Undzer Worṭ · 1947-04-04 · 14/15 (52/53) (4./11.4.1947) · p. Seite 7

אונרזער ווארט / FRAJTIK, APRIL 1947 ZAJT 7 נ “ י אויב די וועלט אפערירט מיט בלויז אמתץ זיינען עם לויטער שקרים צוזאמעננעשטעלט ח. גאלדזאמד (פון עץ־הדעת) ביליקער... ווי מען שמועסט, ווערט אין פויילן מיט יעדן טאג ביליקער דאם לענן. מיר קעגען ניט גענוי די לאגע דארט, אבער איין זאך ווייסן מיר אויף זיכער, אז דאם יידי־ שע לעבן ווערט דארט זיכער מיט יעדן טאג ביליקער... פון רעדאקציאנעלן בריוו־קאסטן טפש׳מאן פון הרי חושך אייעד בריוו האבן מיר איבערנעשיקט אין מעדיצין־ווינקל אין $פטיי/ונג פאר פסיכישע קראנקהייטן, פון וואנען איר וועט באקומען אג־ ווייזונגען'ווי אזוי צו היילן אייער חולאת. ווי עם ווייזט אוים פון אייער בריוו, אין וועלכן איר זוכט "יושר" און ווילט באווייזן עולות פון "חשוינט" צ. ק. און אנדערע הי; פס ארגאניזאציעס - זייט איר גערירט אויפן נעדאגק און מוזט זיך היילן, אדער זיך לאזן וויילן אין א קאמיטעט, אונררא אדער רעוו. קאמיסיע. מיט אייערע שדליות מאכן די בעסטע קא־ ריערע. בידא האט נעזאנט♦. ♦ צוריקקומעגדיק פון א כוסה ביי סטאליגען האט בירא ארויסגעזאגט זיין מיינוגג. אז ווען מארשאל רעדט און בעווין שאקלט צו מיטן קאפ, דארף מא;*וטאוו זיך נישט באראטן מיט סטא־ ליגען. נאר תיכף ז$גן ניין! בעווינם ווונטש בעווין זאל זיד האבן אויסגעדריקט, אז ביי זיין לעבן וועט קיין מלחמה ניט זיין. לויט דעם לויף פון די מאסקווער פארהאגדלונגען איז פא־ ראן א בפירוש־ע געפאר פאר בעווינם;עבן. שפראכן... ווי מען שמועסט גרייטן זיך סאוויעטישע ספעציאליסטן צו נעבן טרומאנען א לעקציע פון דער נריכיש־טערקישער שפראך... * » * מענטש ן זיינען ווי שוועבע;עך: ווען זי צינדן זיך אן, פארלירן זיי די קעפי פא לה ס־ וו י צ ן צו פסח י /•##ו» -•־־=־־ .• ff*: ■ I* י י s> ■f» jm jssif" א גוטער בעל מפרש דערציילט א קנאפער למדן, א ייד פון א לאגער: אז ס־איז אויסגעקליבן געווארן צום צווייטן מאיל אין קאמיטעט דער חבר חיים; און דוקא מיט' כוח אדיין. און דוקא קעגן ווילן פון די וויילער, איז מיר דעמאלסט פארטייטשט נע- ווארן א שווערער פסוק אין דער הגדה "ד ב ר איה ר״ - איז דאך אין פלוג א קשיח. ווי קומט א "דבר־אחר" א יחזיר אין דער הגדה! איז דער תירוץ; ב י ד ח ז ק ה - ער אח אדיין מיט כוח, מיט געוואלד!... עפעם פון אונדזערע אלטע, ליבע ארענדארן נאר אן הזיקות! אן ארענדאר האט געהערט, אז צום סדר קומט שטענדיק אליהו הנביא. מיט גרויס יראת- הכבוד האט דער ארענדאר אויפנעעפנט די טיר און מיט יא גאסטפריינדלעכן שמייכל אפגעווארט דעם ליבן גאסט. ווי דערשטוינט איז ער נעווארן, ווען אין דער אפענער טיר איז אדיין דער שטאט- באק, און זיךיגעלאזט גלייך צום.