Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-03-28 · 13/51 (28.3.1947) · p. Seite 6

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
13/51 (28.3.1947)
Date
1947-03-28
Page
Seite 6 (sequence 6)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
67% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243318--370-7242976
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

7ץ׳זג r; אונדזער ווארט FRÄJTIK, 28. MERC 1947 \ Di naje ojffirung iun dramatiszn krajz in Bensheim Der dram. krajz in Bensheim hot sofkol-sof ajngezen, az es iz gekumen di cajt cu machn an ek mit di kolerlej chojzeknnmerlech, wos hohn gelifert a bilikn materjal, on szum literariszn un kinstleriszn wert, un hohn gehat dem ejncikn eil' opeulaclm un opszpetn fun undzere komitetn, mit zejere prezesn, mit di ale henkl-chapers, fun wos es wimlt azoj rojszik in undzere lagern. Di kolerlej narisze kupletlech, wos zajnen mejstn tejl gebojrn geworn in bejn-haszmoszes, durch umfeike grafomanen hohn sof kol sof deresn undzer ojlem. 3׳ej hohn aropgezect dem niwo fun undzere dram. krajzn mit di ale wanderndike trupes, 7 wos hohn niszt farsztanen di ojfgabe cu szafn a beser jidisz teater. Dos hot gegebn a sztojs dem bensheimer dram. krajz cu zuchn naje wegn un der reziser ch’ Fajfowicz hot ojfgezucht a piese u. n. ״Farrat“. Di dozike piese iz ojfgefirt geworn in warszewer Skala-teater u. n. ״A chasene in tfise“ un iz ongeszribn geworn durch a jungn mechaber, wos lebt ict in Amerika Dr. Rozencwajg. Ch’ Fajfowicz, welcher iz ojfgetretn in der doziker piese noch farn churbn, hot, niszt baziendik dos manuskript, ongeszribn fun zikorn 3 aktn mit a Prolog. Hagam di piese iz gebojt ojf szwache psichologisze jesojdes mit dem bakantn muser-haskl, az umszuld muz sztendik arojfszwimen wi bojml ojfn waser un, az di weit iz niszt hefker, ״jesz din w' jesz dajen", bazict zi ober ejnike sztarke dramatisze momentn, wos machn a sztarkn ajndruk, es iz wi Heine zogt: ״An alte geszichte un blajbt doch sztendik naj“. Di handlung szpilt zieh op, es ken zajn in New York, Warsze, oder Wilne. Hagam der mechaber lebt in Amerika, trogt di piese niszt dem speciflszn amerikaniszn Charakter fun sensaejes un iberraszungen; es iz a majse mit a rajehn fabrikants a zundl, wos farlibt zieh in an orem mejdl, szwert ir traje übe. Fun der doziker übe wert, wi gewejnlech, gebojrn a kind, cum sof farrat er zi un hot, farsztejt zieh, chasene mit a rajeh mejdl. Dos kind wakst unter, wert a mencz un derwist zieh, az er hot niszt kajn tatn, az er iz a mamzer. Er gejt awek ojf szlechte drochim, kompanirt zieh mit szlechte chawejrim, welche machn a rojb-onfal cu bakumen geld ojf szikern. Grod wil der gojrl, az der onfal zol forkumen ojf zajn tatns sztub, baj wos dem tatns cwejte froj wert dermordet. Zajn muter (a mames harc), welndik ratewen ir zun, nemt di szuld ojf zieh un derklert, az zl iz di merderin fun ir libhobers froj. Natirlech wert zi arestirt un farmiszpet cum tojt. Es ducht zieh, ales iz farlojrn, niszto kajn szum hofnung cu ratewen di umszuldike Bela Friszman. In der lecter minut gelingt ober dem jungen adwokat abercucajgn dem riehter, az zi iz umszuldik, zi wert in der lecter Sekunde opgeratwet fun a zichem tojt. Es kumt curik der farreter, falt kojrim. bet zajn erszte geübte mechile, der zun hot curik zajn tatn un es iz ״happy end“. Dos iz der kicur fun der piese, di nebn-epizodn zajnen niszt wichtik. A dank der ibergegebnkajt un emstkajt, mit welcher der bensheimer dram. krajz iz eugetrotn cu der zach, hot zieh zej