Undzer Worṭ · 1947-05-01 · 16/54 (1.5.1947) · p. Seite 8

zajt-8 אונדזערחיארט DONERSZTIK, 1. MAJ 194? הונדערטער שיפן אמך די כוואליעם פון גרויסן ים, מאס מעט זען דעם גרויסן נם, ווי רעשטלעך פון א פאלק ווארפן זיך אין וואסער. כדי־ צ קומען צו דער יבשה, צום ברעג. ניטא קיין כוח מאס קען אוגדז אפהאלטן, ניטא די קראפט מאם זא; באצווינגען א פאלק מאם 'נייט פון טוייט צום לעבן, פון היימ/יאזיקייטי-אהיים, פון גלות קיין ארץ ישראל. ־בנעורינו ובזקוגינו, מים פרוי און קינד, מים די;עצטע אוצרות פון אונדזער פאלק. און מאם נענטער צום ציל, אלץ בעסער' און מוטיקעיר, וויי; פונדערווייטנס לייכטן שוין די פייערן פון היימלאנד. .זיינען שוין אמסגעשטרעקט ארעמס פון ברידער און שוועסטער, גייט שיין אמך די זון פון אייגענער ערד, פון אייגן לאנד. פון דער איינענער היים. ואלן גיין די צענדליקער און וואם ווייטער?... חסידי אומות העולם צום טויט פון דענישן קעניג קריסטיאן דער X. ' אפגעראטעוועט דאס לעבן און פארטיידיקט דעם .כבוד פון טמזטעיר דענישע יידן, ער האט אג־ געטאן די געלע לאטע אויף זיין קעגיינלעכער פלייצע, ווען די היטלעריסטישע בארבארן האבן דערצו געצומנגען זיינע יידישע מיטבירגער,יער איו געקומען אפריכטן תפילות אין דער יידישער שול אין טאג' פון פארעפגטלעכן אנטי יידישע גזירות דורך ידי דייטש נאציסטישע אקופאנטן. די שרייבער פון דער דאזיקער' געשיכט;ע־ כער חורבן־עפאכע וועלן געפינען א שטראל פון ליכט אין זייער שמערער ארבעט, און א פונק פון גלויבן אין מענטשלעכע ווערטן. ווען אריסטאטעלעם וואלט היינט געלעבט, מאלט ער - אמך זיין שטייגער - באמיינט דעם טויט פון דעם דאזיקן מענטש. מיר יידן שיקן איבער אונדזערע טיפסטע אויסדריק פון מיטנעפיל דער פאמיליע פון פארשטארבע־ נעם קעניג קריסטיאן דעם X און ווינטשן איר צו געפינען זייער טרייסט, פארטזעצנדיק די שיטה פונם לעבנסוועג פון זייער אומשטערבלעכן קע־ ניג־פאטער. נ־ר אין די טונקעלע יארן פון דעם משונהדיקן בעלהביתעזוען פון דעיר ווילדער, הימלעריסטי־ שער, בלוטדורשטיקער בעסטיע, ווען מענטשן זייגען פארוואנדלט געווארן אין חיות. ווען אלע געוועזענע "פריינט” האבן זיך אפגעווענדעט פון דעם, מיט בלוט פאר;אפענעם, יידישן פא; ק. האבן זיך ווי שטערן אין' א שווארץ־פינצטעירער נאיכט אנטפלעקט פארשיידענע גייסטיקע ליב־ טער, מאם האבן מיט זייערע מעשים באוויזן, אז עם עקזייסטירט נאך א דערהויבענע מענטשלעב־ קייט. צווישן די דערמאנטע מענטש ן מלאכים, ווי די קייזערין ווילהע;מייגע פון האלאנד, קארדינאל פאאולהאבער אין דייטשלאנד' גופא, וועלכער האט פאר זיינע מוטיקע ארמסטריטן באצאלט מייט זיין געזונט און פערזענלעכער פרייהיימיאון נאך אנדערע ווייניקע צדיקים, האט זיך אמם־ געצייכנט מיט זיין איבערמענטשלעכקייט צו זיינע יידישע בירגער דער, נאר מאם פארשטארבענער, דענישער קעניג קריסיטיאןידער צענטער, מאם האט מיט געוואלטיקער מסירת נפש און ווירדיע, OB מיר דריקן אמם דעם טיפסטן מיטנעפיל דער קעגיגלעכער פאמיניע אין דענענמארק און דעם דענישן פא ל ק צו;יב דעם טויט פון קעניג קריסטיאן רעם צענטן דעם פארטיידיקער פונם יידישן כבוד בעת דער נאצי־הערשאפט, דעם איידעלען פריינד פון יידישן פאלק. ׳ ע ר ע ז יי ן אנדענק! צענטראל קאמיטעט פון די באפרייטע יידן אין דער או.