Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-05-01 · 16/54 (1.5.1947) · p. Seite 2

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
16/54 (1.5.1947)
Date
1947-05-01
Page
Seite 2 (sequence 2)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
65% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243321--392-7242996
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

ZÄJT2 אונרזער וזאדט DONERSZTIK, 1. MAJ 1947 Sun der f. J.-wirftledkftaji Di jidisze wirtszaft in E. J. farsztarkt zieh. Niszt kukndik ojf di szlechte newues, az di wirtszaftleche läge in E. J. wet zieh mitn farendikn tun krig badajtnd farergern, hot doch di ortike wirtszaft zajt dem sof funm krig ojf genumen naje 40.000 szpajzer. Di dozike naje szpajzer basztejen fun najarajngewanderte emigrantn un demobilizirte soldatn. Emes, es iz farhan in land a klejne col arbetsloze, ober di col baszeftikte arbeter iz badajtnd gesztign in farglajeh mit di milchome-jorn. Der arabiszer bojkot ojf di jidisze ojsarbetungen hot in di erszte 9 monatn funm fargangenem jor farklenert dem־ jidiszn eksport in di arabisze lender ojf 0.400.000 dolar. Derfar, ober, iz di jidisze' Industrie geewungen geworn cu zuchn naje lender farn export fun ire ojsarbetungen. Der rezultat: der export in di naje lender hot ibergesztign dem farlust, wos der arabiszer bojkot hot farszaft. Awtomatisze maszin cu melkn kl um szabes. Arum 20 majl fun Tel Awiw geflnt zieh di kolonie fun frume Jidn ״Chofec Chaim“. Lectns iz dort antsztanen der problem fun melkn ki um szabes. Dos dozike problem iz ober gelejzt geworn a dank dem, wos a rajeher chsidiszer kolonist hot geszonken far der kolonje an awtomatisze melk-maszin, cu welcher men darf niszt banucn kajn menczleche hant. Di dozike maszin wet kenen banuetwern um szabes, ojsmajdndik azoj arum an umziste awejre . . . Di antwiklung fun di naje kolonies in Negew. Di naje jidisze kolonjes, wos zajnen in di lecte chadoszim gegrindet geworn in Negew, antwiklen zieh zejer gut. Dos hojptproblem, wos hot dort ekzistirt iz gewen ׳ waser. Cu dem ewek wem dort farlejgt waser-rern ojf a leng fun 180 km, wos wein farzorgn di gegnt mit waser. Troc di szwache regns in dl Winterchadoszim zajnen in di najantsztanene jidisze kolonies in Negew farflanct geworn cendliker tojznter gewiksn. Di lecte 3 jeszuwim, wos zajnen antsztanen in Negew mit ejnike wochn curik, hejsn: ״Szaraszim“ (worden) ״Miftachim״ (efenung) un ״Alumim“ (jugnt). Di dozike 3 jeszuwim zajnen, wi di frijerdike, ojeh antsztanen ojfn bodn fun KKL. Di karawanen mit chalucim, wos hobn umbamerkt far der regirung ojfgesztelt di kolonies, zajnen arojs fun der kwuca ״Orlm“. Der wojnungs-zal, es-cimer, bod-cimer un drotcojmungen, zajnen ojfgesztelt ,geworn glajeh dem ersztn frimorgn. Tragiszer tojt fun 3 maapllim ojf der szif ״Teodor Herd“ Jeruszolaim (PR). In Halfer regirungsszpitol iz gesztorbn der driter korbn fun kamt ojf der maapilim-szif ״Teodor Herd“, Menachem Samet, 26 j. alt, er iz gesztorbn in rezultat fun 3 bojeh-szosn. Der erszter korbn iz gefaln tojt ojf der szif un der cwejter iz geharget geworn fun a gazbombe, wos hot im getrofn in kop. Fun der szif zajnen 2641 maapllim gebracht geworn kajn Cypern, 22 in regirungs-szpitol un 65 laj cht-farwundete in lager Atlit. Ekzekucje!der Grunern ojsgeflrt fricajtik! London (PR.) BBC. Der britiszer krigsminister Brederic Bellinger hot dinstik derklert in Unternhojz, az der ojber-komandir fun brjtiszn militer in E. J. iz farsztendikt geworn wegn dem, az di bagnedikungsdakosze .fun Dow Grüner hot dem 28. april gezolt ,bahandlt wem durchn britiszn melucherat. Patriotn, biz cu der keszene . . . Di arabisze Politiker, wos tumlen a weit kegn Jidn, zajnen take ״grojse patriotn“, ober wiln zieh gorniszt lozn kostn, bichdej cu farwirklechn zejer patrlotizm. In juni fun fargangenem jor (1946) hot di arabisze lige opgehaltn a konferenc in Bludan (Syrie), ojf welcher es iz baszlosn geworn cu zamlen a miljon funt, kedej cu grindn a bank, wos zol ״farhitn E.J.