Undzer Worṭ · 1947-05-23 · 19/57 (23.5.1947) · p. Seite 4

FRAJTIK, 23. MAJ 1947 אונרזער ווארט ZAJT 4 די פארהעלטעניש רעליגיע און!׳!׳׳V5E5O (אייניקע שטריק) בייבער רואם האבן געצילט אין זייייער געאצענטרישן טעאלאגיישן סיסטעם. אויפערדעם איז אין שויס פוןידער רעפארמאציע געקומען צו ווייטערע צוזאמענשטויסן'און די לוטעראנער, קאלוויניסטן, פרעסביטעראנער און עפיסקאפאלן זיינען געווען קאנצענטרירט אויף אייגענע רעליגיעזע סיכסוכים. נאך ניוטאנען האט זיך די וויסנשאפט אנטוויקלט ווייטיער, ארוייסווייזנדיק די קעגנזאצן צווישן איר און דער טעאלאניע. דער איטאליע־ נער קאסיגי, דער דירעקטאר פון דער אסטרא־ נאמישער אבסערוואטאריע' אין פאריזש פאר לודוויק דעם 14־מן,'האט ארויסגעוויזן, אז די פלאגעטע יאוויש איז ניישט קיץ קויל, נאר א פאלבער. אוייף די פאליוסן, ספעראאיד. שפעטער האט מען אויך דארוויזן, אז אזוי' איז עם אויך טיט דער ערד. די ביבל באהויפטעט. אז די אנשטייאונגם־ דאטע פון דער וועלט פאלט אוים אויף עטלע־ כע יאר־טויזנטער פאר קריסטוסן, אז נאט האט באשאפן׳די ערד במשך פון 6 טעג. עם איז בא־ וווסט, אז די געאלאגיע ניט אויף דעם א פול־ שטענדיק אנדערן* עינטפער און, אז טראץ דעם, וואס מען קען נישט פעסטשטעלן די גענויע דא־ טע, עקזיסטירט דאך די וועלט זייט מיליאנען, עווענטועל זייט מי$יארדן יאר. אין קעננזאץ צו דעם ”באשאפונגם־אקט פון דער וועלט" און אירע באוווינער דורך נאט. לערנט די וויסנשאפט, אז די ארגאנישע פארמיען גייען דורך אן עוואלו־ ציע־ פראצעם און, אז די איינציקע מינים ווייזן אלץ מער ארוים פיזיאלאגישע פאדערוננען. אין קורצן זיינען פארגעשטעלט געווארן עטלעכע פראבלעמען אויף דער טעמע: די בא־ ציאונג פון דער וויסנשאפט צו דער רעליגיע. לויט געשיכטלעכע געגעבענע. עם איז באמערק־ באר דער קאנפליקט, וואם עקזיםטירט נאכאנאנד צווישן די צויויי נעביטן\די אגטוויקלונג פון דער וויסנשאפט און וויסן קען נישט געהעמט ווערן דורך דער רעליגיע און דעריבער איז נישט קיין ווונדער, או אין דער "דאגמאטישער קאנסטיטוציע פון דעם קאטוילישן גלוייבך פון יאר 1870 האט מען אויסגעדריקט דעם פרינציפ, אז' די קירך איז ווייט פון דעם, אז זי זאל טארמאזירן די אנט־ וויקלונג פון דער שיינעיר קונסיט און וויסנשאפט, די אויפנאבע פון דער קירך איז גאר אכטונג צו געבן אויף דעם, אז זיי זאלן נישיט אריינפאלן אין פעלערן און קעגנזאצן' מיט גאטם לערע. די וויסנשאפט, ווי מיר זעען, שפאנטימיהי זיבגפגיז^ ליקע שריט פארוים, גישט לייגנדיק קיץ אכט‘ אויף דער אפאזיציע פון דער רעליגיע, ווייל די אויפנאבע פון דער וויסנשאפם איז צו דערקענען דעם אמת און מיסטעריעס מוזן אפטדעטן און טרעטן אויך אפ פאר פאקטן. עקספורגאטארישע אינדעקסן (די "שווארצע ליסטעם"), וואם בא גרענעצן די פרייהייט פון דעם געדאגק און דאם דערקענען מענטשלעכע ווערק געהערן היינט צו דער פארגאננענהייט און זיי וואלטן היינט נישט פארמאגט קיין שום באדייטונג פארן טארמאזירן די אנטוויקלונג פון דער וויסנשאפט. דער מעני טשלעכער געדאנק שטרעבט מוטיק פארוים צו דערקענען די געזעצן, וואם הערשן אין דער נא- מור, צו דערקענען דעם אמת, וואם עקזיסטירט און איז שטענדיק מעכטיק, לעבט און בליט אייביק. מיר נישט קלאפן אין די שלייפען און בלבולים זאלן מיר נישט אויםטראכטן יעדע מינוט?..