Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-04-04 · 14/15 (52/53) (4./11.4.1947) · p. Seite 14

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
14/15 (52/53) (4./11.4.1947)
Date
1947-04-04
Page
Seite 14 (sequence 14)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
68% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243320--387-7242992
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

4 entity mentions

/ 1 FRAJTIK, 4./II. APRIL 1947 אונרזערווארט ZAJT 14 Szaul Karczewer Jn kcwiif far ek<zidienc baredytikung Di jidisze partizaner un di roelt! Bistu szwach, werstu farnichtet, bistu sztark, to zig! Dos is dos gezec fun der natur, wos iz bagrindet geworn durch Charles Darwin, in farlojf fun zajn langjeriker forszung, wegn gerangl fun di minim in kamf far derhaltung Mit zajn teoretiszn analiz hot der darwinizm umgeszlajdert di zajln fun der teologiszer scholastik, wos hot mit dogmatisze gezecn ajngeflanct in der psichik fun di dojres, di banemung fun ibernatirleche derszajnungen. Dos lebn iz an umojfherlecher kamf farn do zajn, derbaj bistu oftmol ophengik fun inerleche un ojserleche faktorn, wos du darfst zajn bejechojles durchcubrechn in fazn fun kataklizmen un durch ewolucjonere procesn cupasn zieh cu di antsztanene badingungen. Nor wej iz cu dir, wen du host niszt in zieh genug kraft cum kamf far dajn kijum, dos lebn szwenkt dich arop fun der ojberflach un farwiszt dich mit der cajt. Dos iz der grojzamer gezec fun der natur. Dos gezec iz chal nit nor ojf di minim, nor ojeh ojf der menczlecher gezelszaft, ojf der geszichte fun felker, wos hobn nit arojsgewizn genug ojsdojer in kamf far zelbstderhaltung. Di ale zajnen mit der cajt aropgewiszt geworn fun der ojberflach. Merkwirdik iz ober der gojrl fun undzer folk, in meszech fun zajn cwejtojznt jerikn gerangl in di goles-lender, antkegn di umojf herleche redifes fun mitlalter mit zajne szajterhojfns biz Hitlers krematorjes. A gerangl fun hilfloze szepsn antkegn blutdursztike chajes. Un doch blajbt di geszichte sztejn nebn grojzamen votum fun undzer gojrl, mit dem frage-cejchn; wiazoj iz dos meglech cu bagrajfn? Mir szlajchn zieh arojs fun di flamen mit fizisze brandwundn, ober psichiszer farhartewet cum wajterdikn gerangl far kijum-haam, szprajzndik derbaj wi szotns iber di tlijes fun undzere farnichter, fun di uralte Homons, biz dem hajntcajtikn Sztrajeher. Kajn szum folk wolt niszt gewen bejechojles ibercutrogn azelche ibernatirleche redifes un cu derhaltn zajn kijum mitn drang cu nacjonaler bafrajung. Mit ״Jude ferecke“ iz Hitler gekumen cu der macht, dos folk fun Goethe iz farszikert geworn fun dem ״Jude-blut, wos fun meser szprict“. Hajnt sztejen mir ojf di miljonen kworim fun undzere kedojszim, farjosemt un elnd, rajsn mir zieh fun der erd, fun mord un szand cum wajterdikn gerangl ojf ale wegn far kijum haam. Di weit iz umojfherlech alarmirt fun dem heroiszn kamf fun undzere brider in Jiszuw, fun dem martirer weg fun undzere maapilim ojfn weg kajn Cypern. Mir hobn der weit bawizn, az mir zajnen bejechojles cu gejn nit nor wi di szepsn cu der szchite, nor ojeh ojf di frontn un partizaner otriadn, iber a miljon jidisze soldatn in di Aliirte