Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 16/54 (1.5.1947)
- Date
- 1947-05-01
- Page
- Seite 10 (sequence 10)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 64% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243321--400-7243004- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
ZAJT 10 אזנדזערףוא־רם DONERSZTIK, 1. MAJ 1947 raFUN RAÜO Fun Fürther lager-lebn szejn inicjatiw Montik dem 7. 4. iz in Fürther lager ojfgetrotn di Dramatisze Studie fun Bamberger lager in der piese fun ״Got— Mencz — Tajwl“. Men muz mojde zajn, az szojn lang hot dos jidisze Fürth aza forsztelung niszt gehat. Di piese wajzt zieh arojs als zejer pasnd far undzer hajntiker cajt, wen dos gejeg nochn ״ejgl hazoow“ iz umgehojer un wos flrt faktisz arop funm derech hajoszor. * Wegn di ojsflrer fun der ojbndermonter piese muz gezogt wem, az zej wiklen zieh ojs fun zejere roln in a geheriker mos. Ojf a zejer szejnem niwo sztejt on sofek der reziser Chaim Sandman in rol funm tajwl. Ojch di iberike, wi: Szedlecki (als Herszele Dubrowner) Lola Goldberg (zajn froj Peseniu) zajnen ojsgecejchnt. Ful mit harc szpilt Garfinkiel (Lejzer badchn). Ojch di ewej ״plimianices“ froj Rzond un frl. Sonia Szneur zajnen bafridikndik, hobn ober gekent zajn beser. Gelungen iz ojch Szejnfeld, als Ohaskiel Drachme. Lewitan als Motele — szwach. In algemejn ober muz men mojde zajn, az di szpil iz zejer a gelungene un der fulgepakter zal mit sztotisze un lager ajnwojner hot dem ansambl baszonken mit fardinte aplodismentn. Mir drikn ojs der Bamberger Dramatiszer Studie un specjel ir rezisor Chaim Sandman, undzer hareikstn jaszer ko jach far di farszafte szoen fun fargenign un genus. Endlech iz noch langer un szwerer mi, gelungen aj neuordnen a koszere kich far di familjenloze Jidft in Fürth-sztot. Dem fardinst derbaj hobn ongezeene sztot-balej batim mitn Fürther row Szpiro berosz. Di sdorim-necht zajnen adurch zejer impozant baj an iberfultn zal ojf Julien-gas, inm hojz fun der jidiszer kehile in Fürth. Di jenike, wos hobn zieh bamit cu szafn aza werk, wi ojch der jidiszer kich, drikn mir ojs undzer hareikstn dank. Bazunders di h' h’ prezes Mandl, kultur-lejter Wajnsztok un di balej-batim: Rinski, Rozenfeld, Miller un dem techniszn lejter h' Breisler kumt a specjele onerkenung. Mir wiln hofn, az dos ongehojbene werk wet zieh niszt bagrenecn blojz ojf Pejsach, nor ojch ojf wajter, wu di familjenloze Jidn zoln hobn cu esn. d. Zylberberg Ansbach Noch mit fil chadoszim curik, ejder es iz noch iberhojpt proklamirt gewom der KKL in golus-Dajczland, zajnen szojn durchgeflrt geworn in Ansbach, fun cajt-cu-cajt zaml-akcjes (ojf ejgener hant) letojwas dem KKL. Dos gelt, wos iz a!engere cajt gelegn opgelejgt, iz erszt ibergeszikt geworn in der Münchener KKL-centrale bald noch ir antsztejn. Lectns iz do gewejlt geworn a KKL-komisje, in welcher es zajnen arajn folgnde h’ h’: Mlawer (rewizjonist), Berzaza 8z. Grinbojm I. un Nejger C. (ale Haszomer Hacair). S’ wert ojsgenuct jetwede gelegnhajt, wi c. b. chasenes, brisn, minjonim un andere faransztaltungen letojwas geulat haar ec. In tog fun Tel Chaj (J“A Adar) iz ojf