Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-05-08 · 17/55 (8.5.1947) · p. Seite 9

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
17/55 (8.5.1947)
Date
1947-05-08
Page
Seite 9 (sequence 9)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
64% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243322--412-7243015
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

9 DONERSZTIK, 8. MÄJ 1947 _ 2AJT 9 gFÜN RAJOW-LEBNe=i 14. Ijar akademje ojfn algemejnem cuzamenfor in Mittenwald Arum 11 a zejger farmitog zajnen mir a grupe fun Haszomer Hacair in Ansbach (sztot) mit a delegacje funm jidiszn komitel ongekumen kajn Mitenwald. Baj der banstancje sztejen ojlos, wos derwartn di ongekumene gest. Mir zecn zieh take bald arajn in an ojto, welcher firt undz cu cum ״Irojer plac". Ejgntlech hejsl er niszi azoj der plac, ich ruf im on mit dem dozikn nomen, wajl, ojf Vifl di gegnt iz a prachtfule, szwebt do der trojer — undzer jidiszer trojer. Dortn iber di als majestetisze berg, welche sztejen zieh sztolc, farrajsndik zejere kep cum himl mit gajwe, wi ejner zogt: chocz ajeh gest iz fincter un trojerik — mir wejsn ober fun undzer sztolc. Ojf a grojsn feld, noent bajm tajeh fun welchn es hert zieh dos rojszn fun di grine brojznde waser-chwaljes, sztejt di tribune. Fun ale zajtn flatern di fener fun der tribune arop. Fener, bloj-wajse, un rojte dekorirte mit szwarcer krepe. Far der tribune Iigr> farszejdene krenc mit ojfszriftn fun zejere misnadwim. Pinktlech 12 azejger bawajzt zieh ojf der tribune der forzicer fun dem CK in München, h' D.?reger, welcher halt a kurce ober interesante ajnlajtungs-rede minjonej-dejojme. Dan ladt er ajn in prezidjum: forsztejer fun der I amerikaner armej, dem farbindungs-oficir ewiszn der armej un CK, forszlejer fun UNRRA, Joint, Lochnut, Chaplain Szpiro, Forszlejer fun di kehiles in Bayern, dr. Auerbach, Regional Komitetn, ortskomifeln, organizaejes, kibucim un and. Wen der chazn Szenker macht dem ״ejl molej rachmim" un zogt kadisz, hert zieh a sztark gewejn fun ale onweznde, s' iz niszto kejn ejn mencz, wos zol niszt haltn kejn tichele in hant un zieh niszt wiszn di ojgn. Far di ojgn szwebn adurch ale trojerike geszeeniszn, wos hobn zieh opgeszpill kojm mit ewej jor curik, do take ojf dem ״trojerplac" beszaas undzere lecte resztlech hobn durchgemacht dem a. g. ״tojtn-marsz" durch Tirol. Rirnd zajnen di werter fun ch' Kac, gew. KZ-ler, welcher# hot alsjn,mitgemacht dem ״tojtn-marsz". Ch' Kac szilderl rd1 ale sceries welcKe hobn zieh opgeszpill in der szejner Bamberger Lager-geruch 90% fun undzere lager-ajnwojner hobn gehet dos grojse glik cu gefinen zieh unter di sztechedike drotn fun lagern un es iz zej gut bakant dos sistem fun ce|ln, registrirn un kontrolirn jede minut un jede rege. Wi es zet ojs sztejt undzer lager niszt &1 oprita der doziker hinzicht fun di frijerdike: ״cejln a sach un esn wejnik...