ס. זאנע אין דייטשלאנה דר. מ. קאציאק לעך מאם האבן זיך געראטעמעט פוך טמט?און אומקום. ווו 'איז די לאגיק, ווז דער שכל הישר? מען זאגט דאך, אז מיר זיינען דער עם הספר,. מיר זיייגען קילונ. ווו איז אונדזער ק;וגשאפט? מען זאגט, אז נאכן שאדן ווערט מען קלייגער, אבער מיר זיינען' ווייטעיר פארנארט, פארלמרן און זעען ניט דאם. מאס עם טוט זיך עטוואם ווייטער פון אונדזער 'נאז. די אנטוישונג מעט זיין א ביטערע, די שטראך קען זיין א שרעק־ לעכע. מיר האבן דא 2' יאר געווארט אייפן יושר פון דער 'מע;ט, 'אמך גיוטמאבונג און מ• האט אונדז גוט געמאכט...די אונרא ליקווידירט זיך, די אירא איז ניטא, די קצבה־נעמערם זיינען מיד געווארן פון אמסשטרעקן די האנט, די געבערם נאךימער, פון געבן. מיר גייען אריין אין ,די נאענטסטע מאבן אין א פאזע פון טראגישע עקאנאמישע באדינגונגען, מאם וועלן נאך צו־ שפילן צו דעם ביזאיצטיקן שירעקלעכן 'מצב און ווע;ן שאפן א לאגע פון פערמאנענמן הוג־ גער, נמט, אייסזיכסטלאזיקייט און פארצווייפלונג. און דעריבער איז אונדיזער אויפגאבע: אלאר־ מירן, קלאר מאכן, אויפקלערן; נאר ניט פאר־ מאכן די אמנן. נאר ניט קיין שיטרמם־פאליטיק, נאר ניט שטעקן דעם קאפ אין זאמד. 'ם־וועט ניט העלפן, אזוי ווי סיהאט ביז איצט ליט נע־ האלפן... פארשטייט זיך, ם־ווא/ט געווען יושרדיק און פיין, ווען מען באזארגט 'אונדז מיט פעסער און ומזעם. מיט שיפן און פראדוקטן, מען מען ניט אונדז אפ כאטש א הונדערט־חלק פון צוגע־ רויבטן יידישין האב און נוטס און מען ניט אונדז די מעגלעכקייט 'צוריקקערן זיך אין אונדזער לאגד. מען הע-פט אונדז זי אויסבמען און שאפן א היים פאר די געפלאגטע און צעמאטערטע רעשטלעך פון אונדזער 'פאלק-אבער דאסי וועט ניט געשען, ומיל האט מען דאסינישט געמאכט מיט 2 יאר צוריק, מעט מען דאם איצט או ודאי נישט מאכן. צו מאם אי/ומעם 'און פאנטאזיעם? מען דארף נעמעןידעם גור; אין די איינענע הענט, ניט פארלאזן זיך אויף עמיצנם חסר און גנאד און גיין וויייטער דעם וועג. וואם שנעלער -יאלץ בעסער, מאם שנעלער-אליץ לייכטער, יציאת גרמניה איז' א געבאט פון דער מינוט. מיר מינען אריץ אין א פארכישופטן און עקלהאפטן ראד. ארוים פון די דייטשע קאנצ.