאמטע - די מעגער! ברידז״און פאקער קארטן « - די פרויען: גרויסע שפיג־ לען מיט מאגיקור שערלעך דער צ. היםטאר. קאמ. - א קאלעקציע היסטא־ ריקער אלא באמ״בערג דעם צ. קולטור אמט - א קולטורעלע באנעמונג... די שליחי צבור - א חשק אפצוטרעטן. 1לצים זאגן אז.,. ... עולם גולם לאזט זיך אפט בעסער מעלקן ווי א קו. ... מען ודל נישט פרעמדם, האט מען קיין אייגנס גישט. ... היינטיקע צייטן, אז גאט העלפט נישט, קען מען זיך אליין העלפן -'מען דארף נאר האבן חוצפה. "... אן אייגיקל א רב, האט אדך אמאל גע- האט אן אייגענעם טאטן. ... מען מען איז מלה א ד״ר א גר, קען עם אמאל זיין נישט קיץ ש׳״עכט געשעפט. . די פרומאקעם האבן אויך א יצר הרע. ... ביי מתן תורה זיי״גען טייל יידן טויב גע- מארן ביים "לא תגנוב". די "חסידי אומות העולם“ דעם גרוים מופטי - דעם אוישוויצער מלאך המות דער אראבישער ליגע - א גוטן רעזשיסאר אייסערן מיגיסטער בעודן - פארטרעט פון ״ גרוים מופטי... מאסליי - א שותפות מיט בעוויגען ופאשסאציזם) געג. פראגקא - א ראקעטע אין דער אדמה י אריין... ' געג. אנדערם - בנים גדלתי ורוממתי והם פשעו בי... (געבעך 1) - / י ך י רן“ א קליינער פעליעטאן V