״ Menczn ba- Icumen baszeftikung; farszpetikt di registraeje, oder a baamter hot szlecht registrirt muz men szojn fern kajn Bayreuth, perzenlech zieh forszteln far der UNRRA lejtung un dan bakumt men curik 1ale recht fun a lagernik. Di dozike atmosfere wirkt ojf di menczn katastrofal un es iz nit kajn wunder, wos men wil antlojfn wuhin es lozt zieh nor; azoj hobn zieh menczn ongechapt wi in a meeije in der registraeje kajn Holand wuhin es fodern zieh weberins un mener metal-arbeter. Di registraeje nemt arum hecher 300 man. Informacje-biuro. Culib umpinktlechkajtn bajm derfiln zajn amt, wos hot gojrem gewen cu hezejkes far fil lager-ajnwojner, hot gemuzt farlozn zajn amt der lejter fun informacje-biuro un postamt Josef Szwejcer. Di dozike pozieje, wos iz di wichtikste hajnt-cu-tog in undzer bodnlozn lebn, wos farbindt undz mit undzere frajnt un krojwim in ojsland, darf gelajtet wem fun an erlechn menczn, welcher zol lejgn fil acht ojf der pinktlecher un szneler derlejdikung fun ale injonim. Weszeraj un zejf... In lager ekzistiri a weszeraj, wos prosperirt niszt szlecht'. Di prajzn far waszn un pucn zajnen nisztkoszedik gezalcn. Zi rechnt zieh far a priwat-ejgntum funm lager-ajnwojner h' Adlowicz. Wajzt zieh ober arojs, az men hot gefunen a weg, az h' Adlowicz zol bakumen ewej ganc-hibsze porejes zejf fun 40 kg un a cwejt mol 70 kg, wos gehört ojsszlislech cu di lager-ajnwojner. Fregt zieh alzo: wer derlojbt zieh azoj cu wirtszaftn un wos fara mitten zajnen ongenumen geworn dem injen cu likwidirn? Specjel wendn mir zieh cu di h' h' Feher majesletiszer gegnt, un er szrajt ojs ojfn kol: do niszt wajt, inganen 4 km lign in an ejbikn szlof majne chawejrim, wos hobn niszt zojehe gewen cu derlebn di gute minut — di bafrajung. ״Mir wiln niszt" — zogt ch' Kac — ״zajn ojf der farszoltener erd, mir wiln ahejml Git undz curik undzer E. J.l" Der barimter jidiszer orkester, unter der lejtung fun h' Hofmekler, szpilt a por interasante numern, eugepasie cu der algemejner sztimung. Noch di bagrisungen fun ale forszlejer, welche zogn zieh arojs zej er frajntlech wegn undz Jidn un undzer alemens foderungen, endikt der orkester mit Hatikwo un mitn amerikaner himn. Dermit iz di trojer-akademje, welche hot ibergelozt a lifn ajndruk ojf ale farzamlte Jidn un niszt Jidn, farendikt geworn. A. Klag. 14. Ijar fajerung In Amberg Hagam mit a jor curik hobn mir niszt geglojbt, az es wet undz noch ojskumen cu fajem dem bafrajungs-tog do, in Dajczland, In cuzamenhang mit dem, in München, geszafenem direktorjum far derciung un kultur, zajnen dem 29. 4. 47 gekumen kajn Bamberg di forszlejer funm direktorjum di ch ' ch'dr. F. Fridman (AJDC) un Cwi Legal (CK). Ojf a gemejnzamer zicung, in welcher es hobn ojser di ojbndermonte forszlejer ojeh ontejl genumen micad dem prezidjum iun RK-Franken ch׳ dr. Kodak, fun Kultur- Amt prof. Lakser, fun sochnut Simchowicz, Frajer Lewental un Gefen, fun JOINT Mrs. Rozental — zajnen bahandlt geworn ojsfirlech di ciln un ojfgabn fun dem centraln direktorjum un fun der regionaler farwaltung funm direktorjum. Noch a zej er zachlecher diskusje iz geszafn geworn di regionale farwallung funm direktorjum. Micad dem RK iz basztimt gelager-szpigl un Landesman, az zej zoln lejgn LI acht ojf di arbets-plecer, cu wos zej hobn di ojsszlisleche recht un durchtrajbn di niszt-ge* wunciene ״koncesjonirie" lager-badiner, wos