Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-04-04 · 14/15 (52/53) (4./11.4.1947) · p. Seite 13

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
14/15 (52/53) (4./11.4.1947)
Date
1947-04-04
Page
Seite 13 (sequence 13)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
66% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243320--386-7242991
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

2 entity mentions

ZMT 13 אונדזער וזאדט FRAJTIK, 4./11. APRIL 1947 Bay&d&zt slUcn Bayreuth 12 a frejleche sztot. Di sibe fun dem 12 di akademie. Es 12 zejer a madne akademie, wajl di menc2n arum lachn ze- Zer fun Ir. Nu, sztelt ajch for, az es handlt zieh do wegn a ganc speciflszer akademie. Mir hobn szojn gezen trojer-akademies, jubileum-akademies un akademjes fun der szejner kunst, ober baj undz in Bayreuth 12 faran an ander akademie. Wajl anumlt hot a froj a farcwejflte zieh azoj ongerufn inm komitet: Got, Got, wos es geszet alc baj undz in sztot. Ch׳ Brillant ligt krank, Trop hot a gripe, iberhojpt zajnen ale krank, a szrekleche akademie herszt in Bayreuth! Un hagam di menczn hobn mojre far der gripe-epidemie, doch lachn zej herclech fun der Bayreuther akademie, wajl Bayreuth 12 a frejleche sztot. 81״ vis pacem, para bellum“ — ojb du wilst szolem, grejt cu milchome — dos dozike alte latajnisze szprichwort hot niszt nor niszt farlojrn di amolike poppularitet, ober ganc in kegnzac, es nemt on in di lecte cajtn ale najere specifisze sztrlchn. Di Enginder farfulkomen di radarn, di Amerikaner szwien ibern ojsgefinen a naj bakteriologisz gewer, di Rusn forszn di Problemen fun der atom-bombe. Miliardn dolars un gance tonen gold gibn ojs di meluches kedej ajncuhaltn mit gewer un szrek dem szolem ojf der weit un zej wiln im ajnhaltn mit ultrafiolete sztraln, raketn un bakteriologisze bombes. Szojn hajnt cu tog flijen raketn un eroplanen on a manszaft, sz^imen ojf di jamim szifn-gajster on menczn, bawegte fun der jabosze durch a kwecz fun a knopke. Un wos wet zajn in X jor arum? Wos wet zajn wen es wet ojsbrechn a naje milchome? Eroplanen on balej-batim wein ophaltn in di himlen farbisene kamfn mit andere balebatimloze eroplanen; zilberne raketn wein cezejen iber di kontinentn tojtnde probirlech mit baciln un a hogl fun atom-bombes wet zieh a szit ton ojf undzer erd . . . Emecer ken zieh a freg ton: un wu wein zieh gefinen di menczn? Menczn?, di wein szojn lang dan niszt ekzistirn. A maszin wet kemfn mit a maszin, a derfindung mit a derfindung, a bombe mit a bakterie, a rakete mit a radar! Un cu hot deriber a zin cu firn milchomes? Cu ken men bombardirn ruinen fun a ojsgebombter weit? Cu ken men noch ojsbrenen di churwes fun szojn lang farbrente hajzer, fun welche es wejet nor a pustkajt un hot den a zin cu szisn cu tojte menczn? Take culib dem wil di weit szolem un deriber bojt zi, forszt un derfindet ojf kojech. Wajl an alt latajnisz szprichwort zogt: 81 vis pacem, para bellum“. — Ojb du wilst szolem, grejt cu milchome . . . Ich bin sztark farzorgt. Ich wel muzn frajwilik zieh meldn cum dajczn gericht un betn men 201 mich farmiszpetn ojf a por chadoszim tflse . . . ir mejnt, az ich mach chojzek, oder, az ich bin cholile wechas arop fun zinen? Nejn, iberhojpt niszt. Ir fregt mit wos ich hob zieh farzindikt? Zejer fil — wel ich ajch entfern. Wajl noch der bafrajung fun KZ-Buchenwald — durchn amerikaniszn