ד־ פלוצלונג האט זיך נעמי אויפגערודערט פון אירע געדאנקען און פון די חלומות r - רות, זע, דיין שוועגערין האט זיך אומ־ נעקערט צו איר פאלק און צו איר נאט. גיי, קער זיך אויך אום'! צום לעצמן מאל בעט איך דיך זיך אומצוקערן,.. רות האט זיך אבער א ווארף געטאן אויף איר שוויגער און איז'געפאלן איויפץ האילדז פון דער געליבטער פרוי און האט געוויינט אויפן קולז - ווו־אהין דו וועסם' גיין, וועל איך אויך גיץ, און ווו דו וועסט נעכטיקן וועל איך אויך נעכטיקן, דיין פאלק איז אויך מיין פאלק און דיין גאט איז אויך מיין נאט. ווו דו' וועםט שטארבן, וועל איך אויך שטארבן און דארט וועל איך באגראבן ווערן, אזוי זאל נאט טאן פאר מיינעטוועגן און אזוי זאל ער מערן ויוי נאיר דער טויט וועט שיידן צווישן נזיר און דיר. א רות, וואם האםטו געמאכט און פארוואס האסטו דיר אויסגעקליבן דוקא דאם דאזיקע אומגליקלעכע, ארימע פאלק?... זע. דו האסט דאך א זון, אט דעם קליינעם עובד. ער ליגט פאר דיר אין דיין וויגל, און דו שאקלסט און וויגסט אים, און זינגסט דיין קינד דיינע וויג־לידער. זינג אים די לידער, וועלכע זאלן זיין הארץ באצייטנס טרינקען מיט גיפט. קענסט דו זיי? - זינג אים: נים אוים דיין צארן און דיין גרימצארן זאל זיי דערגרייבן! לערן אים r ווויל דעם', וועלכיער וועט דיר בא- צאלן דיין פארגעלטונג, וואם דו ד.אםט אונדז פארנאלטן. ווויל דעם, וועלכער וועט באפן און וועט צעשמעטערן דיינע קינדער צום פעלזן! זאג אים; זאל זייער גאנצע שלעכטקייט קומען פאר זיי און טו זיי אזוי ווי דו האסט מיר געטאן! קענסטו די דאזיקע שיינע 'מעלאדיען? נאר נישט לייבע — דו ביסט דאך א יירי־ שע פדוי... דיק זיך אויף קאפערניקם העליאצענטרישער טע- אריע. זיינע 3 גיעזעצן און בעת אין יאר 1687 איז ארויס דאם אומשטערבלעבע וועירק פון ניוטאען, "פרינציפיא", איז די קירך שוין נישט אימשטאנד געווען איבערהויפט צו שטעלן א ווי- דערשטאנד. ניוטאן, נעמלעך, האט, לויט די ווערטער פון לייבניצן, ארויסגערייסן ביי דער גאטהייט אייניקע פון די וויכטיקסטע אטריבוטן און האט אוועקגעלייגט דעם פונאמעגט פון א נייער,'גאטירלעכער רעליניע. ניוטאן האט בא הויפטעט, אז אלע קערפערם ציעןיזיך ציו קעגג־ זייטיק אין דער נראדער פארהעלטעניש צו זיי־ ערע מאסעם און אין דער אומגעקערמער פאר־ העלטעניש צו דער קוואדראטור פון זייערע אפ- שטאנדן. אויף אזא אופן קען מען,?