Armej en, die szlachtfelder fun Europe zajnen bazejt mit kworim fun undzere heldisze kemfer, wos hobn makriw gewen zejer lebn ojfn mizbeach fun kamf far felker-frajhajt. Di jidisze partizaner un front-kemfer szteln ict di harbe frage cu der zigeriszer weit: wu iz di fargitigung far undzer blut, wos mir hobn Ajch cusztajer gegebn in jene brand-baherszte teg, wen ojeh iber Ajch iz gehörigen di brojne szwerd?! Mir hobn oftmol farkerpert mit zieh dem awangard, wos hot Ajch gesztarkt in kamf, wos wajzt der. rezultat fun iber 130 jidisze ״Heldn fun Ratnfarband“, un karge 100.000 ojsgecejchnte in der Sow. Armej, iber 50.000 ojscejchnungen far jidisze zelner in der amerikaner armej, tojznter baordnte jidisze zelner in der pojliszer, czechiszer armej un partizaner otriadn. Hajnt rajsn mir zieh durch ale wegn cu di farklapte tojern fun undzer land, mir wiln mer niszt restaurirn kajn lebn ojf kworim fun undzere kedojszim, kajn szum kraft wet undzer wiln niszt brechn. Mir hobn szojn ibergelebt niszt ejn Hitler, un ojeh di Bevins mit zejer imperialistiszn moral fun ״tejl un rojb" wein nit zajn di richter fun undzer gojrl! Hitler iz tojt, ober zajn gajst lebt un di kworim fun di kielcer pogromen, wein farblajbn an ejbiker kain-flek, ojeh ojf di, wos machn zieh blind un tojb unter di mantlen fun demokratisze rezimen. Jejusz un farcwajflung farszprejt zieh in di lagern ewiszn undzere cufelik lebngeblibene brider, wos trogn ojf zieh di numern fun Majdanek un Tremblinke, un mir jidisze partizaner un front-kemfer, bahörigen mit ordern fun zig, hern zieh cu cu di derklerungen, az er hot cajt . . . dos jidisze folk wart szojn cwejtojznt jor, wet es wartn noch a jor ... (!) Der drang fun di Bevins cu di naft-profitn farfolgt undz wi a grojzamer koszmai der gerangl fun zajn oder niszt zajn, dergrejeht zajn kulminacje-punkt. Es iz klor, der krig iz far undz niszt farendikt. Lernentirn di kreftn un cugrejtn zieh opeunemen di szwerste ongrifn! durchbrechn dem derner weg! dos iz der gebot fun der jectiker szo, in dem muzn mir, jidisze partizaner un front-kemfer farkerpern mit zieh dem awangard fun undzer ojsgematert folk. Di bagrindung fun darwinizm szpiglt zieh op mamoszesdik ojeh in undzer kegnwertikn kamf far ekzistenc-barechtikung. Bistu szwach werstu farnichtet, bistu sztark, to zig! Der nechtiker kataklizm hot mit brandn fun krematories geszmidt undzer gajst un farhartewet undz cum wajterdikn kamf far kijum-haam, di fajntleche kreftn cojmen mit derner undzer gerechtn weg, nor der zig iz baj undz, wet undzerer zajn, wajl mir bazien di kraft fun cwejtojzntjerikn Makabeer widersztand, mit wos mir hobn geentfert undzere blutike sonim. Cementirn undzere kreftn un bazajtikn di partejisze antagonizmen, dos fodert fun undz der historiszer moment, der jidiszer partizaner un front kemfer wej st wi sztark es iz in kamf di kraft fun disciplin un nacjonaler gehorchzamkajt. Mit di wegn fun Hagana wein mir dergrejehn un bafruchpern E. J. ojf rejne socjalistisze jesojd־״ Grojder protedi-miting in Ifiünc^en Dem 24. merc iz in München, in der aula funm uniwersitet, forgekumen a grojser protest-miting, gerufn beszajehes mit der szolem-konferenc, wos kumt