militer — hob ich gechapt ejnem fun di 44 wachmener un hob im umberaehmonesdik cepaczt. Wi azoj-ze? — wet ir fregn farinteresirt — un deriber westu frajwilik alejn gejn cum gericht, men 201 ir ojsmestn di sztrof? Un far wos den? Der doziker SS-man hot doch basztimt niszt ejn heftling Zorn gance mit zajn nahajke geszmisn, masakrirt un getojtet!? Wu iz alzo di gerechtikajt? — wet ir fregn. — Vivat justitia! Zol lebn di gerechtikajt!!! Un take wegn dem handlt zieh es. Wajl a precedens iz szojn do. Ot iz mojdije di dajeze cajtung fun der francojziszer zone ״Illustrierte DNB“, az der dajezer reporter Garbe iz in jor 1943 durch der gestapo farmiszpet geworn cum tojt far zajn anti-meluchiszer tetikajt. Als a kegner fun hitleristiszn rezim iz er bizn ojsfirn dem urtejl, farszpart geworn in tflse, fun wanen es iz im gelungen cu antlojfn. Baj a pruw im nochamol cu arestirn hot er farwundet a baamtn — a szpicel fun der kriminal policej — un iz wider antlofn. Ject hot dos ajferdike dajeze gericht in Lübeck zieh dermont in dem h’ Garbe un im farmiszpet ojf 5 chadoszim tflse. Ot iz a bajszpil fun dem ajfer un der neodemokratizaeje fun di dajeze gerichtn. Chawejrim — meldet ajch cu di gerichtn un tribunaln, bet ojf di kni az men zol ajch farmiszpetn un zict op cu 5 monatn far ajerer kejnmol niszt bagangene farbrechns! Vivat justitia — pereat mundus! Zol lebn di demokratie un cuzamen mit Tun iidC&wt iwziHWCto cCvza*ne4%fot Funm. 17. biz dem 19. februar iz in Berchtesgaden forgekumen der cwejter j er lecher cuzamenfor fun jidiszn inziniern-farband in der amerikaner zone in Dajczland. Ch׳ Piekarczyk derefnt dem cuzamfor mit Hatikwa un bagrist di chawejrim un gest. Als forziender funm cuzamenfor wert gewejlt ch’ Konichski, welcher ladt ajn in prezidjum dl ch’ ch’ dr. Raskin, Cbasewicz, froj dr. Grinberg, Sauber un h’ J. Lewi (Sochnut). Als sekretar der ch’ Bejlinzon. Nochn forlezn di bagrisungen fun CK, Prezidjum fun CK, Sztats-komisar far politisz un rasisz farfolgte, Federacje fun pojlisze Jidn, district-direktor fun Joint (dis. V) jidiszn mediciniszn farband un andere, bakumt dos wort h’ Jehoszua Lewin in nomen fun Sochnut, wos git iber a grus fun E. J. un winezt, az men zol zieh ale in gichn dort zen. In di rejd kumt cum ojsdruk, az di 150 inziniern muzn ojeh mit ale kojehes mithelfn inm grojsn baszeftikungsplan fun der Szejris Haplejto. In nomen fun UNRRA zone-employment oficir mr. Horowic bagrist dem cuzamenfor mr. Schotlender. Dem baricht fun der alter farwaltung un werifikaeje komisje, git op ch’ Piekarczyk. Fun rew. kom.: h’ Familjer. Noch di barichtn antwiklt zieh a general-debate, wos farendikt zieh mitn entfern fun di chawejrim fun der farwaltung Sienicki, Szklar un Piekarczyk. A specjele zicung dem 18. far mitog, iz gewidmet gewen dos dermeglechn di inziniern curikcukumen cu zej er e fachn un zieh farfulkomen. Es zajnen genoj diskutirt geworn di wegn fun ojsnucn di meglechkajtn in lokale fabrikn un unterneipungen. Ojch di meglechkajtn cu specjalizirn zieh in ojsland wem genumen in batracht. Noch der diskusje zajnen ongenumen gewom folgnde richtlinies far der naj er farwaltung: 1. Ojfnemen dem kontakt mit profesjonele, chawerisze organizaejes in Erec. 2. Mitarbetn un aktiw ontejl nemen in ale produktiwizacje ansztaltn fun CK, ORT, Sochnut un Joint. 3. Machn ale onsztrengungen cu baszafn fach-biblijoteken un machszirim. 