ויט ניוטאנם מיינונג, דערקלערן די באוועגונגען'פון די הימ־ לישע קערפערם. ניוטאן האט דערוויזן, אז די ערד און אלע אנדערע 'פלאנעטן דרייען זיך ארום דער זון אין עליפסן אויפן סמך פון דער גראוויטאציע־קראפט פון דער זון. ניוטאנס טע- אריע האט זיך נישט אנגעטראפך אויף קיין אק־ מיוון ווידערשטאנד פון דער קירך, וואם האט דאן אליין געקעמפט מיט שוועריקייטן. אין ניו־ טאנם יארהוגדערט איז פארגעקומען די שפאל־ טונג איןידער קירך און אויפן האריזאנט האט זיך באוויזן די רעפארמאציע. די פיראטיעסטאנטן און די קאטוילן, צוישטארק ^מיט זיך פארטאן. האבן ניט נעקענעטיזיך פארנעמען מיט די רע־ פארמיסטן אויפן געביט פון דער וויםנשאפט, ערד צו דער זון. די אויםפירונגען פון פארשיי־ דענע געלערנטע האבן זיך אונטערשיידעט צווישן זיך, אבער אויף יעדן פאל האבן זיי אונטערגע־ גראבן די טעזע. וואם האט געהערשט פאר קא- פעירניקם צייטן, אז דער דאזיקער אפשטאנד באטרעפט נאר 5 מיליאן ענגלישע מייל.' די קירך האט זיך נאך אלץ פאירטיידיקט קעגן דעם פאר־ שפרייטן קאפערניקם טעאריע און נייע אנטדע־ קוננען. ווען דער נעאפאיליטאנישער דאמיניקא־ נער, דזשארזשאנא ברונא. איז אין זיינע ווערק ארויסגעטראטן, 'פארטיידיקנדיק קאפערניקן און נישט באהאלטנדיק זיינע ספקות 'בנוגע דער הייליקער "דריי־אייניקייט", ווען ער האט פאר־ שפרייט די פילאזאפישע אנשויאוננען, וואם זיי־ נען געשטאנען'אוייף דער נרענעץ צווישן'אווער־ ראמעסן און שפינאוען, איז ער נעשטעלט גע־ ווארן פארן אינקווייזיציע־טריבונאל און איז פאר־ משפט געווארן צום טויט אויפן שיימער־הויפן. די אומדערשראקענע געלערנמע האבן ■אבער זוייטער קאנטיגואירט זייערע פארשונגען און די קירך איז געווארן אביטל צוריקגעהאלטענער. נישט אריסווייזנדיק איר ביז־איצטיקע אקטיווי־ טעט. די קירך איז שוין נישט אימשטאנד געווען אפהענגיק צו מאכן פון זיך די וויםנשאפט, נאך מער צוליב דעם, וואם אין א ריי לענדער האט זי אנגעהויבן פארלירן איר פאליטישע באדייטוינג. אין דער גרויסער שלאכט מייט דער אסטראנא־ מיע האט די קירך נעליטן א פולקאמע מפלה. יאהאנעם קעפלער האט פעסטגעשטעלט, שמיצג־ א. אחיבגציון, פון מאסט פון א מעפילים־שיף רייסט איבער ביאליקם ליד די שטילקייט אין דער נאכטז ."מיזאגט ליבע איז אויף דער וועלט פאראנען"... נישט נאר "מיזאנט" גרויסער יידישער דיכטער, זי איז דא, זי איז דא די הייליקע ליבעז ליבע צו א שטיק ערד אין אויסנעטרוימטן פאטערלאנד, און ליבע- פארפאנצער דיין געדולד און ווארט אויף פרימארגן, די גאכט מוז פארשווינדן - דער באנינען קומט אן, שנייד דורך ימים און ריים זיך אויף מזרח, דאס פאטערלאנד שווימט דיר אנטקעגן... פרייר; ווי א דעמב אויך א וואםער וועסטו לאזן ווארצ־ לען, אין דרום, צפונה - אין דער טייערסטער ערד, א גאל- דענע זון, א דאך אויף דיין קאפ. און דו אין איר זכות וועסמו לעבן און בליען... עך, שמש, - מיין זון! זיי וויסן פרייהייטס־זון! פון מאל צו מאל וועלן מיר זיך טוישן אין דער ראל: היינט בין איך פאלמע, וואם זויגט פון דיין ליכט, און מארגן בין איך זון און באשטראל דיך... גייסט איין מיט מיר? און נאכט איין. נאכט אוים. ווען דער שאקאל טוטץקלאגן. און דער פארמאזאליעטער ייד אין שוים פון מולדת שלאפט, פון מאסט פון א מעפילים־שיף ווארסטו אויפן מאמענט, ווען באטרעטן וועלן דייגע פים די ערד פון ישראל, פארנעפלען זיך שייטערם פון פארברענטע געטא־ם, אנטקעגן ליכט פון דיין זון, וואם באגלייט דיך... הגלילה, צום גליל פון ברעג־ ים מוסטו לויפן, ווי א צע־ בריקעטער לאשעק צו מאמע־ ברוסט קגיען, צו זויגן און ציען שוימיק גאולה־מילך, דיין הייסטער באנער פון גלות־דיקע יארן... . גרויפער נאט! אויפגעברויזט איז דיין נשמה איבער אלע אירע ברעגעם, און פארפלייצט א וועלט מיט .