־ לאגערן, פון וועלדער און געטאם און אריינגע־ פאלן ווידער אין לאגערן און געטאם אין דייטש־ לאנד. דער לעבנס־מעפיסטאפעל י שפילט מיט אונת א מיאוסן טייוול־שפיל, ומל ניט ארוים־ לאזן פון זיינע טייוולאנישע נעגל די רעשטלעך פון אונדזער פא; ק, אויב ניט באלד צעפרעסן, דערווערגן און אויסשעכטן איז כאטש דערווייל דעמאראליזירן, דעגענערירן, וועירעמדיק מאכן און צונעמען דעם צלם אלקים פון דער שארית־ הפליטה. אויב עם זאל אויסקומען אונדז נאך אייניקע יאר צו פארבלייבן אויף דער טמאהדיקער דייטשער ערד וועט, אויסער דער דראענדער;עבנס־געפאר, דאם איבעריקע דערגענצן די מאראלישע פארפוילטקייט און צעפא/נקייט. דעריבער איז די פראגע פון שנעלן פאר־ לאזן דייטשלאנד א פראגע פון טויט און לעבן פאר דער שארית־הפליטה. מ־קען ניט נאך עטלעכע יאר לעבן אין ׳אזעלכע באדינגונגיען אריבערגיין צו א נארמאלן לעבן. דעריבער עקזיסטירט איצט איין', געבאט: אוועקגיין פון דייטשלאנד, פארלאזן די לאינערן און געטאם! -אוועקגיין, ווי אזוי? מעט פרעגן ניט אייניער. דער ענטפער איו קלאר :-אזוי ווי מען איז נ^עקומען. מיר זיינען דאך שמן דורכגעגאנגען א נוטע לעבנם־שולע, מיר האבן דאך יעדן לעבנס־ טאג, יעדע שעה און מינוט' געגניבט ביים מלאך־ המות מיטן האקן־קרייץ אויפן היטל, מיר האבן געגנבט און געשווארצט גרענעצן ביז ואנען מיר זיינען אהער געקומען אמך אונדזער וייטערדיקן מעג צום ענד־ציל, צו די היימאטם־ ברענן. דארפן מיר דען פרענן: ווי אזוי? מען? י מ ארום?...-מען?-שמן!- מי אזוי? - אזוי ווי דו ביסט דא געקומען!. מיט א פעקל מער, אדער מיט א פעק; ווייניקער, דאם איז נישט וויכטיק. ויפ; פעקלעך האסטו שמן אונטערמעגנם פאר־ לוירן, ומפל יידן זיינען אומגעקומען צו/יב נא־ רישע און לעכערלעכע פעקלעך, מאם האבן זיי צוגעשמידט צום ארט אוןגעפירט צום ביתי־עולם. 1ועםטו איצט פון א פעקל, פון א שמאטע מאכן א לעבנם־פראבלעם און שטעלן אין געפאר דיין לעבן, י דיין צוקונפט, דאס לעבן פון די'קינדער־ - ßf זייער חשוב ע פריינר: W: צו אל« ושרות פון סרן. קימת לישראל, צו אלע לערער, פאראנסווארטלעכע — פאר דער ק. ק. ל. ארבעט אין די שולן. ל״נ בעומר (8.5.47) מעט די לשכה מרכזית פון ק. ק♦ ל. פייערלעך איבערגעבן דעם דגל פון קרן קימת לישראל פאר דער שולע, ווז^ס האט זיך אממערסטן אמסנעצייכנט אין דער ארבעט פון גאולת הקרקע. אין צוזאמענהאנג מיט דעם, מערן די ועדות אין די שולן אויפגעפאדערט איבערגעבן אין די ועדות מקומיות די געזאמלטע סכומים מיט א דמה ביז דעם' 47 .4 .25 די ועדות מקומיות דארפן אמשפעטסטנם ביז דעם ערשטן מאי 1947 צושטעלן די דמה פון די נעזאמעלטע סכומים למט די מפלגות > און מפעלים און באזונדערם באצייכענען "בתי ספר". גלייכצייטיק אנגעבן אין דדח די צאל פון די שוג־קינדער. מיר מאכן אייך אויפמערקזאם אויף דער דריננלעכקייט פון דער ז8ך. ב, ברכת ציון. הלשכה המרכזית של הקרן הקימת לישראל בגרמניה 'דער יידישער וויםנשאפטלעכער אינסטיטוט "ייווא” האט באשלאסן אייגצוארדנען אן אמם־ שטעלונג וועגן די יידישע קינדער און יוגגטלעכע אין אייראפע. - דורך דער דאזיקער אויסשטעלונג ומלן מיר באקאנען נעענטער די אמעריקאנער יידישע און ניט־יידישע עפנטלעכקייט מיט דעם גור; פון דער לעבן־געבליבענער יירישער יוגגט, מיט איר לאגע אין די פליטים־; אגערן, הינדערהיימען, שוק, ישיבות, קלובן