baeijen zieh niszi korekt cu di lagerajnwojner un zajnen baiastet mit baszuldikungen far niszt-erlechkajt. Men tor zieh niszt rechenen mit kejn sentimentn un wartn ojf di ״urtejln״ fun ern-gericht iz cwekloz... Fun kultur-lebn. Wi bakant ekzistirt baj undz in lager a bibliotek, wos iz farzen mit a gewiser col bioher, cajtungen un zurnaln in a bakwemen prechtikn lokal. Der lokal wert gern ojsgenuct fun di lager-ajnwojner, wu men ken ojeh farbrengen baj a domino un partie szach. Baj der doziker gelegnhajt wilt zieh ojfmerkzam machn di bicher-lajer, az zej zoln zieh bamijen opeubrengen di ojsgelijene bicher, kedej cu dermeglechn di klejne col cu farlajen cu a gresere col lejener. Es muz batont wem, az es iz mamesz a farbrechn, wos menczn derlojbn zieh cu haltn bicher mer wi a halb jor. Es bet undz der lejter fun der bibliotek, h' Bergman, cu wornen di jenike szuldike, az es wein kegn zej ongenumen wem di sztrengste mitlen. Di!ergangene woch hobn mir gehet dos fargenign cu zen ojf di breter fun undzer lager-teater di artistn fun münchener ״najem jidiszn teater" mit a gelungenem ״niszt gedajgetT,-rewi program. Un di trupe ״Mir lebn ojf" mit ewej pieses ״der iberiker mencz" un ״szuldik -- umszuldik", mit dem fejikn lejter h' Lewkowicz. Di forsztelungen zajnen durchgegangen mit derfolg. Arbeter farzamlung. Frajtik, dem 25april, iz in der onweznhajt fun UNRRA-direklor mr. Wader, dr. Wajnik, employment oficer her Feher un lajter fun arbetsamt her Landeman, forgekumen an arbeler-farzamlung, ojf welcher es zajnen bahandlt geworn ale arbetsfragn wi ojeh dos baiojnungs-problem. Mitn ewek cu regulirn un festszteln di arbets-flichtn, iz ojsgewejlt geworn an erbeter komisje fun 5 man, wos wet mitarbetn mitn arbels-aml. Chaim Goldzamd. doch iz es lajder a trojeriker fakt. Emes, niszt culib eigener szuld, ober doch iz es di wirklechkajt. Di I“Dalet Adar fajerung baj undz in sztot iz durch der jidiszer keihle-farwaltung organizirt geworn ojf a zej er szejnem ojfn un in a grandiezn masztab. Zuntlk fri hobn zieh farzamlt in der szul ale amberger Jidn, wu der chazn h’ Zitlowski mitn gutajnsztudirtn chor hobn gezüngen geherike kapitlech thilim un gemacht an hakore iber di kedojszim. Horaw Zanger hot gehaltn a tif-rirnde rede, welche hot arojsgerufn tren baj di cuherer. Noch der hazköre hot zieh formirt a eug mit fener un krenc un faszejdene delegacjes hobn zieh in geszlosene rejen mit di szul-kinder in der szpic gelozt cum bejs-hakwores. Dort zajnen geleigt geworn krenc ojf di kworim fun dl niszt-lang. f arsztorbene KZ-ler. Es hobn geredt der wice-prezes fun der kehile h' L. Brukner un a forsztejer fun bayeriszn anti־faszistiszn komitet. Nochn machn an ״Ejl molej rachmim“ hot zieh der eug gelozt cum komitet, wu er hot zieh mitn gezang fun Hatikwa ojfgelejzt. M. Rajch. worn: . ch׳ Frosz, Sochnut — Simchowicz, Joint,— Mrs. Rozental. Als gen. sekr. iz forgeszlogn geworn der ch' prof. Lakser. Far der farwallung sztejen ject zej er ernste ojfgabn: 1. Hebreizirn mit ale meglechkajtn cuglajeh derwaksene wi jugntleche un kinder. 