ajngegehn fun der szwacher piese cu szafn a zojbere interesante forsztelung, fraj fun szund un biüke efektn. Dos gance halt in szpanung dem cuszojer un macht ojf im a sztarkn rojszem. Fr. Tabanska (Bela) in ir rol iz gewen glencnd, zi hpt zieh alejn ibersztign. Es iz ir gelungen cu szafn ejnike sztark dramatisze momentn fun an ersztklasiker szojszpilern. In der rol als arestantin in tfise iz zi gewen ojsgehaltn biz cum bewundern. Men hot gehat dos gefil, az men zet an artistin fun ersztn rang, zi szpilt wejch, hareik un ibercajgnd, zi farsztejt ir rol un lebt zi durch. Fun Fr. Tabanska, unter a guter rezi, hot men dos recht cu derwartn fil nachas in der eukunft. Zi darf mer arbetn, es wet zieh opcoln. Zi iz bü sofek a talant. Ch’ Tajfowicz als adwokat iz gewen gut un ojsgehaltn. Zajn sztile übe cu Belan hot niszt ibercajgt, on harc, es iz gewen mer mojech-libe un bichlal iz niszt farsztendlech a man zol übn a froj 18 jor un blajbn a bocher, nor dos iz szojn di szuld fun mechaber, welcher hot knap rachmones ojf azölcne batlonim un firt zej niszt unter der chupe. Fr. Mirmowicz, als muter fun adwokat, hot gegebn an origin ein tip fun a klejnsztetldiker ejszes-chajil mit ale gute un szlechte zajtn. Ch’ Crabia als mencz mit talant, darf zieh curikkern cu zajne charakter-roln un niszt sztupn zieh, wu men darf niszt. Es iz a szcd der alter guter nomen. Ch’ Minski als, debjutant in der rol fun ojsforszungs-richter, iz gewen niszt szlecht. Ch’־ Minski iz a naj er gewins farn dram. krajz un wet noch fil bajtrogn letojwas dem ansambl. Öh’ Piwka in zajn klejner rol hot gegebn dos beste, di reszt szpiler hobn mitgewirkt, az di forsztelung zol gefingen un geszafn a kolektiwn cuzamenszpil. Un ict noch a por werter dem kulturlejter in Bensheim: ״Chawer Fajwl Rotsztejn, ir farnemt zieh azoj sztark mit der frage,, wos darf men ton gezunt cu machn dos jidisze teater? Farwos zet ir niszt ge- Lager-szule. Szabes dem 22. 3. iz ojf dem ruf funm eh’ Jungsztejn forgekumen an eltern-farzamlung in der szule, ojf welcher es zajnen arumgeredt un bahandlt geworn der macew in der szule un di wegn •ojf cu heehern dem niwo fun di limudim un 1ermetodn. Der ch’ Jungsztejn hot zieh farflichtet cu wizitirn jedn frajtik di szul. Gehn jede woch ejnike lekejes un bichlal hobn ojf zieht iber der szule. Es iz gefunen geworn a weg cu hechern dem lebns-standart fun di lerer, far welche *es darfn zorgn di eitern fun di szulkinder. Di szule hot bakumen a najem jungn lerer, Pik J. un als techniszer lejter iz aranzirt geworn h’ 8z. Bergman, wemens ojfgabe es iz cu leign acht ojf der pinktlecher un techniszer ojsfirung fun di limudim, pedagogiszer lejter iz basztimt geworn h’ Engel. LSG i N• ״ל,*,•׳M ״ 2! * '4 . 11 zunt cu machn dem dram. krajz, farwos git ir im nit di mitlen, badingungen un meglechkajtn, farwos zajt ir legamre glajchgiltik un interesirt zieh niszt mit zajn arbet. Dos darf zajn Ajer flicht als kultur-lejter! Ojb ir zent a noe dojresz, zajt zs ojeh a noe mekajem; farwos zorgt ir niszt, az dos teater zol hobn an onsztendike bine mit laj tisze dekoraejes; farwos herszt in teater aza chojszech?; un noch a sach szajles ken men Ajch fregn. Aderabe, entfert! Jehuda Langnas. lager-szpigl Bloj-wajser dal. Szabes, dem 22. 