-dikn bodn, er zol niszt arajnfaln in jidisze hent“. Di bank zol zajn an algemej n-arabisze un der kapital zol gedekt wem fun ale arabisze meluches. Dos zic-ort fun der bank darf zajn Egiptn. Ject baklogt zieh di tegleche . arabisze cajtung ״Al Szaab“, m di geplante bank hot biz ject aflle niszt gekent cunojfzamlen kajn 15% mezumen fun zajn geplantn kapital. Lojtn egiptiszn gezec, ken men dakumen a derlojbenisz ojf a bank nor dan, wen men hot 25% fun . dem geplantn kapital. Biz ject iz ober gezamlt geworn far der algeme jn-arabiszer bank niszt mer wi 130.000 funt, wos es macht ojs wejniker fun 15%. Di dermonte cajtung dercejlt wajter, az in E. J. zajnen farhan ewej arabisze denk, wos hobn eugezogt bajeutrogn cu der algemejn-ai'abiszer bank cu 50.000 funt. Lectns hobn ober bejde arabisze benk mitgetejlt, az zej cijen curik zejer farflichtung . . . Un doch ... ״Haboker“. Draj englisze soldatn in E. J. hobn zieh gewendet cu di militerisze rabonim mit der bite zieh megajer cu zajn. In ewej faln zajnen di bites farbundn mit hejrat. In dritn fal hot der Soldat ojsgedrikt zajn wiln zieh megajer cu zajn — wajl stam, er wil wem a Jid... * Hecher 300 E. J.-ajnwojner zajnen arojsgeszikt geworn kajn Cypern cuzamen mit di maapllim fun der szif 8״z. Luzanski“. Ale hobn zieh opgezogt cu indentificirn, gebndik an ״ejnhajtlechn“ entfer, az zej zajnen ״Erec Jisroel-Jidn“. Di mitglider fun dem kibuc ״Nicanim“ (di szif iz ongekumen niszt wajt fun zejer kibuc) zajnen gehaltn geworn 36 szo in arest. Zej zajnen szpeter ibergeflrt geworn in a militeriszn lager cum ojsforszn. Ale hobn zieh opgezogt cu legitimirn, zej zajnen doch bafrajt geworn, ojser ewej, welche zajnen farhaltn geworn ojf wajterer ojsforszung. Der Negew wert bawasert. (U.W.G. Pa^s). Waser-rern in der leng fun 180 km wem ject gelejgt inm Negew. Di dozike bawaserungs-unternemung wet in a grojser mos lejzn di waser-frage in di jidisze zidlungen wos zajnen geszafn geworn in dem dozikn wistn tejl funm land. Di rem wein gelejgt wem ojf a noch-lengern szetach un wein zieh cijen biz dem wajtstn jidiszn punkt in Negew ״Aslucz“. Dos iz ober noch niszt di antgiltike lejzung funm problem. Es iz farhan a fll-brejterer bawaserungs-plan; ober biz er wet ojsge- Art wem, wein der wajl di rem firn di dozike tajere flisikajt, wos trogt mit zieh lebn un antwiklung. Fun an ekstensiwer landwirtszaft, ophengik fun gnod fun di regns, zajnen mir ariber in meszech fun di jom cu intensiwer wirtszaft, bazirt ojf kinstlecher bawaserung. Durch a sztufnwajzer antwiklung: cuerszt flegt men brengen waser un trogn in emers, szpeter in wegener un in waser-pompn, bawegt.mit eiektricitet. Hajnt sztejen mir farn plan fun a landes-bawaserungs-werk un mir planen cu zamlen flr miljard kubik metere waser a jor, wos wet bawasem beerech 8 miljon dunam. Der hojpt-inzinier fun der > gezelszaft ״Mekorot“ wajzt ojf in zajne forszungen, az es iz meglech cu bazorgn mit waser tojznter un tojznter landwlrtszaftleche familjes, Dinstik, J“d Adar zajnen gegrindet