Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-05-08 · 17/55 (8.5.1947) · p. Seite 8

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
17/55 (8.5.1947)
Date
1947-05-08
Page
Seite 8 (sequence 8)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
67% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243322--411-7243014
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

ZAJT 8 *ונתעד יו*ר« DONERSZTIK, 8. MAJ 194$ Efnt di tojern fun Erec Jisroejll (Der geszrej fun undzere maapilim in Cypem) ORT-chronik In dem grus fun di lagern ojf Cypem, wos es hot gebracht di zurnalistisze delegacje fun Jiszuw, bazuchndik in " di erszte Pejsach-teg, hot zieh wider ibergechazert di foderung fun di fartribene arojscunemen zej tejkef kajn E. J. Dos hobn ibergegebn 8z. Denijel, 8z. Samek un M. Dancikerkorn ojf der prese-konferenc in Tel-Awiw. 11.200 maapilim gefinen zieh hajnt-cutog in Cypem. Fun zej 1300 kinder biz 18 jor un 600 szwangere frojen. Di maapilim zajnen lokirt in ewej grojse lagern, ejner in Karaulus, wos nemt arum 8 ibergangslagern, welche dinen als karantin wu jeder iz mechujew cu zajn dort 2 wochn. Der cwejter lager gefint zieh in Ksilotimbor un enthalt 5 ibergangs-lagem. In di ewej lagern iz farhan plac far 20.000 man. Di bacijungen mitn militer zajnen reglmesike un ojsgecejchnte. Specjel iz cum untersztrajehn dem fakt, az frajtik, erew Pejsach wen es iz gewen a kristlecher jomtojw hobn di englisze soldatn gearbet a ganen tog kedej cu farzorgn az di maces un wajn, wos zajnen ongekumen zoln opgelodn wem in der cajt. ' Dos militer farzorgt szpajz biz 2100 kalorjes a tog, dos iz di greste cutejlung wos iz ongenumen baj hajnt-cu-tog in Ejrope. Jugntleche bakumen a eugob fun 400 kalorjes un szwangere frojen wajtere eugobporejes. Ojch di klejdung iz a genugnde, zi farszpetikt zieh ober tejlwajz. Chocz das militer git in a genugnder mos esn, tejlt noch cu der Joint a eugob fun 130 gram brojt teglech, 400 gr. kartofl, ejerpulwer, milch-pulwer, grinsn un fruchtn azoj, az faktisz bakumen di maapilim 3000 kal. a tog. Ojf Pejsach hot der Joint eugetejlt 4 kg maces far a perzon, ,A flasz wajn, 3 ton fisz un azoj wajter. Der hojpt-doktor fun lager iz dr. Rapoport fun Tel-Awiw, chuc im zajnen noch farhan 3 doktojrim, 10 diplomirte szwester un 2 niszt-diplomirte fun ewiszn di maapilim. Es ekzistirn ewej dentistisze ambulatorjes, wos badinen 50 paejentn a tog. Azoj ekzistirt a krankn-hojz mit 60 betn unter der ojf zieht fun a militeriszn doktor un a militeriszer szpitol in Nikusia, mit 200 betlech. Es fodern zieh eugob-doktojrim fun E. J. 8׳ iz do a kinder-optejlung mit 75 betlech un in kuren wert derefnt a cwejte kinder-optejlung mit 100 betlech. Inm lager gefinen zieh 200 kranke un 600 derhblnde. Es muz untergesztrochn wem di ibergegebene arbet fun di szlichim un madrichim fun E. J. un specjel fun h' M. Lojb, dem lejter fun Joint und dem farbindungsman ewiszn di maapilim un militer. 