3. in ownt iz in dem klub-lokal fun ״Makabi“ forgekumen a szejner ״bloj-'wajser bal“, ajngeordnt durch der ״waada 1' KKL“. Der zal hot zieh oj»- gecejchnt mit dem tradicjoneln stil fun di far milchomedike Kern-Kajemet-faransztaltungen. Er hot ojeh arajngebracht a badajtnde hachnose farn ״Jidiszn Nacjonaln Fond“. Es iz cu bagrisn ojeh di dozike iniciatiw fun di ch’ ch’ Mermelsztejn, Frajer, Curik, Fridman u. a., wos hot ojeh a dereijeriszn nacjonaln wert. Bibliotek. Der kulturamt baj lager-komltet, hot angazirt a bibliotekar un lejter fun lezezal dem h’ 8z. Bergman, wos hot grojs derfarung ojfn dozikn gebit. Es iz deriber cu hofn, az dem najem lejter wet gelingen awekcuszteln a, muster-bibliotek, wos wet sztiln dem durszt noch dem jidisz» gedruktn wort. In zajn arbet darf im bajhilfik zajn der lager-ajnwojner, in wemens dinstn der h’ Bergman hot zieh gesztelt. Goldzamd. Dos jidisze lebn in Ulm Fun Ern-gericht. Dem 7. 3. 1947 iz in ern-gericht fun lager- Ulm (Boelke Kaserne) ajngeflosn an onklage fun ch’ Operman (gew. prezes fun sztotiszn komitet) kegn h׳ Reznicki (forsztejer fun lager Boelke Kaserne in Ulmer sztotiszn komitet) welcher zol ojf a zicung funm komitet hobn geworfn a bjuszuldikung, az ch’ Operman zol hobn mitgeholfn dos szafn fun a mace-bekeraj in Ulm cuüb interesn. Ojfn farlang funm ch’ Operman hot dos gericht baszlosn cu rufn an efntleoiie zicung dem 11. 3. 47 ownt. Dos gericht iz ober niszt cusztand gekumen cuüb dem, wos der onkloger hot zieh niszt gesztelt cum gericht, troc dem wos er iz wegn dem. gewen informirt un zogar gezucht durch der policej. Dos gericht hot arojsgetrogn folgndn urtejl: Cuüb dem wos der ch’ Operman hot zieh niszt gesztelt cum gericht, wert di onklage anulirt un der h’ Reznicki rehabiürt un es wert onerkent zajn erleche un onsztendike ojffirung als forsiztejer fun lager Boelke Kaserne bajm sztotiszn komitet. Glajchcajtik, protestirt dos gericht wi amszarfstn kegn der gringszecung fun ch’ Operman in baeug cum gericht. Ch' Operman hot dermit arojsgewizn zajn gezelszaftleche niszt-derwaksnkajt als gezelszaftlecher tuer. Dos ern-gericht hot baszlosn dem urtejl cu farefntlechn in der prese. Forzicer fun ern-gericht: Magenheim Richter: Mielnik un Rajcher. Cuzsmenfor fun di delegatn fun ale jidisze kehiles in der britiszer zone Di Protest demonstraejes in Rajon Franken Dem 25. 2. hobn zieh in Bremen, in der gebajde fun der jidiszer gemajnde cuzamengetrofn di forsztejer fun di jidiszer kehiles in der britiszer zone, kedej cu hahandlen ale poütisz-wirtszaftleche un organizacjonele fragn, bepojgeja dem eukunftikn lebn fun di Jidn in der britiszer zone. Es zajnen gewen onweznd delegatn fun Bremen, Hannover, Düsseldorf, Köln, Hambürg, Dortmund und Bergen-Belsen. A chuc di delegatn hobn zieh in der konferenc aktiw batejlikt Rab. Dr. Karlebach, Rab. Braude, Dr. von Damm, specjeler delegat fun der ״Je^ish Relief Unit“, gekumen fun der Szwejc, Dr. Löfler, senats-direktor fun Hamburg, forzicer cun Central Komitet h’ Josef Rosensaft, w. forz. Dr. Walhejm, un forsztejer fun HIAS und fun JOINT. Fir azejger n. m. derefnt di zicung der forzicer h’ Kac, prezes fun der bremener kehile, bagrisndik di delegatn un di forsztejer fun der jidiszer prese. Er wajzt on di ojfgabn, wos sztejen far der konferenc un git iber dos wort Dr. von Damm cu zajn barieht fun JF,U. A rajehn un balerndn referat halt Dr. Löfler wegn der politisz-wirtszaftlecher läge fun di dajeze Jidn, wos kemfn far zej er eukunftikn lebn, derbaj wajzt er on ojf der negatiwer baeijung fun der britiszer okupacje-macht. Dr. Walhejm git op an interesantn harieht fun zajn rajze in Amerike, England un Frankrajch, batonendik dem rejn jidiszn moment in ale wirtszaftleche fragn.. Er defcejlt, az in Amerike lebn arum 200 tojznt dajeze Jidn, wos wartn ojfn moment zieh