for in Moskwe. Ojfn miting zajnen onweznd gewen: der farbindungs-oficir ewiszn CK un der Militer Regirung, Col. Seithers, dos prezidjum fun CK mitn forzicer Dawid Treger berosz, sztaats-komisar dr. Philip Auerbach, chaplain Lippman, forsztejer fun ale cijonistisze grupirungen on ojsnam, fartreter fun der jidiszer un ojslendiszer prese un a tojzntkepikeer ojlom. In zajn derefenungs-rede brengt der forzicer h’ Tregeer cum ojsdruk dem wejtok fun der Szejrit Haplejta, welche matert zieh — noch 23 chadoszim zajt der bafrajung — in di lagern on szum ojszichtn ojf der cukunft. ״Dos gewisn fun der weit — ruft ojs der redner — iz farbrent geworn cuzamen mit undzere kedojszim in di KZ-n fun Majdanek, Treblinke u. a. Mir apelirn deriber, fun der doziker tribune, cum gewisn fun der weit un zogn, az es wet niszt zajn kejn szolem ojf der weit, kol-zman undzere lagern wein niszt likwidirt wem. Wos fara szolem ken es zajn ojf der weit wen jidisze kinderlech szmachtn noch in di lagern fun Rosenheim un Darmstadt. Er iz an ejde-rije fun-dem, az jidisze jesojmim, Horaro Mgr. M. Steinberg 'Di Jidn in Wo/ (Historisze skien - 4. tejl) wos hobn ojle gewen kajn E. J. hobn dort gefunen a wareme hejm.“ Dos cumachn far undz di tojern fun E.J., sztemplt der redner, als farbrechn un git cu, az kejn szum kojach in der weit wet niszt imsztand zajn cu brechn undzer antszlosenem wiln ojle cu zajn, on unterszejd mit wos fara wegn! (szturmisze aplodismentn) Es re dt horaw Snieg, welcher zogt c. a.: Mir hobn recht ojf a wirdiger ekzistenc cuglajeh mit andere felker. In zajn rede hot horaw Lejzerowski gezogt: ״Ojb es iz kejn jejszer un gerechtikajt niszto to mit wos fara recht zecn zieh di grojse 4״“ in Moskwe cum miszpet-tisz? Undzer trage die iz azoj grojs, az niszt nor di grojsmachtn, nor afile undzere brider fun Amerike, wos hobn niszt mitgemacht kejn KZ־tn kenen undz niszt mithin". Sztaats-komisar dr. Auerbach zogt, az mir wiln niszt kejn edoke un nedowes — mir wiln zajn fraje menczn in a fraj land. ״Niszt mir, nor di Englender zajnen umlegal in E. J. — citirt der wice-forzicer fun C. K. P. Piekacz di werter fun Ben-Gurjon — Undzer sztarkster protest wet zajn, az cendliker tojznter Jidn wein gejn kejn Er ec Jisroejl.“ Lewi Szalitan — forsztejer fun di rewizjonistn — zogt, az kejnmol in der geszichte fun undzer folk hobn mir niszt gehat aza ginstik-politiszn szans, wi ject, cu gewinen far zieh undzer hejmland. Redndik wegn der engliszer politik in E.J. drikt ojs h’ Szalitan zajn mejnung, az a folk wos hot ibergelebt di rojmisze imperie un andere historisze iberbruchn, wet ojeh dem dozikn szwern moment bajkumen un iberlebn. Mordjach Rojzman (Haszomer Hacair) batont, az undzer apel darf zajn gewendet niszt nor klapej-chuc, nor darf ojeh ojfmuntern di jidisze masn. Der forsztejer fun PC (linke) J. Aife zogt, az undzere rezoluejes un protestn darfn wem blut un flejsz fun undz. Mir darfn sztrebn cu a szepferiszn arbets-lebn in Erec Jisroejl. Ch aplain Lippm an (Sochnut) re dt in hebrejisz. ״In Moskwe — Art ojs der redner — wet untergeszribn wem der szolem far der weit un far Dajczland. Ober kol-zman dos jidisze folk wet niszt hobn kejn szolem, wet ojeh di