4. Szteln zieh in kontakt mit di moderne lokale un ojslendisze unternemungen, kedej dort cu bakumen praktik. 5. Bamijen zieh cu bakumen bajm CK materjele unterszticung far di inziniern wos wiln prakticirn. 0. Arojsgebn a fach-biuletin mit specjele fach-temes un mit temes wegn produktiwizacje-plan fun der Szejris Haplejto. 7. Teoretisz farfulkomen zieh durch permanente seminarn un kursn, geflrt durch profesorn. 8. Kontakt mit ale gezelszaftleche instituej es, prese un specjel mit profesjonele instituej es, wi mediciner farband u. a. 9. Baszafn duplikatn far chawejrim. Noch dem kumen for di enderungen fun Statut un di waln cu der naj er farwaltung. Es wert .ojch ajnsztimik ongenumen der regulamin fun der werifikaeje komisje. Mit ״Hatikwa“ wert farendikt der oftcjeler tejl fun cuzamenfor. Noch dem zajnen mit grojs farinteresirung ojsgehert geworn ewej wisnszaftleche referatn: 1. Di produkcje fun fartike hajzer nochn cwejtn welt-krig“ fun ch’ Przygoda un ״di selenglajchrichter“ fun ch׳ Cederbaum. In a chaweriszer un guter sztimung iz in ownt forgekumen a farwejlung fun di chawej rim-inziniern, baj welcher es iz arojsgetrotn der jidiszer kinstleriszer orkester ״sztern“ mit a koncert un tancmuzik. ir di frajhajt fun wort! — aza mejnung hobn di flrer fun der dajezer komunistiszer partej, wajl ojf der lecter farzamlung fun der partej-frakcje in Bayreuth, dem 14. 3. 47, hot ejner fun di redner szarf atakirt di Jidn, onrufndik undz‘ destruktiwer element un an element, welchn men darf wi amsznelstn derwajtern fun dem frajen, anti-faszistiszn Dajczland. Di ojsfirungen funm dozikn her hobn arojsgerufn szturmisze aplodismentn fun di eolrajeh-farzamlte Bayreuther pseudo-komunistn. Der doziker forfal iz far undz noch mer umfarsztendlecher, wajl dos hot getrofn ojf a farzamlung fun der KPD, alzo a partej, wos iz ekstrem-link un bakemft ale rasn un folks-unterszejdn. Nu, ober, azoj hojbn zieh szojn on firn ejnike ״linke“ fun der dajezer KPD. Di dozike farzamlung iz forgekumen on jetweder policej-ekskorte, on MP, on tanken un on a kontrol fun di macht-organen, wajl di Dajczn zajnen a sztil un rujik folk . . . Der jidiszer komitet in Bayreuth, mitn prezes h’ Geller berosz, hot zieh glajeh genumen ojfcuklajbn bawajz-materjaln un ongeklogt baj der Militer Regirung di ojbndermonte redner fun der KPD wegn hecn ejn tejl bafelkerung kegn der cwejter. Mit ejn wort: Judenhetze — di naje ojsgäbe fun Streichers ״Stürmer“! Mitn ganen injen hot zieh farnumen di Militer Regirung, wos hot szarf farurtejlt dem arojstrit fun der KPD un hot gewornt, mit arestirn un bastrofn di szuldike in fal fun iberchazern zieh fun azelche arojstritn in der eukunft. Wajl demokratie — hejst niszt onrejen kejn hint ojf szucloze un umszuldike korbones. Un . . . ojfn protest miting fun der gancer Bayreuther bafelkerung, zajnen di gasn bajm komitet un farzamlungs-lokal gewen gedieht arumgesztelt mit dajezer pplicej, landjeger postn un MP bawofnt mit szwere maszin gewer. Un ojfn ek-gas hobn zieh bawizn di rizike konturn fun an amerikaniszn militeriszn tank. Un troc di ale ״straszunkes“ iz der protest-miting adurch in fuler Ordnung un rujikajt. Wajl Jidn zajnen an umruik folk. Zej fodern doch epes recht mit menczn cuglajch . . . Vivat demokratia! G. J. Grosz. t J0'€'CC£~l6’G1'1‘߀'(Z€'foC Mt׳ Dinstik dem 18. 