cu kenen umkern un curik ibernemen zejere geszeftn un fabrikn. Er sztrajeht unter di naiwkajt un dos niszt gezunte denken fun di dozike Jidn un bichlal lozt er niszt cufil zieh szpiln mitn ojszichtslozn optmizm, wajl di widergutmachung iz kojdem-kol ophengik fun der internacjonaler poütiszer läge. Fun zajne werter szprudlt der tifer jidisz-nacjonaler gajst, mit wos er wil onsztekn di cufelik onweznde dajeze Jidn. In wajterdikn farlojf fun der zicung wert baftrt di frage fun di halb-Jidn un miszfingen un undzer Baeijung cu zej. Iber di cjbndermonte Problemen antwiklt zieh a lebhafte diskusje mit der batejükuag fun kimat ale delegatn. Rab. Dr. Karlebach ruft in zajn referat cu dereijen di kinder in jidiszn gajst, wi ojeh dos farwern cu batejlikn in jidiszn gezelszaftlechn lebn far ale niszt fule Jidn. Es wem ojeh bahandlt rejn-organizacjonele fragn fun dl jidisze kehiles un es wert ojsgekübn a komisje, wos zol cugrejtn an organizac j e-plan. Dem 26. 2. 4 azejger n. m. wert di konferenc geszlosn un di delegatn ceforn zieh in a haj derer sztimung. Zinsztejn 82. EEtmann Dem 24. 3. iz baj undz forgekumen a protest-sztrajk. Dem forzic hot gefirt ch’ Szczegowski. In prezidjum zajnen farbetn gewen di ch’ ch’ Szafran B., Szafran Jadzia und Martin J. als sekretar. Der ch’ Szczegowski hot gehaltn a kuren referat iber der badajtung funm protest. Noch der rede, in welcher es iz gekumen cum ojsdruk di farbiterung fun di in di lagern-farszparte resztlech Jidn, iz ongenumen geworn foignde rezolueje: 1. Likwidirn di lagern. 2. Opszafn dos wajsbuch. 3. Efenea di tojern fun E. J. far a frajer alija. Di ongenumene rezolueje iz telegrafisz ibergeszikt geworn cum R. K. in Bamberg un cum C. K. in München. ' N. Szczegowski — Forzicer fun komitet. Eichstätt Dem 24. 3. h. j. 10 fri iz in lager Eichstätt forgekumen a gemejnzamer protest-miting mitn ontejl fun bejde lagern ״Jäger-kaserne" un ״Anex A" un ״B“. In der farzamlung hot ontejl genumen kimat di gance bafelkerung fun di ojbndermonte lagern. Baj der onweznhajt fun ale partej-forsztejer un mitglider welche hobn getrogn transparentn mit geberike ojfszriftn un lozungen wi: ״Opszafn di lagern“, efenen di tojern far a brejter alija“, ״likwidirn dos wajs buch“ u. and. wert der, protest-miting derefnt. In der farzamlung hot ojeh ontejl genumen der gen. guwerner fun Eichstätt, welcher hot ojsgedrikt di simpatie funm ganen amerikaner folk far dl jidisze nojtn un specjel in der E. J.-frage. Ojeh a UNRRAforsztejer hot gehaltn a kur cs rede. Ale redner tretn szarf arojs kegn dos farmachn di tojern fun undzer land far a frajer alija — un fOdern dem injen cu nemen ojfn tog Ordnung fun di Moskwer baratungen. Der protest-miting hot ajnsztimik ongenumen a rezolueje, welche iz ibergeszikt geworn dem Regional Komitet Franken in Bamberg. Nochn forlejenen di rezolueje, wert di farzamlung mit Hatikwa geszlosn. Prezes: Münczek. Ansbach-Bleldorn Dem 24. 3. iz in undzer lager forgekumen a solidarisier protest-miting kegn der engliszer poütik in E. J. in welchn es hot ontejl genumen di gance jidisze bafelkerung. Es formirt zieh a protest eug, in welchn es nemen ontejl dl kinderlech fun Strüth, un ongeherike fun ale poütisze richtungen. Di redner drikn ojs di farbiterung wos herszt baj der Szejris Haplejto cuüb dem farmachn di tojern fun E. J. wos iz undzer ejncike retung. Nochn forlejenen a rezolucje, wos wert warem ojf genumen fun ale farzamlte, wert di protest-farzamlung farendikt mit ״Hatikwa“, /

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.