weit kejn szolem niszt hobn“ — farendikt der redner. Als lecter tret arojs red. Rubinsztejn. Er ruft ojs: ״Dos gance lebn fun jidiszn folk iz gebojt ojf paradoksn. Lomir szafn dem grestn paradoks in undzer geszichte — a jidisze medine in Erec Jisroejl. Es hobn ojeh geredt: D. Klejn (Agudat Jisroejl); Diamant (Mizrachi), dr. Jakobshon (Inwalidn-farband un froj Lewkowicz (Wico). Cum szlus fun der farzamlung lejent dr. Blumowicz — gen. sekr. fun C. K. — dem tekst fun memorandum cu der oj sem-ministorn konferene in Moskwe. Mit szturmisze aplodismentn wert di rezolueje ajnsztimik ongenumen durch di farzamlte. Der miting wert geszlosn mit Hatikwa. FUN ÜIDISZ PORT-LEBN Wen bemeszech fun 25 j. (1902—1927) hot zieh di tetikajt fun der hofer kehile bagrenect blojz ojf Hof alejn, hot zieh in’m j. 1927 der wirkungskrajz fun der hofer kehile badajtnd fargresert un arumgenumen 7 szchejnesdike ortszaftn un nemlech: Marktredwitz (13 Jidn), Selb (12), Münchberg (7), Oberkotzau (4), Wunsiedel (4), Rehau (3) un Welsausel (2 Jidn), besachhakl 45 Jidn fun der prowinc1). Di hofer feehi’s iz azoj arum geworn a central kehile mit 7 filies. B«m kulminacje-punkt fun ir antwiklung hot di hofer kehile dergrejeht dem 18. sept. 1927, wen es iz forgekumen der fajerlecher chanukas-habajis fun der najer szul. Der langjoriker wuncz fun der kehile, cu hobn an ejgene szul, iz dem ojbndermontn tog derfilt geworn. Dem 27. maj 1927 hot di kehile gekojft2) baj dem mebl-fabrikant Herman Starer zajn hojz ojf der Hallstrasse 9 far 10.000 goldmark und dos hojz ibergebojt ojf a szul, in welcher es hot zieh ojeh gefunen der zicungs-zal un di kehile-bibliotek. Kedej nochcukumen di grojse hojcoes, wos zajnen gewen farbundn mitn kojfprajz un cu dekn di kostn fun iberbojen, hot di kehile ajngecojgn a halwoe baj der Handelsbank in München un bajm Verband Bayerischer Isr. Gemeinden in München, wos hot dermeglecht cu realizirn dem plan fun ojfbojen di szul. In der onweznhajt fun fartreter fun der regirung, sztot, ewangeliszer un katojliszer kirche, szuln un delegacjes fun jidisze kehä- 168 mit Horaw Dr. Berwald fun München un dem bankir Julius Wasserman fun Bamberg berosz, hot horaw Dr. Salamon fun Bayreuth mechanech gewen di szul. Unter di tener fun muzik un noch der tfile ״wajhi binsoa“ hot me» in orn-hakodesz arajngebracht di 7 sifrej-tojres un horaw Dr. Salomon hot ongecundn dem nejr-tomid. In zajn dross* hot horaw Dr. Salamon untergesztrochn di fardinstn fun rosz-hakohel Blaucwirn un lerer Weil, far der antwiklung fun der kehile bichlal un far dem binjen fun der szul bifrat. Als cejchn fun onerkenung hot er zej gekrojnt mitn erntitl ״chower“3 4). Di fajerleche anthilung fun der szul iz ojsgefaln mit dem 25 jerikn jubileum fun der kehile in Hof. Dos ojsere funm binjen hot niszt dermont kejn szul un es hot zieh niszt fll unterszejdet fun a gewejnlechn wojnhojz, der far figurirt mejstns di szul in di aktn, als bet-zal un niszt als Synagoge. Culib der algemejner ernster wirtszaftlecher läge fun Dajczland in di 30-ker jorn, iz di finansjele läge fun hofer kohol gewen zejer a szwere, wos iz cu merkn fun a briw funm Verb. Isr. Gemeinden in München cu der kehile in Hof1). In