3. iz in Bad Reichenhall forgekumen a lerer-konferenc fun der amerikaner zone. Di konferenc iz forgekumen inm zal fun ״ Fiszer bloj keler“, wos iz cu dem ewek specjel dekorirt geworn mit geherike ojfszriftn un lozungen. Di konferenc wert derefnt durch h’ Dichter un der szulorkester fun Föhrenwald szpilt Hatikwa. In der konferenc hobn ontejl genumen 180 lerer, wos hobn fartrotn 62 szuln. Es wert geklibn a prezidjum fun di h’ h': P. Spektor, I. Dichter, Sz. Himelfarb, Szylowiecki, Kowarski, Biber, dr. Cwiejnik, dr. Fridman, N. Lewin, Gebert, fr. Fridman, Rozner, Szwarcapel, Graubard, Sz. Ris, N. Spektor, I. Weincimer, Sz. Lewin un A. Murik. Noch di bagrisungen funm: Joint, Sochnut, Machlakat hachinuch, Machlakat hatarbut, halt an interesantn referat wegn di ojfgabn fun dereijung der ch’ Nachum Lewin. Dr. Fridman referirt‘ wegn dem kegnsztand ״jidisze geszichte“ in der szule. Di wajterdike zicungen fun der konferenc kumen for mitwoch dem 14. d. m. Es redt ch’ Spector iber di ler-metodn fun naturwisnszaft un matematik. A. baricht fun der tetikajt fun Histadrut hamorim git op h’ Dichter. H’ Himelfarb, gen. sekretar •fun lerer farband barirt c. a. di baeijungen mitn CK, Sochnut un Joint untersztrajehndik di szwerikajtn bajm mitarbetn mit di dozike instituejes, welche baeijen zieh niszt wi geherik cu di brenende Problemen fun di lerer. Wi es hot zieh arojsgewizn funm opgegebenem baricht, zajnen fil lerer gecwungen gewen cu warfn di arbet un ibernemen andere postns. Noch der brejter diskusje in welcher es nemen ontejl fil lerer un wu es kumt cum ojsdruk zejer szwere materjele läge, wert ongenumen a geherike rezolueje, noch welcher di konferenc wert mitwoch ownt geszlosn. ai ft Was meint U Di farejnikung fun di dajeze katojlisze biszofn hot ibergegebn a protest der Aliirter Kontrol Komisje. Szticndik zieh ojf ojslendisze cajtungs-meldungen, bahojptn zej, az rusisze macht-organen hobn arestirt dajeze krigsgefangene, wos zajnen erszt mit a kur cer cajt curik bafrajt geworn fun di majrewdike meluches. Umkerndik zieh in zejer hejmland, in der rusiszer okupaejezone — zajnen zej optransportirt geworn kajn Rusland. Aza handlung, szrajbn di katojlisze biszofn, iz niszt in ejnklang saj mit dem gajst fun dem internacjonaln recht, saj mit gajst fun der Haager Konwenc. .wos mejnt ir h’ redaktor? Di amerikanisze macht-organen hobn forgeszlogn in der doziker ongelegnhajt, cu bildn a komisje fun di 4 grojsmachtn, wos zol zieh farnemen mitn kontrolirn di Internirungs-lagern in der rusiszer zone un zol ojsforszn di dozike onklage. Di dajeze biszofn wartn ober niszt ojfn rezultat fun der unterzuchung, szenken glojbn di meldungen fun di ojslendisze cajtungen un hojbn ojf zejer protest. Ober keiner wil niszt glojbn un es proceptirt c>jch niszt kejner, wen di ojslendisze cajtungen barichtn epes wegn Auschwitz. Dos zajnen blojz gewen ״grojl-majselech“ un ״Propaganda“ wegn gaz-kamern, krema- U' ce-daUtav? torjes un miljonen korbones. Es iz emes, dan iz gewen di rede wegn ״plutokratiszkapitalistisz-bolszewistisze Jidn“, welche zajnen geszikt geworn in di gaz-kamern. Hajnt, ober zajnen es umszuldike dajeze oficern, wos wem unterzucht far zejer bafrajung. A meldung fun Associated Press fun 13. 