geworn ewej naje jidisze zidlungen. Ejne in Szaron un di cwejte in Galil Haeljon. Cwej naje zidlungen, wos simbolizirn den drang un dem kojech funm Jiszuw cu bojen un szafn in ale umsztendn un troc szwerikajtn un szterungen. Mir gejen farojs, wajl niszto der kojech, wos zol zajn imsztand cu paralizirn dem wiln fun a folk; niszto der kojech wos zol imsztand zajn opcuszteln undzer sztrebn un dem weg far der farwirklechung fun undzer eil, wajl dos iz undzer ejnciker weg, wajl kajn anderer weg iz far undz niszto, wajl dos iz der weg ojf welchn mir gejen un fun welchn mir wein niszt arop. In Galil Haeljon ewiszn Dfane un Kfar Giladi, hart baj der grenec Libanon-Sirien- Erec Jisroel. ״Maajan Baruch“ יojfn nomen funm bakantn cijonistiszn tuer fun Dorem-Afrike Baruch (Bernhard) Gordon z"l, welcher iz zajner cajt gewen wice-forz. fun der cijonistiszer org. in Dorem-Afrike un noch zajn tpjt ibergelozn a helft fun zajn farmegn letojwas KKL. Un di zidler, ojeh zej kumen fun Dorem-Afrike. Ale zajnen zej gewen Soldaten fun der dorem-afrikaner armej. Beejsn krig zajnen zej gekumen ojf a kuren urlojb kajn E. J. un forndik ojf a bazuch in Galil, hot a grupe fun ewiszn zej baszlosn: ״nochn bafrajen zieh fun militer wein mir kumen un do zieh bazecn“. Un zej hobn ale gehaltn wort. Noch zajendik in militer hobn zej ewiszn zieh gezamlt gelt un es awekgelejgt als fond fun zejer cukunftiker zidlung, zej hobn festgelejgt di principn, wos hobn gelojtet: 1. yejojs wimir haltn, az di landwirtszaft iz der grüntsztejn inm "wider-ojfboj fun a folk, hobn mir baszlosn cu wem iandwirtszaftler. 2. Di wideroj Hebung un antwiklung fun der jidiszer kultur iz meglech nor in E. J. un mir wiln helfn derin un durch dem ojeh bajsztajem cu der menczlecher kultur in algernejn. 3. Es iz undzer wiln cu derflln undzere sztrebungen als chalucim in a kibuc“. Glajeh noch zejer bafrajung fun militer ojb es wet gegebn wem di meglechkajt ojscunucn ale waser-kwaln in land: dem Jarden, dem Jarmel un Litanistajch. Ober di ojsflrung funm dozikn plan hengt op fun politisze umsztendn. Zajt men hot ongehojbn di arbet in Negew zajnen szojn gelejgt geworn waser-rern ojf a leng fun 40 km un di arbet gejt wajter in a szneln tempo. Jedn frimorgn gejen arojs cendliker arbeter cu der doziker hejliker arbet un mir hofn, az in dem noentstn halbn jor wein mir eukumen mit di waserrern biz dem wajt&tn dorem-punkt, biz Aslucz. Di arabisze szchejnim hobn bagrist dos dozike werk, wos zogt cu waser zej un zejere fl. Di waser-linie wos wert ject gelejgt iz nor a cajtwajlike, ober zi iz an onzog fun a brejtn bawaserungs-plan in der eukunft. Jidisze hilf far arabisze szchejnim. In Emek Jisroejl, 20 majl fun Haifa geflnt zieh a jidiszer landwirtszaftlecher kibuc 6arid, wos iz gegrindet geworn mit 20 jor curik. Niszt wajt funm dozikn. kibuc ligt ojeh an arabisz dorf mitn nomen Midzal. Der bodn — saj fun kibuc un saj funm dorf — iz niszt inganen kejn gezunter, men muz im baarbetn ojf a bazundern wisriSzaftlechn ojfn. Hobn take di chalucim fun Sarid mit a kurcer cajt curik ajngefirt a najem sistem fun baarbetn zejere felder, wos hot ojeh gegebn gute rezultatn. Di Araber, derzejendik dem ojfn fun di Jidn, hobn ojeh nochgeton zejer bajszpil, ober — on derfolg. Di chalucim hobn alejn forgeszlogn cu helfn di arabisze szchejnim, welche hobn dos ojf genumen mit grojs cufridnhajt. Teater fun Kinder far Kinder. Der farheltnsmesik klejner jidiszer Jiszuw in* E. J. welcher farmogt a nec fun teaters, iz lectns barajehert geworn mit