שטראלנדיקער יוגגע בחורים, וועלבע דינען דעם בעל־פעור. נאר איינמאל האט זי געזען דעם קאפ פון דעם פעור, ארויסקוקגדיק אויף די וויסטענייש, און דעם יונגען בחור, וועלכער האט געדינט צו אים - אין דעם דאזיקן טאג און יענע נאכט און דאם, וואס מען האט דעניסמאל געטאן טיט איר, וויעט זייקיינמאל נישט פארגיעסן. ווער ווייסט: אפשר וועט אזייך איצט אזא כהן זי נעמען און זי וועט זיין זיין קעבם־ווייב, און איר לעבן וועט זיין אויסגעפילט מיט טענץ און מיט ליבע אין מיט א פריילעך;עבן. זי איז ראך אויך איצט נאך א שיין פרויענצימער!... און רות גייט דערווייל שטיקשווייגנד נעבן איר שוויגער, און איז פארטראכט און ערנסט. אך, ווי עקלדיק איז איר דאם גאנצע לעבן דארט! און הויפטזעכלעך איז איר פארהאסט די רעליגיע פון די פעלוער מואבים. יענע רעליגיע, וועלכע פריידיקט דעם גאנצן טאג נאר "ליבע" און "ליבע". פון פרי באגינען ביז איןידער טיפער נאכט• אריץ פארלאנגען זיי פונים מענטשן קיין שום אנרערע זאך נישט ווי נאר ליבע. א פאלק, וועלכעם רעדט דעם גאנצן טאג נאר פון לייבע, און די ליבע קומט אויף א מינוט' נישט אראפ פון זיין צונג - מוז סוף כל סוף ווערן א חיה- רעה, וועלכע פארצוקט מענטשן אויף רעכטם און אויף ל ינקם און ווייפט נישט, וואם רחמנות איז. צו וואם טויג דאם ליב האבן דעם גאנצן טאג? סוף־כל־סוף זיינען מיר דאך נישט קיץ מלאכים, נאר איינפאכע מענטשן; 'איז נישט בעסער, אז מיר זאלן אביטל אויך פיינט האבן - און נאר ווילדע חיות זאלן מיר נישט זיין? איז נישט בעסער, אז מיריזאלן לערנען אוגחערע קינדער, אז א קליינע עולה אמאל טון איז פון די מידות פון מענטשן־געשלעכט י- און נאר פרעסן זאלן מיר נישט איינער דעם צווייטן פאר לויטער לייבע און פאר לויטער צדקות? איז נישט בעסער, אז האבן זאלן מיר אניאל^קנא ונוקם - און נאר בייגער זאלן' מיר נישט שליצן און נעגל זאילן 1 1 H א(המשך פון זייט׳ u נאט וועט אייך נאך געבן, אז יערע וועט א רו־ אירט געפינען אץ א מאנם הדז. די פעלדער פון מואב זיינען דאך שיין, און שיין איז דאם לעבן און לוסטיק זייינען די מעגטשן אויף יעינע פעלדער און א שאלן און א פרייד הערשט דארט פון פרי באגינען ביז אין דער טיפער נאכט. ויואם אבער קאן יהודה אייך געבן? דאם לעבן איז דא אזוי ערנסט, און ערגסט זיינען די מעג־ טשן און די ארבעט איז אלעמאל שווער און ערנסט. און איר זענט דאך נאך אזוי יונג... און רות בליקט מיט אירע , גרויסע, דער־ שראקענע אויגן אין דעם געזיכט פון איר שוויגער, אץיפלוצלונג צעוויינט זי זיך אויפן קול. ניין, זאל מען מאכן מיט איר, וואם מען וויל נאר, אבער אומקערן וועס זי זיך נישט מער! 