טיש און גאנץ געשמאק גענומען 'לעקן פון די טעלער. דער ארעגדאר האט געשוויגן, ווער ווייסט— האט ער געטראכט-וועלכן נעשטאלט דער נביא קען אננעמען, אבער ווען דער באק איז ארויף אויפןיטיש און גענומען אראפווארפן טעלער האט שוין אונדזער ארענדאר נישיט געקענט אויסהאליטן און זיך אנגערופן: ד אליה, זייט־זשע מוחל, עסן עסט געזונטערהייט, נאר קיין הזיקות דארפט איר נישט מאכן!... ער קען דעם טאטן זיצט דער א;טער ארענדאר און ריכט אפ מיט זיין זון דעם סדר; אז סיאיז געקומעןיצו "חד־גדיא" רופט זיך אן דער זון: טאטע! איך זאג נישט ווייטער א ווארט, ווען דו הרגיעסט מיך, זאג איך נישט ווייטעיר א ווארט. אז דו האסט געקויפט א ציגעלע נאך האלבע נאכט פאר צוויי גראשן איז דאס מסתמא א נעגאנוועטם... ר׳ לוי יצחק בארד טשעווער, ווי מיר ווייסן, איז געווען א גרויסער אוהב ישראל און האט געזוכט בלויז גוטם אויף יידן. איינמאל ערב־פסח, נאך דעם ווי יידן אין שטעטל האבן שוין פארברענט דעם חמץ, איז ער ארויסגעקומען אין מארק. טרעפט ער דארט א גוי, וואם שמונלט סחורה איבער דער גרעגעץ. ״האסטו אויסלענדישע זיידנם?״ פרעגט אים ר׳ לוי יצחק. ..יא. איך האב". זאגט דער גוי. "וויפל ארשין האסטו?" פרעגט ער אים ווייטער. "איך קען דיר קרינן וויפל ■דו ווילסט", ענטפערט דער נוי. אז ר• לוי יצחק איז אוועק פון אים, בא- געגנם ער א ייד. פרעגט ער אימן "האסטו ביי דיר עפעם חמץ?" "חמץ?" קוקט דער ייד אן ר־ לוי יצחקץ פאר- ווונדערט. "חלילה, רבי, אלץ אויסגעראמט און פארברענט". גייט ער אוועק און טרעפט א צווייטן ייד: "האסטו עפעם חמץ?״ - פרעגט ער אים. "וואם רעדט איר, רבי?!" זאגט דער יידא דערשראקענער. "איצט חמץ? בין איך חלילה, נישט קי ין ייד?" הויבט ר* לוי יצחק אויף די אויגן צום היטל און זאגט: "רבונוי־של־עולם, זע, וואם פאר א טייער פא לק יידן זיינען. דער רוסישער קייסער האט מעכטיקע ארמייען מיט קאנאנען און תפיסות, און דאך קאן ער נישט אויספירן, אז מ־זאל אפהיטן זיינע געזעצן. ער האט פארבאטן אריי־ צופירן סחורות פון אנדערע לענדער, און האט אוועקגעשטעלט ביי דער גרעגעץ א וואך, וואם היט טאג ווי נאכט, פונדעסטווענן פירט מען אדיין סחורות און מ־פארקויפט זיי פראנק און פריי, "און דו, רבונו־של־עולם האסט אנגעזאגט אין דיין הייליקער .