der trojer akademje, ajngeordnt durch der hebrejiszer szule, gezamlt gewom gelt farn KKL. Ojch der Purim-ownt bajm Haszomer Hacair hot arajngebracht a szejne hachnose far dem hejlikn ewek. Dinstik (dem 2-tn tog chojl-hamoed-Pejsach) iz durchn ״Haszomer Häcair“ faranszteltet geworn a tradicjoneler Pejsach bal mit maskes, wos iz dermeglecht geworn a dank dem hign jidiszn komitet, ojf welchn es iz ajngeordnt geworn a jomtojwdiker bufet, wos hot arajngetrogn a hibsze hachnose fun welcher 85% iz büsztimt geworn farn KKL. Di hojpt-atrakcje funm dermontn bal, iz bli-sofek gewen der choszewer gast fun Amberg, der kinstler fun jidiszn lid h' Jehoszua Mine, wos hot ojf ale onweznde gest gemacht a sztarkn ajiidruk mit zajn szejner un ziser sztime. ' Der org. komitet fun der impreze dankt hareik dem aftist-zinger h' Mine welcher iz sztendik grejt cu dinen der cijonistiszer zach un winezt im fil derfolg in zajn wajterdiker arbet ojfn gebit fun muzik. A. Klag. Marktredwitz Dem dritn tog chol-hamoed Pejsach, dem 9. april, iz baj undz forgekumen a grojser bloj-wajser bal, ajngeordnt durch di cijonistisze organizaejes in Marktredwitz, wemens hachnose iz gegangen letojwas dem KKL, Keren-Alija un far kultur-cwekn. Der bal — wos iz forgekumen in di zaln fun dajczn farejns-zal — iz derefnt geworn durchn ch׳ Landau. Es hobn ojch referirt di ch' ch’ Edelman un Lifszyc. Inm bal hobn ontejlgenumen kimat ale jidisze ajnwojner fun Marktredwitz, wi ojch fun der umgegnt un ojch gest fun di macht-organen. Di sztimung iz gewen a fajerleche. Di wajlnde Tirschenreuter gest hobn durchgeflrt a rewi-forsztelung, wos hot zejer ojsgenumen baj di farzamlte. Di farwajlung hot gedojert a gance nacht. Der rajch-cugegrejter bufet, hot alemen cufridngesztelt. Ojfn dozikn plac muz ojsgedrikt wem a dank di ch׳ ch’ wos hobn gelajstet bajm durchfirn di impreze. Specjel hot zieh ojsgecejchnt der ch’ Dawidowicz. An Onweznder. Eichstätt Szabes, dem 12. april iz in Eichstätt Jäger Kaserne forgekumen an interesanter futbol-mecz ewiszn di manszaftn fun Ansbach un Eichstätt. Di farmestung iz gefirt geworn in a frajntlecher un rujiker atmosfer. Der doziker arojstrit fun di Eichstätt’er iz gewen der erszter, ober doch hobn zej zieh gehaltn ojf a geherikn niwo. Der rezultat iz gewen 5:3 letojwas Ansbach. Biz der pojze 2:2. Di tojern far Eichstätt hobn geszosn: Sznur, Lewin un Rubinstein. Sport-optejlung Eichstätt. (Cu der derefenung fun der ojto-mecha niszer szul in Bad-Salzschlirf.) Dem 23 merc iz derefnt geworn in Bad- Salzschlirf (krajz Fulda) an ojto-mechanisze szule unter der lejtung fun ch’ Jechijel Priszkulnik. 8' iz eugekumen a naj ringele cu der iberszichtung fun di jidisze parnoses baj der Szejris Haplejto, a naj er cwajg fun produktiwizaeje. Azelche geszeeniszn baj zejer gancer baszejdnkajt un wochedikajt fardinen undzer gance ojfmerkzamkajt mikamo - tajmim: ersztns — dereijerisz, blojz di onweznhajt fun aza fach-szule wirkt derfrisznd ojf fachloze lager-Jidn, wehaszejnis wem gegebn bepojejl-mamesz, bekowedike fachn Jidn in di hent. Di dozike fach-szule in Bad-Salzschlirf hot zieh ir forgeszichte. 