'אין דער זעלבער מינוט האט ערפה באהאלטענער־ חייט געקייט א פארי צוקער־שויטן, און ווי זי האט נעזען, אז רות' וויינט, האט זי אויך ארוים־ געלאזט א געו׳ויין. אבער שוין אין א מינוט שפעטער, ווי זי האט 'דערבליקט איר געשטאלט ארויסשטראלן פון' דעם קליינעם פליסעגדיקן טייך. האט זי זיך צורעכט געמאכט גיך דעם נע- דיכטן, בלאנדן צאפ און איז שוין ווידער געווען לוסט׳ ק ווי פריער' ביידע אבער האבן געענפערט פעסט r נייו, מיר וועלן י זיך נישט אומקערן, קיינמאל וועלן פדר זיך נישט מער אומקערן! אבער שוין נאך צען מינוט צייט איז ערפה צוגעגאנגען צו אירי שוויגער און האט זי י געקושט און האט אפשייד גענומען פון איר. סוף כל פוך* איז דאם פיעלר פון מואב אזוי שיין, און שיין. איז דאם לעבן און לוסטיק זיינען די מענטשן - און איר אלטע שוויגער און איר ערגסטע שווער־ פעליקע שוועגערין זיינען איר שוין אביטל לעם־ טיק. און שיין אויף די פעלדער פון מואב זיינען אויך די אפפער־היגלען און די זיבן מזבחות און לוסטיק זיינען די טענץ און הערלעך זיינען די (ענדע) ביז צום סוף, מער ווייניקער, פון XV י. ה. נאך קריםטוסן האיט געהערשט צווישן די רעלי־ גייעם דער געאצענטישער שטאנד־פונקט וועגן דעם אויסזען פון דער וועלט. די ערד האט לויט די דאזיקע אנשויאונגען פארנומען א צענטראלן פונקט, וועגן וואם עם איז שוין פריער דערמאנט געווארן. פטאלאימעושעם םיסמעם האט אין פרינ¬ ציפ אויך ניט פארלוירן דעם געאציענטרישן כא־ ראקטער. די אראבישע וועלט האט אפילו אפ־ געגעבן א גאנצע ריי ווערטפולע' דינסטן איויפן געביט פון קאסמאלאגיע (וועלטלערע), אבער אין אייראפע, וואם אייז'פארבליבן אונטערן'איינפלום פון קריםטנט;ם האט 'געהערשט, אין דער היג־ זיכט, א פולשטענדיקער איגדיפערענציאנאליזם (אומוויסן). אמבעםטן אילוסטרירט דאם דער בא- ווייז, אז במשך פון 15 יארהונדערטער האט דאם קריפטנטום נישט ארויםגעגעבן קיץ איין'קריסט־ לעכן אסטראנאם. ערשט מיטן סוף פון XV י. ה., נישט נאר צוליב וויסנשאפטלעכע אימפולסן, נאר פיל מער צוליב האנדלם־טעמים. געמנדיק אין אכט די ריזיקע רייכטימער, פארבונדענע מיטן האנדל מיט מזרח אזיע, האבן די דריי אנטדע־ קער: קאלומב, וואסקא דעי גאמא און הויפט־ זעכלעך פערנאנדא דע מאגעלאן געווארפן א בריימן ליכט־שטראל אויף דעם פראבלעים וועגן דער געשטאלט פון דעד ערד. די דאזיקע רייזעם, טראץ דעם ווידערשטאנד פון דעסיקלער, האבן דערוויזן, אז די ערד האט א פארם פון א קיויל און, אזוי ארום איז דיי טעאלאיגישע אקסיאמע וועגן דער פלאכער פארם פון דער ערד א פיאל־ שע. אונטערן איינפלום פון די דאזיסע אנטדע־ קונגען האט מען שוין אין 5 יאר ניאך מאגעלאנם רייזע אנגעהויבן אין די קריסטלעכיע לענדער די ערשטע פרווון פעסטצושטעלן די נרויס פון דער ערד. אזוי אין פראגקרייך, האלאנד און ענגלאנד. די אויסמעסטוננען פון פראניצויז פיקארד זיינען אויפגענומען געווארן לויט דער רעקאמענדאציע פון דער פאנצויזישער וויםנשאפטם־אקאדעמיע. די דאזיקע אלע פארשונגען וועגן דער פארם און גרוים פון דער ערד, וואם