תורה: עס זאל נישט געזען ווערן ביי דיר קיין חמץ, אן ארמייען, אן א גרענעץ מיט א וואך און, אז עם קומט ערב- פסח געפינט מען נישט ביי קיין ייד קיין שום ברעקע חמץ". גאולה תתנו לארץ! אין דץפסח טעג שפענדע דיינע נדרים פארן׳ קק קימת לישראל — דעם אויסלייזער פון דיין באדן! די קלייכע הנדה חר גדיא... דער חד גדיא און חד גדיאיניקעם האבן אויף דער גאנצער וועלט איין פנים. גייסטו עפעם טאן אדער מאכן א געשעפט, זאלן פאר דיינע אויגן שטענדיק שטיין די משה פייוועלעך. ווייל זיי שטאמען פון אזא משפחה, וואם מאכן נישט קיין שהיות און לאזן דיך אדיין נלייך אין חד־ גדיא. און די מעשה פון חד גדיא קענסטו דאך, דארט זיינען פאראן הענט, שטעקנם און אקסן, און נאך א,עמען גייט ווידער חד גדיא. T דאקעגן אין א קיך, קאנטין, מאגאזין אדער אויף אן אנדער אופן "פארזארגך די שארית- הפליטה דארפסטו פאר דעם חד גדיא ניט מורא האבן. דארט האסטו צוויי אויסזיכטן, אדער דו ווערסט נאך א גרויסער מענטש אין ערגסטן פאל איז ״יש דין בישראל״! און באקומסט א וואך צובום, אלם פרעמיע פאר דיינע קלעפטא־ מאנישע פייאיקייטן, וויילווע;כער ייז/איז דען א גנב, א ייד מאכט א געשעפט, אדער יער טרעפט אדער ער פעלט, געוויינלעך טרעפט ער עפטער און ווען ער פעלט אפילו האט ער אויך קיין היזק נישט. ' י י י!3איד^קעך׳^^טלעכע מענטש?''האל^נאך פארדיגט!" נאך דע8 וזי'?יי זיינען געשטרויכלט געווארן, דאס זייגען "פויגע־ לעך". וואס קענען זיך אן עצה געבן. איינער אזא עלטערער "פויגל" האט נאך אלעמען אג־ געהויבן זוכן זיין נליק ביי די באדנדע זיך יע־ קעטשקעס "/עשות נקמה בגוים". כ־האב אבער מורא, אז ד$ וועט אים דער חד גדיא נישט אויסמיידן. סוף גנב: תליה. פאליטישער ווערטער־בוך י דיפלאמאט - א פלייש־הענדלעראיןא צ/ינדער מיניסטער - א מיטגליד פון פלייש קאנסארציום וועלט מלחמה- אן אינטערנאציאנאל שלאכטהויז פרידן - א שפיל אזא פאר א מלחמה קאנפערענץ - א קאפ פארדרייעניש אונ$ - א פארשלעפטע קרענק אפמאך - א נארעריי האנדל - א דערלויבטער שווינדל שליח צבור - א קאנצענסיע צ. ק. - א בעסער געשעפט קאפיטאל - א רעצעפט פאר שכל קאמיטעט - א מאגנעט פרעזעסור - א יצר־הרע •געשעפט אונררא קיך - א פרנסה געשעפט אונררא קאנטין - א פעטע ירושה אונררא מאגאזין - איז ניט קיין רעוויזיאנם קאמיסיע פארטיי - א ניי מיטל צו א רענמאבל געשעפט צענטראל ראט - עצות מיט וועלכע מען רעכנט זיך נישט ש״ה פרעסע - א חפקר־דיקער רשות הרבים פאבליק רעליישן - אן ארט ארויסצוווייזן עם הארצות חשוינט - א סודות־פולער חלוקה־פלאן ווירטשאפטסאמט - א כיבוד זאך, בעסער פון רבנות יעדאקטאר - א בית־ קבול אפגעהיטן זאל מען ווערן... ... אז עם זא; מקיום ווערן די שלום פלע־ נער פון די 4 אויסערן מיניסטארן! ... אז די דיפלאמאטן זאלן אזנהויבן ריידן קלארע דבורים... ... אז די פרויען זא;ן אנהויבן אויסזאגן דעם אמת,.. ... אז די פרומאקעם זאלן זיך דארפן מתודה זיין בפני קהל ועדה... אז רבנים זאלן ווערן געזעץ־נעבער... כנגד