2. Hejbn dem niwo fun di szuln in rajon: a) durch pedagogiszer hilf (szafung fun a szul-inspekforal, un farfulkomung fun di lerer), b) durch materjeler hilf (bicher, 1ermitl, betrojung fun di lerer). 3. Hilf far di ekzistirnde biblijotekn, grindn naje un gresere jidisze jeszuwim in Rajon un wen meglech — szafn a regionale biblijolek. 4. Reglmesike cusztelung fun der hebrejiszer un jidiszer prese cu ale punktn in Rajon. 5. Hilf far *di dramkrajzn, chorn un orkestern, un koordinirn zej er arbet. Szafn a regionale dram-trupe. 6. Hilf bajm organizirn folks-uniwersitetn. 7. Bajhilfik zajn bajm organizirn farszejdene kulturele farantszialtungen wi: aka- Di Liszka Merkazit fun KKL hot baszlosn cu farejbikn dem ondenk fun di, welche zajnen gefaln in gerangl far der alija, durch ajnszrajbn zej in Sejfer Hazohow. Dem 14. und 15. maj darfn in ale lagern un kehiles durchgeflrt wem folks-farzamlungen, ojf welche es darf ojfgeklert wem di wichtikajt fun haapala un gerangl far a jidisz Erec Jisroel. Noch di farzamlungen, oder far zej darf durchgeflrt wem a specjele zamlung far der ajnszrajbung., Wichtik Iz, az jeder Jid zol zieh batejlikn durch szpendn, wen ojeh klejne sumes, in der akeje. Di farzamlungen darfn durchgeflrt wem mit ortike kojehes, in di punktn, wu es iz umbadingt nojtik a bazuch, wet di Liszka Merkazit zieh bamijen cu szikn forsztejer. Cu dem mifal gejt arojs a spec jele bro- Szojn 8 monatn zajnen farbaj zajt es zajnen aber gekumen di Jidn, undzere brider fun Rusland, welche zajnen 30 jor gewen opgerisn fun echt jidiszn kwal — dem talmud. Hobn take di ojbndermonte zieh geworfn wi dursztike in grojsn jam-hatalmud, weleher git zej kojech cu szpinen di kejt fun undzere owes. Batretndik di szwel fun der jesziwe faistu arajn wi in a ewej ter weit. Du zest junge bachurim mit far trachte blejche penimer fun welche es kukn ojf dir pech-szwarce, echt jidisze kluge ojgn. Iber der grojser gemore szoklen zieh junge jidisze eukunftike lomdim un rabonim, mit hislahawes zingen zej ojs dem altn ״omer Abaje nign“, welcher friszt ojf in dajn zikorn alte cajtn. Du fargest ojf a wajle, az du geflnst dich in blutikn Dajczland, 150 km fun ״brojnem hojz“, du mejnst, az do iz Radin cu Baranowicz, Mezricz, oder Slobodke . . . Lectns hot in der lubawiczer jesziwe gewejlt a gast fun Amerika, der ejdem fun demjes, literarisze ownta, nacjonale fajerlechkajtn u. and. Di regionale farwallung sztiendik zieh ojf di derfarungen un materjaln funm regionaln Kultur-Amt, iz eugetrotn cu a konkreter arbet. In jedn fun di ojbndermonte gebitn, zajnen szojn gemacht geworn di erszte szrit. Di wichtikste frage, welche wert in dem moment gelejzt, iz dos cementirn funm szulwezn in undzer rajon un dos regulirn di batrojung fun di lerer. Wi es wajzt ojs, wel di gance unlergenumene arbet, awekgesztelt wem ojf a geheriker madrejge. Wen di koordinirte onsztrengungen un direktiwn fun di draj instituejes: Regional Komitet, Sochnut un Joint wein gefinen an emesdike farsztendenisz baj di ortike jidisze komitetn, szul-lajtungen, lerer un ale kultur-tuer iz cu hofn, az di rezultatn wäln ojsfaln pozitiwe. M. L. Fun snlf Poalej Cijon (C. 8.) — Hitachtud In Bamberg-sztot. Szabes, dem 3. V. iz forgekumen an