8' fodern Äch ober lechol-hapoches noch 25 szlichim. Dos kulturele lebn in lager antwiklt zieh gut. Es ekzistirt a farejnikter kultur-amt, ale lernen iwrit, es kumen for farszejdene kulturele Unterhaltungen un owntn. Es ekzistirt a folks-uniwersitet un es derszajnt a cwej-wechntleche cajtung u. n. ״Hamaapil“, es wem ojch farefntlecht want-cajtungen. Es iz farhan a bibliotek mit 1000 bicher, wos iz abisl cu wejnik. Men darf untersztrajehn, az es ekzistirt niszt kejn szwarcer mark un niszt kukndik ojf di szlechte badingungen un ojfn fein fun arbets-machszirim iz ajngeordnt geworn a wunderleche ojssztelung durch dem .,Haszomer Hacair“, wos anhalt farszejdene hant-arbetn fun ״materjaln“ wos ekzistirn in lager; als ״arbets-machszirim“ wem banuct meser un czwekes. Fun jidiszn lebn in Föhrenwald Undzer lager-ajlom hot in di teg fun 10׳ un 11 april gehat an ongenemen siupriz, mitn ojftrit funm bakantn jidiszn orkester fun Cham-Oberpf., unter der lejtung fun populem muziker Bajgelman fun Lodz. Der ■ojbndermonter iz a zun fun bakantn lodzer muzik-kompozitar Bajgelman, wos hot gehat ejnike zin, wos hobn zieh baszeftikt mit der doziker kunst. Fun ale brider iz er der ejnciker geblibn lebn fun der Hitler-magejfe. Wi ich hob zieh derwust, zajnen zejere ojftritn in farszejdene jidisze jeszuwim in Dajczland gekrojnt geworn mit grojs derfolg, wemdik baszonken mit wareme owaejes micad dem publikum. Ojch di jidisze bafelkerung fün Föhrenwald hot wi geherik opgeszact di kulturele wertn fun di ojftritn un winezt di jidisze kinstler wajterdikn derfolg un fortzecn zejer nucleche arbet. Az der Föhrenwalder ojlom hot farsztendnisz far richtiker kunst, bawajzt di reakcje, wos es iz antsztanen micad der jidiszer efntlechkajt in Föhrenwald, in cuzamenhang mit ejnike ״arojstritn“ fun a. g. aktiom, wos hobn achuc szund legamre gorniszt bawizn. Dem 6 april, iz a dank der iniejatiw fun der kultur-optejlung baj der jidiszer policej in Föhrenwald ajngeordnt geworn an efntlech gericht iber 4 azelche ״kultur“- treger, wos hobn mit zejere ojftritn arojsgerufn ojfregung ewiszn di jidisze masncuszojer, wos lechen noch richtiker jidiszer kunst. Dos gericht farhert a rej ejdes, welche gibn iber dem niderikn niwo fun di artistisze ojftritn fun di baszuldikte. Di baszuldikte pruwn zieh ojch antkegnszteln di gemachte zej forwurfn. In rezultat fun di gerichts-farhandlungen, wos zajnen nochgefolgt geworn mit grojs interes durch der lager-bafelkerung, iz arojsgetrogn geworn an urtejl, lojt welchn es iz niszt derlojbt far di ojbndermonte ״aktiorn“ dos wajterdike efntleche ojftretn. l־maj fajerungen in Föhrenwald Di fajerungen lekowed em 1-tn maj in (Föhrenwald hobn zieh bagrenect cu di ramen fun an akademie, wos iz forgekumen in teater-zal ״Bainidbar“ un in welcher es hobn zieh batejlikt ale ongeherike cum cijonistisz-progresiwn blök. 11 fri wert di akademie derefnt durchn eh' Szwajcer, welcher bagrist di forsztejer fun ale örganizaejes, wos nemen ontejl in der fajerung ajnladndik zejere forsztejer in prezidjum. Der lokal iz dekorirt mit geherike ojfszriftn un lozungen, antszprechnd cum 1-tn maj un iz ajngehilt in a szlal fun partej-fener. Der erszter redt ch’ Mordchaj Krasznis (Poatej Dijon CS) welcher analizirt dem j om-tojw fun gesziehtlechn sztandpunkt fun der arbeter-bawegung wos iz antsztanen ojfn grünt fun eksploatacje un unterdrikung. Er drikt derbaj ojs dem tifn wejtok funm jidiszn folk, wos hejt — als progresiwer element — fil bajgesztajert cum zig fun der demökratiszer weit un ie ojch ject sztejn geblibn far di zelbe niszt gelezte Problemen fun socjaler un naejonäler bafrajung. Doch — zogt der redner — giojbn mir, az di ideje fun socjalizm wet zign brengendik