אאז״וו. מיר וועגדן זיך דעריבער צו אייך אונדז צוצושיקן פאר דער אויסשטעלונג מאטעריאלן מעגן;עבן פון די קינדער און יוגנט/עכע ביי אייך. ׳שיקט אונה אלץ מאם האט א שייכות צו דעם עגין: פראגראמען פון;ימורים, פאטאגראפיעם, פראגראמען פון פייערונגען, פאמאגראפיעם און אפישן פון טעאטער־פארשטעלונגעץ, העפטן מיט שריפטלעכע ארבעטן, וואגטצייטוננען און בולעטינען פון ארגאניזאציעם און אינסטיטוציעם, קיגדערשע צייכעגונגען אמך וועלכער עם איז טעמע אאז״וו. פון אלע מיני זשורנאלן שיקט אונה ניט גאר די לויפיקע נומערן, נאר אויך אלע מאם זיינען ביז איצט ארוים. מיר זיינען זיכער, אז איר מעט ווי געהעריק אפשאצן די נמטמענדיקייט -פון ־אונחער אונטערנעמונג שיקיט אונדז וואם מער מאטעריאלן, און מאם גיכער איז בעסער. I קלעגערע פעקלעך קענט איר שיקן דירעקט צום "ייווא" רעניסטירט. גרעפערע פעקלעך קענט איר איבערנעבן אין נאענסטן אפים פון ״השאינט״ צום איבערשיקן איך״ייווא”. 1; . מיר בעטן אייך אמך אלע מאטעריאלן אנשריינן דעם גאמען און אדרעם פון אייער איג־ סטיטוציע און אויך אינדימיהעלע ארביעטן (העפטן. צייכענונגען אאז״וס אמך די נעמען און עלטער פון די מחברים. מיט דאנק פארוים און פריינדלעכע גרוסן מ♦ וו יי נ ר יי ך וויסנשאפטלעכער דירעקטאר Marshals baricht fun der Moskwer Konferenc. Washington (DENA/OANS). Dinstik hot der ojsern-min. Marshall durchn radjo gehaltn a rede cum amerikaniszn folk, in welcher er hot gegebn an iberhlik iber die rezultatn fun der Moskwer ofsern ministorn־ko nferenc un iber di szwere Problemen, far welche die ojsem-ministorn zajjnen gesztanen. Washington (DENA/OANS). Dinstik hot der ojsern-min. Marshall durchn radio gehaltn a rede cum amerikaniszn folk, in welcher er hot gegebn an iberblik iber di rezultatn fun der Moskwer ojsern ministom-konferenc un iber di szwere problemen, far welche di ojsern-ministorn zajnen gesztanen. Di wichtikste Problemen, wos zaj nen in Moskwe bahandli gewom — hot Marshall gezogt — zajnen: 1. Di bagrenecung fun di fulmachtn fun a dajczer centrale regirung. 2. Der Charakter fun a dajczer wirtszafts-sistem un zaj ne bacijungen cu di ibrike lender. 3. Der ojfn un di gross fun di reparacjes. 4. Di dajcze grenecn. 5. Ojf wos fas®, ojfn es zoln zieh batejlikn ale Aliirte meluches, wos hobn zach gefunen mit Dajczland in krigs-cusztand, in der ojsarbetung funm szolem-opmach. Ale mitglider fun ojsern-ministorn rat — hot Marshall wajter ojsgefirt — hobn ajngesztimt, az es zol geszafn wem a dajcze meluche ojf demokratisze jesojdes mit gewise zicherungen kegn a widerojfsztelung fun der militeriszer macht. Beejs Ratnfarband hot zieh arojsgezogt dawke far a sztarker