noch ejn teater, dos a. g. kinder-teater ״Bimatejnu“. Di artistn fun dozikn teater zajnen kihder, wos szteln mit zieh for zejer bagabte kinderaktiorn. Mit zajne erszte arojstritn hot dos teater dexgrejeht a kolosaln derfolg. . , Fond far plejtim-kinder gebojrene ojf dl szifn. Jeruszolaim. Der farband fun di lokale ratn fun di kolonies hot geszafn a fond far kinder, wos wem gebojrn ojf di plejtimszifn ojfn weg kajn Erec Jisroejl, Der fond wet coln 12 dolar a monat far jedn kinc’ bis es wet alt wem 14 jor. zajnen zej gekumen kajn E. J. un zieh ongehojbn fofberejtn in Kfar Giladi. ״JAKUM“ — iz der cwejter jiszuw, gegrindet dem zelbn tog in Szaron. Der nomen iz a cajtwaj liker, genumen fun a populer folks-lid ״uwjamejnu ko! am Jisräel — jitached, jakum, w׳ jigael“ ..., dos iz Kibuc Arci Jisroejl d* fun ״Haszomer Hacair“, welcher wart szojn a lange cajt ojf zidlung. Er iz gegrindet geworn noch ln j. 1938 durch jugnt fun Dajczland wos zajnen gekumen mit der ״alijat hanoar“. Ject zajnen cu zej. eugekumen noch grupn ojlim fun Bulgarje un Holand. Der kibuc cejlt 150 nefaszes. Der cajtwajliker kibuc hot zieh biz jectgefunen niszt wajt funChedera un fun ewiszn di mitglider hobn zieh fil in der cajt specjalizirt in farszejdene cwajgn, darunter ojeh in fisz-fang un in andere gebitn, wi szloseraj, stoleraj u. a. Der szetach, ojf welchn zej zajnen ject arojf, geflnt zieh in Szaron, niszt wajt fun anderthalbn km fun breg-jam. Montik bajnacht iz in Kfar-Giladi forgekumen a fajerlechej: gezegnungs banket 16־ kowed di zidler fun ״Maajan Baruch“ un 5 fartog iz arojs a lange kejt fun cendliker ojtomobiln, ongelodn mit di nojtike materjaln un ojf zej ojeh a grojse col fun di derbaike zidlungen, wos zajnen gekumen helfn. Cwiszn di fll gest hot zieh ojeh gefunen Froj Roza Halperin, mitgliderin fun der Ekzekutiwe fun der Jidiszer Agenc fun Amerike, welche iz ject gekumen kajn E. J. Bemeszech fun a halbn tog zajnen ojf gesztelt geworn ejnike hilcerne gebajdes un chocz es iz gewen a ״gewejnlech“ bild, iz es gewen farchapnd cu zen, wi di wistenisz wert balebt, farwandlt in a bawojnt, lebnszproendik ort. Un fun arum zajnen gekumen arabisze szejkn un in a derbaikn gecelt hobn Araber mechabed gewen zejere naje jidisze szchejnim mit szwarcer kawe.. Un azoj zajnen eugekumen ewej naje lichtpunktn, ewej naje ringen in der kajt fun jidiszn szafn in E. J.un noch mer wein kumen! Dos ״internacjonale hojz“ in Kirjat Chaim In Kirjat Chaim, a sztetl niszt wajt fun Chaifa, wos trogt dem nomen funm dermordetn arbeter-flrer Chaim Arlazarow, wert ject gebojt a fach-szule, far welcher di intemacjonale frojen-organizaeje hot cusztajer gegebn 100.000 dolar. Di fachszule in Kirjat Chaim wet zajn di 5-te, wos sztejt unter der ojf zieht fun der Histadrut. Di szul wet ojfnemen in der erszter cajt 80 sziler un wet trogn dem Charakter fun a min hojch-szul. Arum Chaifa gefinen zieh di hojptfabrikn fun E. J. un di dozike szule wet ojsbildn di fachlajt. Di gance fach-szule mit ale ajnrichtungen wet opkostn arum 140.000 dolar. A landwirtszaftleche hojch-szule in Deganja In der barimter kwuca ״Deganja“ iz forgekumen di fajerung fun lejgn a grüntsztejn cu a landwirtszaftlecher hojch-szule, wos wet trogn dem nomen funm barimtn farsztorbenem gelerntn dr. Artur Rupin. Di szule wet finansirt wem fun di derfer in Emek Jezrael un wet hobn plac far 160 studentn. Di dozike szule wet zajn a min uniwerzitet far der agrikultur-antwiklung un wet zajn ajngerichtet mit di modernste 1aboraorjes un institutn fas