8' iz do basztetikt geworn cum wifltn mol, az inicjatiw un guter wiln fun energisze menczn zajnen imsztand cu lajstn szejne majsim un durchbrechn di ״skarbowe“ glajchgiltikajt — meg di glajchgiltikajt sztamen, afile fun oficjel-barufene instanen fax produktiwizacje . . . Szojn ejnike chadoszim, wi der fachinstruktor J. Priszkulnik klapt op di oflcjeleORT-tirn wegn grindn an ojto-mechanisze szule in Bad-Salzschlirf. Kejn grojs derfolg hot er in München niszt gehat: Ojf di churwes fun jidiszn jiszuw in Franken Di lecte teg iz undz ojsgekumen cu faln ojf di szpurn fun a farszwundenem jidiszn jiszuw in Frankenland. Demcufal hobn mir cu fardanken dem dr. Schönfeld fun Schwabach, welcher widmet fll cajt far jidisze injonim. Er hot ojsgefunen, az dos szchejnesdike sztetl Schneitach farmogt a geszichtleche fargangenhajt fun jidiszer ekzistenc. Di erszte Jidn hobn zieh bawizn in Schneitach in 14-tn jorhundert un gegrindet a jidiszn jiszuw, wos hot in jor 1760 dergrejeht 65 familjes. In jor 1570 iz ojf gebojt geworn a szejne szul, welche sztejt noch bizn hajntikn tog. Es zajnen ojch farhan simonim fun. bejs-almim un mikwe, wos hobn zieh gefunen in mitn mark fun sztetl. Kejn simen fun a jidiszn lebn iz ober niszt färblibn. Noch in der hitleriszer ״epoche“ hobn zieh dort gefunen 10 jidisze familjes, welche zajnen bazajtikt geworn fun dort bajm machn Schneitach Jidn-rejn. Ejder men hot di dortike Jidn awekgeszikt, hobn zej noch bawizn cu farzichem dos religjeze farmegn. Der apitropes iber di jidisze religjeze kegnsztandn iz gewom der jidn-frajntlecher Dajcz Gottfried Stammler, wos hot sztendik arojsgewizn a nejgung cu zamlen farszejdene altertimleche kegnsztandn. Cu dem ewek hot er gepojlt bajm naciszn krajz-amt, cu derlojbn im farwandlen di alte szul in a muzeum. Dort hot er ojsbahaltn di ale wertfule eksponatn. Es zajnen gefunen gewom 13 sejfeitojres, talejsim uy andere zachn; a kolekeje fun porojehesn un mentelech. Der ojbndermonter Dajcz, hit zorgfeltik op di ale kegnsztandn wi zajn ejgn farmegn. Er wil zej niszt curikgebn troc ale bamij ungen tajnendik, az der doziker muzeum gehert nor im, cu welchn es hobn ojch nor a recht di Jidn fun Schneitach, ojb zej wein zieh umkem . . . Blojz ewej sifrej-tojres iz undz doch gelungen arojscubakumen, wos zajnen ibergegebn geworn der szul in Schwabach. Hist. Komis je in Schwabach Kultur-Amt - Schwabach opeijenisz un opszlepeniszn biz er hot genumen di zach in di ejgene hent, gesztelt ale ojf di ejgene plejces. Ojfrichtike farsztendenisz hot er gefunen bajm forziendn fun lager-komitet Ing. Sz. Kotar, asach mitgeholfn hot der lejter fun produktiwizaeje in lager, ch.’ H. Finkielsztejn un di zach iz gemacht geworn. Der rezultat: a prechtik ajngeordnte szule. In ewej cimern zajnen baszeftikt 40 kursantn, mener un frojen in elter fun 18—40 jor. Di limudim wem gefirt in der jidiszer szprach in ewej kursn: far talmidim, fraje fun baszeftikung — farmitog, un in di szoen nochmitog far di baszeftikte in lager. Der szofernkurs wet dojern 6 wochn — zogt der lejter fun der szule — mir wiln gehn undzere sziler a grintleche jedije in. hilches-maszinerie. Es wert ojch geplant cu farbrejtern di szule mit a rej andere cwajgn; wi: mechanisze szloseraj, elektro-mechanisze, radiokursn un a. w. A. Maapil Griiidung fun a snif ״Pachach“ in Bamberg-sztot Dinstik dem 22. 