ojch far undz di azoj-gegarte derlejzung. Ch’ Sztejnklaper (PC-linke) sztelt zieh op ojfn derner-weg fun undzere maapilim un ojf di heldn-tatn fun der ״Hagana“. Er kumt pum ojsfir, az der jidiszer gajst. wos iz niszt gebrochn geworn durchn hitlerizm, wet zieh ojch niszt opszrekn far di Englender. Zej wein mit ale wegn un meglechkajtn kumen kajn E. J. Noch di redes kumt ojch for an artistiszer tejl, noch welchn di akademje wert geszlosn mitn gezang funm ״Internacjonal“ un Techzakno. K. Przeworski Baratung fun der ORT direkeje. Donersztik dem 10. april iz in München, in di kuluarn fun ORT-Ünion forgekumen a baratung fun der ORT-direkcje, distriktlejter un direktorn fun di ORT-szuln in der Amerikaner zone mit der batejlikung fun forz. fun Cjhicago’er ORT, h’ Maks Swirin, welcher iz noch a bazuch in E. J. gekumen bazuchn di Ort-arbet in der US-Zohe. Agr. Olejski bagrist dem gast. Er zogt c. a.: ״Culibn pejsach hot ir niszt gehat di Herman Jablokow, amer. artist ojf a Joint-k&ncert-tur in der amerik. zone Loji der iniciatiw fun JOINT iz cu undz gekumen der barimier jidiszer artist fun Amerika, Herman Jablokow, bakant untern psewdonim: ״Der pajac", wos er hot bakumen mit 15 jor curik beejs zajn ersztn ojftrit in New-Yorker radjo. Herman Jablokow iz gebojm in Pojln, in Grodne, er iz hajnl prez. fun der grodner iandsmanszaft in di F. Sstatn un Kanade. Zajn kariere hot er ongefangen in -j. 1916 in a kinder-trupe. Fun 1919 biz 1924־ iz er gewen tetik als szojszpiler in Lite. In 1924 iz er gekumen kajn Amerika, nochn bazuchn etleche jor teater-szuln, hot er ongehojbn cu gebn a serie programen durchn New-Yorker radjo, untarn motto: ״Gelechter durch trern". Dan szaft er ojch dos populäre lid ״Papirosn". Fun 1930 iz er farwalter, dichter un reziser fun zajn ejgn teater, er szpilt mit zajn trupe fun 100 man. Zajn froj iz di bawuste jidisze szojszpilerin, Bele Majzel. Jablokow hot szojn zajt dem 21. april gegebn 10 koncertn in di lagern un jiszuwim, welche zajnen baj ge wo j nt geworn fun arum 20 000 bagajsterte cuszojer. Der ajntrii ojf zajne koncertn iz fraj, er wil bajtrogn cu farlajehtern di szwere gemiter fun der Sz. H. un eugebn mut cum ojsdojer. Der ojlem iz gewen bagajsteri fun zajne ojffirungen fun farszejdene lider, bilder fun amolikn jidiszn lebn in Pojln, Lite un andere lender. In program fun Jablokow gejen arajn charakter-bilder, kompoziejes, folksun geto-lider wi ojch recitacjes. Jablokow farblajbt in Dajczland biz september. Di terminen fun zajne ojftritn in di bazundere gegntn wein in der cajt anonsirt wem. Direktorium far derciung un kultur... 1 Der macew fun derciung un kulturwezn baj der Sz. H. hot kesejder baumrujikt di jidisze gezelszaftleche mejnung. Der fakt, az dos azoj wichtike gebit farn jidiszn lebn in Dajczland iz gewen farworlozt, hot niszt ejnmol baszef tdkt kongresn, konferenen fun hige un ojslendisze jidisze örganizaejes. Mir wejsn gut, az der szwerer macew fun dereijung un kultur baj der Sz. H. iz tejiwajz a produkt fun di speciflsze, nit normale lebns-badingungen, ober in a gewiser mos iz es ojch di szuld fun der bizjectiker niszt genugnder koordinaeje ojfn dozikn gebit. Es hobn nemlech biz ject ekzistirt in der Amerikaner zone draj bazundere centrale instdtuejes far dereijung un kultur; der kulturamt bajm C. K. un di kultur-optejlungen