ארבעה בנים... די ארבעה בנים זיצן אינאיינעם און איך וואלט קיינעם נישט געראטן מיט זיי צו האבן צו מאן. איין זאך איז אבער זיכער, אז דער חכם בעווין איז גאר קיין חכם נישט, דער רשע מאלאטאוו, האט מיט רשעות קנאפ צו טאן, דער תם מארשאל, ווייזט זיך ארוים פאר נאר נישט קיין תם און דער שאינו יודע לשאול בידא, האט נאך א קליינע רוסישע כוסה באקומען לשון און איז גאר געווארן א גאנצערי יודע לשאול. דיינו (נוסח בעווין) אפגעראטעוועט זיך א ביסל יידן - דיינו. נענומען זיי אין "דעמאקראטישן 'דייטשלאלנד- דיינו. די אונררא ניט זיי צו פרעסן - דיינו. מען לאזט צוריק אין די גלות היימען - דיינו. מען;אזט זיי בכלל לעבן - דיינו. זיי רייסן זיך קיין פאלעסטינע - און מיר זאגן 1יי, אז גאר קיין ציפערן א ז אויך - דיינו. על אחת כמת וכמה,., פרעה־ן האבן קויםיינעהאילפן צען מכות, אז ער זאל די יידן ארויסלאזן פון מצרים.. וויפל זשע מכות דארף באקומען דער לאג־ דאנער פרעה, אז ער זאל וועלן זיי אריינלאזן קייין א״י? גישט ד הגדה נאד די קניידלעך טרומאן - מייגט אין גריכנלאנד און טערקיי - גישט די הגדה נאר די קניידלעך. מאלאטאוו - זוכט אין כינע - נישט די הגדה נאר די קניירלעך. בירא - זוכט אין רוהר־געביט - נישט די הגדה נאר די קניידלעך. בעווין - זוכט אין אימפעריאליסטישן סאציאליזם - נישט די הגדה נאר די קניידלעך. די אמעריקאנער בעלי־טובות העלפן - נישט צוליב דער הגדה נאר צוליב די קניידלעך. זכרנו את הדגה שמואל: ווייסט יעקב, יציאת דייטשלאנד,' וועט קענען געגליכן ווערן צו יציאת מצרים. יעקב: וואם פאר א פארגלייך,דארט איז געווען פרעה, האט ער געארבעט מיט די יידן אבער נישט געמארדעט ווי היטלער יש״וז. שמואל: צווישן זיי איז טאקע פאראן א גרויסער אונטערשייר, אבער, דער וזכרנו את הדגה אשר אכלנו... איז דער זעלבער. א שאלה... צוליב מאנגל אין פראדוקטן אויף פסח, ווענדע איך זיך צום ראבינאט מיט פאלגגדער שאלה:!) צו קען מען פסח צום סדר נוצן פאר־ צע, אנענע אייעד אגשטאט הינערנע? '2) אלומיניום אגשטאט חרוסת?(זכר;טיט) 3) אנטראציט מיט דער צאל קאלאריען ווי קארטאפל — אויף כרפס? 4) ענגליש זאלץ - פאר מרור? 5) מצדדלעך פון האפערפלאקן - צום אפקומן? 6) טאמאטן סאם, פאר כום של אליהו? 7) צו זיינען די מ; כוח, וואם האבן זיך געטובלט אין מקוה, וואם איז געהייצט געווארן נאכן זמן חמץ - מיט ברויט - כשר לפיסח למהדרין מן המהדרין? (אייזנבערג) אן אפירהורם זאנטז שפוך חמתך - איז גישט קיין שטינקנדיקער גאז ימח שמם - איז נישט קיין אטאם־באמבע. א p/ לה - איז נישט קיין טארפעדא, אבער צו טאן זאלן בעסער האבן מיט זיי די שונאי ציון, אמאל וועט עס דאך מקוים ווערן!..