4. iz in gernejnzamen lokal fun ״Haszomer Hacair“ un ״Pachach“ in Bamberg, Zinkenwört 17, forgekumen an algemejne farzamlung fun ale registrirte mitglider fun Pachach, mitn ewek cu wejln a farwaltung, welche zol onfirn mit der arbet. Mit redes wegn der badajtung un organizaeje form fun Pachach zajnen arojsgetrotn di ch’ ch’: Szpric, Szechter un Wagenfisz. Es iz gewejlt geworn a waad in folgndn basztand: Wagenfisz — prezes; Bocian D. — w. prezes; Szneur S. — Sekretärin; Sucki Ch. — Kultur; Lajt Sz. — Alija; Arak M. — Wirtszaft; Fuksman J. — kasirer. Der ojsgewejlter waad iz eugetrotn cu der arbet. Grojse Perec-akademje in Arnberg Zufltik dem 2 tog Pejsach hot der kulturamt ajngeordnt a Perec-akademje farbundn mitn jortog fun warszewer getoojsztand. Di akademje derenft der lejter fun K. A. ch’ Rajch. In zajn ajnlajtungswort wajzt er on ojf di grojse szafungen mit welche Perec hot azoj sztark barajehert di jidisze literatur un ojf dem grojsn farlust, wos di jidisze literatur hot gelitn mit zajn tojt. Ibergejendk cu warszewer getoojfsztand zogt der redner, az di martirer .geszichte funm jidiszn folk wet der warszewer geto-ojfsztana farblajbn als ejns fun di szenste kapitlen in der martirologie fun jidiszn folk. Ch’ Lichtman hot gehaltn a zejer-szejn gebojtn un inhaltsrajchn referat wegn lebn un szafn fun Perec’n citirndik dlrbaj 4 ojscugn fun zajne werk. Ch’ Bursztyn'hot gegebn a balerndn refrat o. d. t. ״wos lernt undz der warszewer geto-ojfsztand“. Der ownt iz ojch ojsgenuct gewom farn ״Chug dowrej iwrit“ mit a zachleche rede funm szul-lejter ch’ Brikner. In dem specjel-cugegrejtn literarisz-muzikaliszn program hobn zieh batejlikt di szul-kinder wi ojch der dram. krajz bajm K. A. Di ojsflrer: ch’ ch’ Pomeranc, Diamant, artist Zultowski, Fejgin, Lang, Hofman un der lectns zejer populärer zinger Sz* Mine untern akompanjament fun der ch-ra Ranaszi bajm klawir. Der ownt welchn es hot bajgewojnt di gance jidisze bafelkerung, hot ojf alemen ibergelozt a sztarkn ajndruk. M. Rajch. Bamberger Der macew in lager. Noch a 4-wochikn iberrajs, wein mir machn a klejnem sach-hak! fun dem macew baj undz in lager: In algemejn ken men bacejchenen, az es Alt zieh a nile-sztimung, a ganen tog zet men kimat niszt kejn ejncikn UNRRA-baamtn in lager, es zet ojs, az mit der likwidaeje iz es gor noent — undzere jidisze oflcirn kl. 2 arbetn in frijerdikli UNRRA-sztab ojf Hainstr. 9 wu es wem ajngetejlt ale arbetn un der lager-komitet bakumt bislechwajz ale recht fun balebatewen mit der lager-wirtszaft. \ ’ Di sztimung haj di lager-ajnwojner iz a nerweze, der ojlom gart cu emigrirn un deriber take hot men mit grojs kine arumgeringlt di 25 man, wos zajnen opgeforn szabes, dem 27. april kajn Norwegie. Fil familjes wartn ojk der erszter meglechkajt zieh cu kenen lozn in weg arajn kajn Erec Jisroejl. — Men pöret zieh, men zucht kolerlej mitten, wos szneler cu kenen farlozn dos niszt-zichere wulkandl, wos szmekt mit