j. 1931 iz dos welt-jidntum gewen baszeftikt un ernst bazorgt wegn der kalendar-reform, wos der felkerb und hot gezölt durchfirn, wos wolt sztark badrot dem szabes, als ru-tog. Umetum wu Jidn hobn gewojnt zajnen gemacht geworn szriftleche petiejes mit unterszriftn fun ale Jidn, kedej azoj arum protestirn kegn der geplanter kalendar-reform. Ojeh in Hof hot zieh di Protest bawegung ongeszlogn ojf a sztarkn echo un ojfn farlang fun horaw Dr. Salamon5) iz durchgefirt geworn an enleche akcje, dos jidisze Hof hot zieh solidarizirt mitn klal Jisroel. 1j Kehile-aktn, korespondenc ewiszn horaw Dr. Salamon un kehile. 2) Aktenstücke des Stadtrates Hof, Bezeichnung des Objekts: Bauplatz der vorm. Synagoge an der Hall- Strasse 9. 3) Israelitisches Familienblatt (Nr. 39) 29. IX. 1927 Seite 4. 4) Kehile-aktn, korespondenc ewiszn der kehile nn hör. dr. Salamon datirt fun 18. XII. 1931. 5) Ibidem. Frajntszafts-mecz Hakoach (Bamberg — Makabi (Bamberg lager) 1:2 Szabes dem 29. 3. iz ojfn Bamberger stadion forgekumen der erszter frajntszaftsmecz fun 1947 ewiszn di manszaftn fun di bamberger sportklubn Hakoach un Makabi, Oum mecz hot zieh farzamlt a grojser ojlom cuszojer, welcher hot mit interes nochgefolgt di szpil. Szojn in di erszte minutn gejen di Hakoach-szpiler iber cum ongrif un der bal gefint zieh ganc oft bajm tojer fun Makabi, wemens guter tojerman likwidirt di gef erleche momentn. In der 35 minut fajft der szids-richter an 11-meterdikn cu Makabi, welchn es szist glencnd Bernhut fun Hakoach. Biz cu der ende iz 0:1 letowajs Hakoach. Noch der hafsoke atakirn di Makabiszpiler un es gejt a harte szpil. In der 20 minut glajeht Makabi‘ojs. Der‘bal gejt darr fun ejn tojer cum cwejtn un 10 minut farn sof, git Rozenberg iber dem bal cum tojer, welchn Szpangalet lokirt mit a szejnen ״kop“-szos in tojer fun Makabi un der rezultat blajbt 2:1 letowajs Hakoach. Es merkt zieh a szwache cuzamenszpil fun di szpiler, wos es ken bazajtikn an intensiwe trenirung. Es muz ober barechtikt wem mitn winter-ru. Szids-richter iz gewen ch’ Lewin. Pejsachdike sport-farmestungen in Bamberg Dem 11., 12., 19. un 20. april wein in Bamberg forkumen sport-farmestungen ewiszn di manszaftn fun bamberger rajon. Di farmestungen wein opgehaltn wem in ewej sport-opcwajgungen un nemlech footbal un ping-pong. Di footbal-farmestungen wein forkumen ojfn grojsn bamberger stadjon un di ping-pong-farmestungen in klub-zal fun bamberger-lager. Footbal-Program: Makabi Bamberg-lager 11. april 14 azejger Bamberg-lager — Makabi Fürth 11. april 16 azejger Bamberg-sztot — Windsheim 12. april 14 azejger farmestung ewiszn di 2 bazigte manszaftn 12. april 16 azejger farmestung ewiszn di 2 ziger-manszaftn 19. april 14 azejger Hof — erszter ziger 19. april 16 azejger Bayreuth — cwejter ziger 20. april 14 azejger. Di ewej bazigte farn 3-tn un 4-tn plac 20. april 16 azejger. Di ewej ziger farn 1-tn un 2-tn plac. Ping-pong. 11. april 9 azejger ejncl-farmestungen 12. april 9 azejger grupn-farmestunger 19. april 9 azejger ejncl-ziger 20. april 9 azejger grupn-ziger. Center far fiziszer dereijung bajm Regional Komitet Franken in Bamberg

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.