algemejne farzamlung fun snif Poalej Cijon (C. S.) — Hitachdut. Noch der derefnung hot ch' Dines 0!3gegebn a baricht fun der erszter moaca fun der partej, wos iz forike woch forgekumen in Zeilsheim. A baricht fun der tetikajt fun snif hot opgegebn ch’ Prezerowicz. Noch di barichtn hot zieh antwiklt a diskusje, in welcher es hobn ontejlgenumen ejnike chawejrim. Es iz ongewizn geworn ojf der nojtwendikajt cu farsztarkn un aktiwizirn di arbet funm snif. Ch. Frosz hot geentfert ale redner un dan zajnen forgekumen waln fun a najem waad. Es zajnen ojsgewejlt geworn di ch. ch.: Goldstein, Frosz, Kaltman, Rotsztejn, Prezerowicz, Nowak un Szrager. Es iz ojeh ojsgewejlt geworn a rewizionskomisje un an ern-gericht. Grindungs-farzamlung fun Histadrut Lochamim Iwrim in Bamberg-sztot. Frajtik dem 2. 5. iz in lokal ojf Zinkenwörth 17 forgekumen di grindungsfarzamlung fun Histadrut Lochamim Iwrim. In nomen fun der Mifkada Haraszit hot ontejl genumen ch’ Bursztyn, welcher hot gehaltn an ojsfirlechn referat wegn di ciln fun der organizaeje. In nomen fun Merkaz PC (SC)-Hitachdut hot di grindungsfarzamlung bagrist ch’ Dines. Mit bagrisungs-redes zajnen ojeh arojsgetrotn forsztejer fun snif PC (CS)-Hitachdut, Mifkada-Glilit fun Lochamim Iwrim un fun Nocham. Es iz ojsgewejlt geworn a mifkada fun 3 perzon: Pelc, Rotsztejn un Wajs, wi ojeh a disciplinar-gericht. szur, welche wet in di noenste teg funandergeszikt wem in di punktn. Dem 10. maj darfn ale waadot arajn-szikn barichtn wegn der durchgefirter akeje. Mir untersztrajehn, az di akeje iz an ejnmolike un darf durchgeflrt wem nor in di ojbndermonte teg. Haliszka Hamerkazit szel h’ KKL b’ Germanja. Meldung fun Liszka Glilit in Bamberg Mir haltn far winsznswert cu dermonen di ojsgecejchnte farn chojdesz april KKLarbet fun di ortszaftn Fürth (sztot) Bamberg (Ul. Kaserne) un Münchberg. Mir rufn ale iberike ortszaftn fun undzer galil cu intensiwer arbet far geulat hakarka. Haliszka Glilit szel h’ KKL Bamberg. Lubawiczer rebn, welcher hot zej meojrer gewen cu mesiras-nefesz far undzer land Erec Jisroejl un ojf gef odert di chsidim, zej zoln forn kajn E. J. Er hot zej gezogt, az ojeh dem rebns wuncz iz, bekorew mit zajne chasidim mispalel cu zajn baj dem Kojsei Hamarowi. Di teg fun Pesach hobn di talmidej hajesziwo gor frejlech farbracht. Achron szel Pesach hot di jesziwe ajngeordnt a grojse ״mesiba“. Dos grojse jesziwe b#jshamedresz iz ful mit menczn fun farszejdene szatirungen, zej zajnen gekumen hem tojre fun zej er grojsn lerer. Zajne bloje himl-ojgn mitn cecundenem lenglechn gezieht zajnen farnumen in di ojlomojs hoeljojnim, fun zajn mojl szitn zieh tajere tojrerwertlech, tifer Inhalt, muser un fun alem hert zieh: ״Erec Jisroel“, mesiras nefesz fam folk un tojre. Kukndik ojf dem alem wertstu sztolc, az du gehörst cu dem folk ... du herst zieh gut ajn, wos do wert geredt, bakumt a zin undzer lajdn, es sztarkt zieh 8. Sternszos. Gaszafn a direktorjum far dereijung un kultur in Rajon Franken Cu ale KKL komisjes, askonim, komitetn un organizaejes! Jesziwas ״Tomche׳ Imimin Lubawicz“ b’Wa dstadt %

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.