undzer blut ... deren hot noch wi ejl ojfn fajer gewirkt di ojffoderung funm militeronfirer gen. Clay curikcukern zieh in di frijerdike wojnerter. Emes, az es iz in der Wendung gezogt, az ״Jidn kenen ojch ojsnucn di gelegnhajt“, ober, dermonendik nor di alte ״hejm“, chapt on a szrek far der cukunft, hobndik frisz far di ojgn dem niszt lang fargangenem owar. Kultur lebn. Der kultur lejter h’ Zola iz lectns geworn sztark rirewdik. Er kargt niszt kejn bamilager-szpigl jungen arajncubrengen a bisl cesztrajung in undzer tunkein lager-lebn. Azoj hot er undz gegebn a meglechkajt cu bawundern a niszt-szlechte balet-forsztelung, detmeg-!echt a tejl lager-ajnwojner cu hern di dakante zingerin Lola Folman un dem dramkrajz ״Mir lebn ojf“. — Ojch ojf andere gebitn bamijt er zieh arojscubrengen dem maximum. Trojer-akademje. Untern forzic fun ch' Sucholicki Chaim iz forgekumen dem 17. april a fajerleche trojer akademje cum ondenk fun di heldisze warszewer geto kemfer, wos iz durch zejer impozant baj der batejlikung fun an erech 700 man. Der chazn Rotman hot gemacht di hazköre un mit redes zajnen arojsgetrotn: Dr. Wejnik, Szpric, Jungstein, horaw Bernblut un Orenstein. Di redner hobn in zejere ojsfirungen derwizn di moralisze hojch, ojf welchn di ojfsztendler zajnen gesztanen un rufn fortcuzecn dem kamf far di idejen fun frajhajt fun jidiszn folk. Emigracje-injonim. Wi es wajzt ojs, rukt zieh unter dem lojfndn zumer, a sezon fun emigraeje meglechkajtn. Wi mir derwisn zieh, szafn zieh farszidnartike meglechkajtn fun emigraeje un deriber iz gewunczn, az der injen zol gelajtet wem fun a fejiker perzon in lager gufe. Undzere E. J. szolichm woltn zieh badarft mer farinteresirn mit undzer lager, welcher nojtikt zieh in zejer ojfr'cht. ( Goldzamd. Fun jidiszn lebn in Selb Frajtik dem47 .4 .18 ״ iz forgekumen di reorganizaeje fun undzer snif. Es hot undz bazucht der ch’ Ben-Zew Jechezkel, wos iz arojsgetrotn mit a referat derklerndik di ciln un ojf gab n fun der partej Palej-Cijon (CS)-Hitachdut. Zajn inhaltsrajcher referat iz ojsgehert geworn mit grojs farinteresirung durch der eolrajeh derszinener bafelkerung. Nochn referat hot zieh antwiklt a lebhafte diskusje. Mitn gezang fun ״Hatikwa“ iz di farzamlung 'geszlosn geworn. Poalej-Cijon (CS)-Hitachdut Selb. Pgisza fun ״Hitachdut Cijonim Haklalijim“ in Bamberg Mitwoch dem 9. 4. iz in Bamberg, in lokal fun klub forgekumen di erszte pgisza glilit fun Hitaehdut Cijonim Haklalijim, in weleher es hobn ontejl genumen 85 chawejrim fun ganen galil. Noch der derefenung fun ch’ M. Soniak welcher git iber dos wort dem ch’ fun Merkaz Lewkowicz. Ch’ Lewkowicz balojcht in zajn referat di jectike läge in cijonizm bichlal un di Ideologie funm algernejnem cijonizm bifrat. Noch di wikuchim, in welche es hobn ontejl genumen di ch’ ch’ dr. Ardaj, Waldher, Rajch, Borensztejn un andere, iz ojsgewejlt geworn a Waad-Glili fun ־folgnde chawejrim:. Goldhagn — joszew-rosz, sekretarn: »itoza un Soniak. Mitn gezang fun ״Hatikwa“ wert di pgisza geszlosn. Cu undzere korespondentn. Culib dem ״Owar Zmanoj“ zajnen di korespondenen fun Pejsa#h nirst gedw-kt geworn. % Redakeje.