central-regirung, hobn di F. Sztatn un Grojsbritanje azelche opgeworfn, hejojs zej zajnen der mejnung, az zi ken lajcht firn cu der herszaft fun a rezim, enlech cum naci-sistem. Di dajcze wirtszaft iz kegnwertik gesztert durch, dem fakt, wos 8' iz niszto kejn ejnikajt ewiszn di okupacje-machtn. A widerojfboj fun Dajczland biz cu a madrejge, in welcher zi zol zieh alejn kenen derhaltn, farlangt deriber a tejkefdike antszejdung. Ruhr-frage un dem problem fun dajcze reparacjes. Er hot gezogt: Mir glojbn, az in Potsdamer opmach hot men niszt gehat ojfn zinen kejn reparacjes fun der lojfnder produkeje. Di alirte zajnen doch gekumen cu a heskem, az dos problem fun demontazn fun fabrikn un maszinen-ojssztatung als reparacjes zol wider amol geforszt wem. Di F. Sztatn hobn gegebn oneuhern, az zej! zajnen grejt cu farhandlen toegn der meglechkajt fun bagrenecte reparacjes fun der lojfnder produke je als kompensate far di demontazn, cu welche men iz lechat- Chile maskim gewen. Benojgeje der dajcz-pojliszer grenec hot Marshall derklert, az Molotow bacejchnt zi als antgiltike un halt, az zi darf blojz hobn a formele basztetikung, beejs prez. Trüman hot zajner cajt gegebn zajn cusztimung blojz ojf a cajtwajlikn period, biz di! fridns-farhandlungen. Emes — zogt Marshall — di F. Sztatn hobn in Jalta cügeSogt Pojln a kompensate in majrew far di farlojrene mizrach-gebitn, ober di farejbikung' fun der jectiker dajcz-pojliszer grenec׳ wet barojbn Dajczland fun a teritorje, wos hot far der milchome producirt mer wi a finftl fun ale dajcze narungsmitlen. Mir muzn trachtn fun a eukunft, in welcher a demokratisz Pojln un a demokratisz Dajczland wein zajn gute szchej- - nim. Troc ale mejnungs-farszejdnhajtn un szwerikajtn, zajnen doch in Moskwe tejlwajz gemacht gewom gresere fortszritn far a kinftiker ejnikung. Beejs Marshall’s szmues mit Stalin’nen hot der lecter arojsgezogt zajn mejnung, az er glojbt az es iz meglech a kompromis in ale wichtike fragn, ajnszlisndik di antmilitarizirung fun Dajczlands politiszer Struktur, di reparacjes un der wirtszaftlecher ejnhajt. Men muz hobn geduld un niszt denken pesimistiz. Ich hof — hot Marhall deren cu gegebn — az Stalins’ mejnung iz a richtike un badajtet, az di sowietisze delegacje wet ojf di kinftike konferenen arojswajzn a gresere grejtkajt fun cuzamenarbet. Mir muzn ober gedenken, az der cusztand funm päcjent — Europe — farergert zieh beejs di doktojrim zajnen zieh mejaszew un derfar muzn ale megleche lejzungen kumen wos szneler. /׳ 1