3. barichtet, az in Moskwe gejen arum legendes wegn dem umgehojern apetit fun di britisze delegacje-mitglieder. A keiner fun hotel ״Moskwe“, wu es szpajzn di delegatn hot derklert folgendes: Der apetit fun di britisze delegacje-mitglider zogt ejdes, az di farzorgung in England iz a sach erger, wi ergec andersz wu ojf der weit. . . . wos mejnt ir h’ redaktor? Mir glojbn, az szuldik iz niszt di farzorgung, nor der ojsergewejnlecher britiszer apetit. Grojsbritanje wert farzorgt fun ire rizike kolonjes, dominj es, un mandat-gebitn, ir apetit ken ober di gance weit niszt bafridikn. * Meldungen fun Canberra barichtn, az Austral je wet in der eukunft organizirn di militerisze fartejdikung ojf naje jesojdes. Ansztot di farelterte jabosze, jam un luft militer-kojehes, wil men operirn mit Radaraparatn, raketn-snarjadn un mit torpedotrognde eroplanen, wos wein flijen szneler wi di farszprejtung fun kol. Dr. Evatt, der australiszer ojsern-minister hot opgegebn in pariament a baricht un c. a. derklert, az far di ibungs-ewekn iz ojsgebojt geworn a 500 km langer szis-plac, wos ken ober fargresert wem wen men wet es gefinen far nojtik. .... wos mejnt ir h’ redaktor? Iz dos nit di ironje fun gojrl, az di dozike meldung iz derszinen ojf der erszter zajt fun der cajtung ״Nouvelles de France“ grod unter dem baricht fun der Moskwer Konferenc? Der bayeriszer Kultus un szul minister Dr. Hundhammer hot forgelejgt, az men zol in di bayerisze szuln wider ajnfirn di szmicsztrof. . . . wos mejnt ir h’ redaktor? Mit a ruikn gewisn woltn mir gekent aweklejgn di dozike je di je on a zajt, niszt cugebndik cu ir kajn szum bamerkung. Bayern gejt undz bichlal niszt on un dos szulwezn awade un awade niszt. Ober mir wem doch ojfmerkzam, wajl di szmic-sztrof gejt undz jo abisl on. Wer es hot ojf zajn ejgener hojt gefilt dem kerperlechn wejtok fun szlogn un di gajstike inujim, wos es farszaft dos gefil fun derniderikung, der horcht niszt wilndik ojf, wen es wert im klor, az in j. 1947 wil Dajczland, wos wil durchzecn dem weg fun demokratie, wider ajnfirn di szmicsztrof in zajne szuln. Cwiszn di hajntike dajeze ministorn hot der kultus un szulminister zejer a wichtike ojfgabe, wajl es sztejt im for cu dereijen di dajeze jugnt, welche ken noch efszer durch zorgfeltiker dereijung un firung geratewet wem letojwas der demokratie. Dr. Hundhammer wil ober glajeh baj di jingste onwendn tipisze nacimetodn. A jugnt, wos iz dercojgn geworn mit der rut, wet gewis zieh niszt opszrekn fun a sztekn, wen zi wet farlozn di szulbank. Fun onwendn dem sztekn biz brutalitet iz szojn a ganc klejner szrit. Un di wajterdike eugn kenen mir ganc gut fun der noenter fargangenhajt. Fun sztekn firt der weg durch dem fojstrecht cum umrachmonesdikn ongrifs-krig. * Der engliszer gezandter Hugh Dalton hot derklert in engliszn pariament az in fargangenem jor hot Grichnland opgekost dem engliszn meluche-ojcer 87 miljon funtszterling un Erec Jisroel 82 miljon. .... wos mejnt ir h’ redaktor? Wen E. J. un Grichnland bildn wirklech aza szlecht geszeft far England, dan tut Grojsbritanje szlecht, wen zi neglt zieh azoj akszone&dik on der doziker inwestieje. Es iz fulsztendik umbagrajflech far wos England szikt tog-teglech chajoles kajn E. J. un sztajgert azoj arum ire ojsgabn, ansztot zej cu farklenern durchn opeijen fun dort militer-tejln. Undz falt ajn der alter wie wegn sojeher, wos baklogt zieh, az er arbet sztendik mit deficit un derklert, az er lebt derfun, wos er halt zajn geszeft szabes geszlosn.

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.