bajm JOINT un baj der Jidiszer Agenc, wos hobn gefirt a paraleie tetikajt, jede ojf ir achrajes. Di emstkajt fun der läge, wos iz bazunder gekumen cum ojsdruk ojfn II. Kongreß fun dd bafrajte Jidn in Bad-Reicherihall, hot geewungen cu a kardinaler enderung in der Struktur fun dereijung un kulturwezn. Noch lange Unterhandlungen in Pariz uh in München ewiszn dem C. K., der Jidiszer Agenc un dem JOINT, iz geszafn geworn bajm C. K. a gemejnzamer, ojtonomer direktorium far dereijung un kultur-tetikajt u. n. direktorium far dereijung un kultur. In di ojfgabn fun direktorium gejt arajn dos grindn un iberwachn fun szuln un kinder-gertner, dos farzorgn di szuln mit bicher un szul-materjaln, wi ojch di zorg far ojsbildung un farfulkomung fun lerer. Ojfn gebit fun religjezer dercijung wet dos direktorium realizim di antszprechnde baszlusn fun II. Kongres fun der Sz. H. Ojfn gebit fun algemejner kultur-tetikajt wet dos direktorium zorgn far der hebreigacie fun der dearwafesener ingat* wi Ojch far der organizirung fun farszejdene kulturele faransztaltungen. Dos direktorium, wos basztejt fun 7 perzon: 3 fun C. K., 2 fun JOINT un 2 fun Jidiszer Agenc, iz szojn eugetrotn cu zajn tetikajt un hot ojsgearbet a brejtn plan cu reorganizim dos dercijungs un kulturwezn far der Sz. H. Ojf der erszter konstituirnder zieüng zajnen di resortn fartejlt geworn ojfn folgndn ojfn: Forzicer — Nachum Lewin (Sochnut), 1ter w. forz. — Dr. F. Fr 1dman (JOINT), 2ter w. forz. —־ Cwi Segal (C. K.) der lecter iz ojch lejter fun algemejnem kulturamt. Lejter fun szulwezn — Dr. Chwojnik (C. K.), Referent far religjeze injonim — A. Melamed (C. K.), Referent far farlagswezn — M. Ejli (Sochnut), Administratiwer direktor — S. L. Geber (Joint). In der* noenster cajt wein di mitglider fun direktorium bazuchn di regionen, kedej cu organizirn di regionale farwaltungen fun direktorium un gebn richtlinjes far der wajterdiker tetikajt. Direktorium far dereijung un kultur. gelegnhajt cu zen dem arbets-gajst, wos herszt baj undz in di fachszüln. Dos mizrach-europeisze jidntum iz ejbik gewen der kwal fun ale szeferisze kojehes. Dos mizrach-europeisze jidntum wet ojch ject kumen kajn E. J., nor niszt mit lejdike hent, nor mit a fach, wos es hot derlernt in ORT.“ Dos wort bakumt der gast, mit hareike werter wendet er׳ zieh cu di onweznde: ״Ich hob zieh ibercajgt wegn der nuclecher arbet fun ORT ojfn gebit fun umszichtung fun der Sz. H. Ich wejs wifl szwerikajtn ir darft bakemfn. Ir darft hobn gelt, kedej ajncuszafn technisze ajnrichtungen. Cu ajeh wein kumen amerikaner inziniern, fachlajt, wos rejdn jidisz un hobn a jidisz harc, bichdej ajeh cu helfn in der szwerer arbet. Ir tut ajer arbet beser, wi mir tuen es in Amerike. Mir hobn zejer wejnik Jidn, wos farsztejen ajer läge, wos bagrajfn ajer art lebn un kenen opszacn dem tempo, mit wos es wert baj ajeh geszafn. Ober di E. J.- Jidn farsztejen es. Zej wartn ojf ajeh un ir wet dort gefinen ajer richtike Hejm. Ich hob gezen, wos zej tuen far ajeh.“ ״Ober ejns muz ich ajeh zogn! Ir zolt nit kumen in E. J., oder in an ander land niszt bawofnt mit a fach! Fachmener, specjalistn zucht men umetum, wu men lebt. Deriber iz azoj wichtik, hejlik un tajer di arbet, wos ir tut do. Zajt gebenezt!