האבן דעריפירט צו פארשיידענע רעזולטאטן,' זיינעין אבער פאר- בלאסט נעווארן מיט קאפערניקם 'אנטדעקונג. קאפערגיק איז אין זיין וויערק "דע ארביום צע־ לעסטיום רעוואלוציאניבום ליברי VI״ געקומען צו דער מסקנא, אז די שטענדיקע שטערן (פיקם־ שטערן) געפונען זיך אין א ריזיקער דערווייטע- רונג פון דער ערד און, אז די ערד, אלם אזעל־ כע שטעלט פאר מיט זיך א קלייגעם פונקט אין דעם וועלט־רוים. קאפערניק האט זיך אפי געגעבן א גענויעם דין וחשבון, אז זיין העלייא־ צענטרישע (זון צענטרישע) טעאריע בלייבט אין קעגנזאץ צו דער טעאלאגיע, הויפטזעכלעך מיט דעם פרינציפ פון "אנטפלעקונג" און דעריבער, האבנדיק מורא פאר דער שטראף ־פון דער קירך, האט ער אפנעצויגן מיטן פארעפנטלעכן זיין ווערק 36 יאר ערשט אין יאר 1543 איז דאם ווערה ארוים פון דרוק אין נירניבערג. און וויריק־ לעך האט זיך קאפערניקם מורא ארויםגעוויזן אלם א בארעכטיקטע, ווייל די אינקוויזיציע האט אנערקענט זיינע ווערק אלם הערעזיע(אפיקורסעים) און אין דער רשימה פון דער פארבאטענער לי- טעראטור האט מען קאפערניקם לעריע אוועקגע־ שטעלט, אלם "פאלשע פיטאגארייאישע לערע". אונטערן שטראף־שטאנג. מיטן אנהויב פון XVII י. ה. האט דער מאטעמאטיקער' און נעלערנטער פלארענץ, גאליליי, דערפונדן דעם טעלעסקאפ (ער האט געהערט וועגן דער אנטדעקונג פון טעלעסקאפ אין יאר 1608 דורבן האלענדער ליפערשיי אבער ער האט נישט געקיענט זיין קאנסטרוקציע), מיט דער' הילף פון וועלכן ער האט אבסערווירט די לבנה, ווו ער האט פעסט- נעשמעקט טאלן און בערג. ער האטי אנטדעקט ארום 40 שטערנם ארום דער לבנה. אין יאר 1610 האט גאליליי אנטדעקט, אין דער נאענט פון יאוויש, דריי קליינע שטערנם אין א גראדער ליניע און אין עטלעבע טעג ארום נאך א פערטן. ער האט דערקענט, אז זיי באוועגן זיך און קרייזן ארום דער דאזיקער פליאנעטע און אזוי ארום געפונען די באשטעטיקונג פאר דער ריב- טיקייט פין קאפערגיקס מעאריע. די דאזיקע אנטדעקונג זיינען דעם קלער דוירכאוים נישט' גע- ווען אויף דער האנט. דעריבער האט מען אויך גערופן, גאלילייען פארן אינקוויזיצייע־טריבונאל און מען האט אים אויפגעפאדערט ער זאל צו־ ריקציען זיינע באהויפטונגעןיאון די פארטייידיקונג פון קאפערגיקם סיסטעם, ווי אייך אויפהערן זיי־ נע פובליקאציעס אויף דער דאזיקער טעמע. גאליליי איז איינגעגאנגען, אבער נאך 16 יאר (אין יאר 1632) האט ער ארוייסגעגעבן'דעם בא־ ריממן "דיאלאנא" אין קאפערניקם פארטיידי־ קונג. צום צווייטן מאל איז' ער געשטאנען פארן אינקוויזיציע־טריבונאיל, ווו ער איז אנערקענט געווארן אלם הערעטיקער און מען האט אים געדראט מיטן טויט. טראץ דעס וואם עיר האט צוריקיגעצויגן זיינע באהויפיטונגען האט מען איים נאך נעהאלטן 3 יאר אין תפיסה. טראץ די אלע רעפרעסיעם איז דאך דער טעלעסקאפ בייהילפיק געווען דער לערע פון קאפערגיקן נו א זיגרייכן מארש. דער מענטש־ לעכער שכל האט זיך אנגעהויבן פארטראכטן אויף דער אויםגעצויגנקיייט פון זונען־סיסטעם, אין ענגערן זין, אוץ- דעם אפשטאנד פון דער