kinstlecher ojsbrijung fun hiner. In lern-plan fun der szule wert ojeh geplant ajncuszlisn jamfachn. Gekojft di erszte jidisze pasazir-szif Noch draj monatn Unterhandlungen iz in London antsztanen a gemejnzame engliszjidisze szif-gezelszaft, wos iz geszafn durch der iniciatiw fun der jam-optejlung baj der Jidiszer Agenc. Der grunt-kapital fun der szif-gezelszaft iz 2 miljon dolar. Szutflm in der gezelszaft zajnen 2 jidisze szif-kompanjes, welche bazien alejn dem ojbndermontn kapital. Di gekojfte szif trogt dem nomen ״Kejdma“ (cu Mizxech!) un iz di erszte szif funm geplantn handls-flot, wos di dozike gezelaszft gejt ject szafn. Dos englisze buch konkurirt mitn hebreiszn Ojf a farzamlung fun di hebreisze farlejger in Tel-Awiw hobn zieh manche baklogt, az dos buch in fremder szprach konkurirt zejer sztark mitn hebreiszn buch. In fargangenem jor zajnen in E. J. derszinen 947 kegn 727 bicher mit a jor frijer un wen niszt di konkurenc fun di ojslendisze weit dos hebreisze buch noch mer farszprejt geworn. , 4, In E. J. ekzistirn 83 hebreisze farlagn, fun zej 30 ganc wichtike. A frume kolonje, wos wil niszt hobn kajn ״fraje“ ajnwojner Kfar Gldon iz a kolonje niszt wajt fun Chaifa, gegrindet mit 23 jor curik fun a grupe frume kolonistn, wos hobn bemeszech fun der gancer cajt opgehit dos jidiszkajt mit ale ejnclhajtn, hojptzechlech dem szabes. Di kolonje hot niszt mer wi 100 ajnwojner un iz gekumen cum baszlus, az men muz di dozike col fargresern. Es zajnen ewiszn di ״alte“ kolonistn faran ewej ״jesz-omrim“. Di minderhajt, halt, az di naj-onkumende wein kenen zajn fraje un di merhajt zogt, az es muzn zajn frume, kedej ajncuhaltn dem frumen Charakter-fun der kolojne. Hojptzechlech hobn zej mojre, az di naje wein mechalel-szabes zajn. In chaifer arabiszn bojkot-komitet Niszt lang curik hot di regirungs-macht durchgefirt a rewizje in dortikn arabiszn bojkot-komitet, wos hot iber a jor cajt geherszt ojf der arabiszer gas und hot glajehcajtik ojeh arestirt etleche fun zajne mitglider. In cuzamenhang mit der doziker geszejenisz hot a mitarbeter fun ״Miszmar“ gehat a geszprech mit an arabiszn so jeher in Chaifa, wos hot derklert folgndes: ״Mitn arest fun bojkot-komitet hobn mit ale f raj er opgeotemt. Majn handl G-t cu danken konkurirt niszt mit di Jidn ober wos ich muz baj zej jo kojfn, ken ich ject rujik eugejn cu jidiszn so jeher, un baszteln baj im wos majn hatc glust un derbaj darf ich niszt eitern, az der ״Szbaw“ (arabisze wojle jungen), di bojkot-ojfzejer, wein baj mir awekrojbn di chojre, tnich szlepn in zejer gericht un arojf lejgn ojf mir a sztrof. Di reszime fun di chatoim fun bojkotkomitet is zejer lang. Tomer hobn zej gechapt an oremen Araber mit jidiszer schojre — hot er es aflle gemegt kojfn baj a Arader — hot er gemuzrt bacoln di helft funm wert fun der schojre un ojb nit, hot men im di schojre nisft curikgegebn. Di grojse sochrim wos hobn gecolt a sztendikn sztajer far dem dozikn komitet; 50 oder 100 funt, flegn bakumen a ״derlojbnisz“ cu kojfn baj Jidn schojre, welche men ken ergeo andersz niszt krign. Baj dem bojkot-sekreter alejn hot men gefunen jidisze zejf. Ojeh di grojse sochrim hobn zieh baklogt, az zej wem bahandlt zejer grob, men hot bojkotirt niszt nor jidisze schojre, nor ojeh ojslendisze un aflle arabisze. Niszt lang iz gewen a majse mit an arabiszn so jeher fun Lewonon, welchn men iz nochgeforn un hot gemuzt bacoln 1000 funt (4000 dolar) sztrof. Jlaje jisxuwim wem gebojt 4

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.