“ Der direktor fun ORT in der amerikaner zone, agr. Olejski, git op a baricht fun der pariser ORT-konferene. Der referent sztelt zieh op ojf draj fragn: 1. baricht fun pariser ORT-konferenc, 2. richtlinjes in der wajterdiker arbet un 3. koordinirung fun der arbet arum centraln ORT-biuro in München. Nochn referat antwiklt zieh a brejte diskusje baj der batejlikung fun ale onweznde. Lager Traunstein. Noch di geherike cugrejtungen funm, durchn ORT delegirtn, Inspektor inz. Zajdman, zajnen baj der mithilf fun der ortiker UNRRA un lager farwaltung gegründet gewom folgnde optejlungen: szloseraj, ojto un elektro mechaniker. Es wem gemacht cugrejtungen cu efenen a damen-sznajderaj. Di lager farwaltung un UNRRA firn a grojse Propaganda-arbet, ojfklerndik di wichtikajt fun derwerbn a fach. An ojfklerungs-arbet wert ojch durchgeflrt in sztot, wu es wojnen baj 500 Jidn. Andere lager-farwaltüngen woltn zieh gemegt aropnemen a bajszpil fun traunsteiner lager-farwaltung ojfn gebit fun firn an aktiwe propagande-arbet far umszichtung. Lager Schliersee. Do iz delegirt geworn inz. Zajdman, kedej cugrejtn di grindung fun a fach-szule. Sanatorium Gauting. In Sanatorium Gauting iz far di kranke, wemen es iz derlojbt cu baszeftikn zieh, gegrindet geworn a damencusznajder-kurs un a radjo-techniszer kurs. Di kranke hobn di jedie ojf genumen mit grojs cufridnhajt. München. Di ORT-union in der amerikaner zone grejt cu cum druk 3 bicher in jidisz. Technologie fun metaln, elektro-technik un radjo technik. Di ojbndermonte 3 bicher wein asach farlajehtern di ORT-sziler in zejer teoretiszer ojsbildung. Prin baj Kimsee. In Prin. wu es gefint zieh a lager mit 280 kinder hot ORT gegründet a fach-szul mit a specjeln program eugepast far kinder. Es iz a frejd cu kukn wi undzere Mojszelech un Szlojmelech sztejen mit zeg un hamer un szmidn zieh a eukunft. Es ekzistirn folgnde kursn: mechaniszer, elektriszer un damen-sznajderaj. Es wert ojch unterrichtet technologje, rechenen un cej ebenen. Lectns hobn di fachszul bazuchtv forsztejer fun ORT-union inz. Szachnowski un inz. Zajdman. Ojf a farzamlung fun di kinder zajnen zej gemacht geworn ojfklerungen wegn der wichtikajt fun lernen a fach in hajntikn moment. Di ojfklerungen zajnen fun der• jugnt ojf genumen geworn mit grojs bagajsterung. In der fachszul lernen iber 100 kinder un es wem gemacht bamijungen ojfcunemen di iberike kinder. IMS iniormaejes Wegn di ojswanderungs-meglechkajtn fun rabonim ojser der kwote ,gibn mir on folgende informaejes: ale ojswanderungsmeglechkajtn fun rabonim wem ojsszlislech bahandlt durchn gen. konsulat in Stuttgart. Der row mit a kontrakt fun a religjezer kerperszaft in di F. Sztatn wendet zieh cum HIAS-biuro in der US-zone, welche szikt iber dem kontrakt in der HIAS-centrale in Washington, wu es wert ibergepruwt durchn States Department. In f Al trn basztetikuqg, wert der gen. konsulat in Stuttgart telegrafisz farsztendikt un der batrefnder wert ajngeladn cum konsul, wu er muz ojfwajzn 1. a diplom fun a jesziwe, 2. dokumentn wegn zajn tetikajt als row, 3. ojfnthalt in der US-zone'farn 22. dec. 1945 un 4. a Corporate Affidawit in dem fal, wen der konsul sztelt fest, az di im ongebotene gehalts-sume kiekt niszt ojf parnose far zajn familje. Genojere protim dertejlt dos HIAS-biuro in Stuttgart, Obere Paulusstr. un di centrale in München,

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.