Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-03-28 · 13/51 (28.3.1947) · p. Seite 3

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
13/51 (28.3.1947)
Date
1947-03-28
Page
Seite 3 (sequence 3)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
63% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243318--367-7242973
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

2 entity mentions

FRAJTIK, 28. MERC 1947 איונרזערווארט ZAJT 3 / WB PoHtiszer Iberächt Ejnlke dajcze Problemen in hlstorlszn durchsznit Batrachtungen in cuzamenhang Zicherhajt Der wichtikster problem far di farbindete meluches iz gewen cu szafn aza zicherhajts-cusztand, wos wolt ojsgeszlosn a wajtere dajcze agresje. Specjel Frankrajch, culib der direkter szchejnes mit Dajczland, iz gewen farinteresirt in szafn azoj ne garantjes, welche woltn ir gezichert a reale meglechkajt zieh kegncuszteln di eukunftike dajcze rewanz-glusteniszn. Di geszichte fun di noch Versailles-jorn iz in der hinzicht balernd un ilustrirt glajchcajtik wi zejer mechanisz es iz gewen der englisz-francojziszer militeriszer bund un mit welche wegn es hobn ongehojbn szpanen di dozike lender noch der gewunener milchome. Szojn in j. 1922 iz di dajcze regirung arojsgetrotn mit a genug charakteristiszer propozieje ojscuszlisn bemeszech fun ejn generaeje di milchome, als mitl cu derlejdikn sztrajt injonim. Cu dem dozikn ewek hobn gedurft dinen regionale garantje un arbitraz opmachn, wos woltn ojeh arumgenumen Grojsbritanje un Belgie un als garant di F. Sztatn fun Cofn-Amerike. Der doziker forzlag iz ober niszt ongenumen geworn durch der regirung fun PoincarG, wos hot im gehaltn, nemendik in acht di damolsdike kojches-farhelteniszn in Europe un specjel di fulsztendike onmechtikajt fun Dajczland, nor far a platoniszn Lest micad Dajczland. Poincarö hot gehaltn, az di antszprechnste form fun zicherhajt iz a militeriszer bund mit England, wos zol protimdik basztimen dem ojfn un Charakter fun der engliszer hilf in fal fun a dajezer agresje. Di englisze regirung hot kwitirt dem dozikn ongebot mit dem forszlag fun algemejne garantjes fun damolsdikn bazic-cusztand, opzogndik zieh dakegn cu konkretizirn militerisze far- Sichtungen, wos woltn decidirt wegn praktiszn wert fun aza opmach. Deriber iz kajn wunder, az Pois1car6 hot zieh negatiw gesztelt cu aza min akt. _ In jor 1923 hot, der cugrejtungs-komitet cu der antwofnungs-konferenc ojsgearbet a projekt fun a hilfs-pakt, wos hot forojsgezen dos onwendji fun automatisze militerisze sankejes kegn agresor in di ramen fun der Felker-Lige. Ober wider hot do antszidn di umginstike sztelung fun England, gesztict durch di skandinawisze lender un Holand, enlech wi es iz forgekumen in j. 1924, wen Austen Chamberlain hot zieh kegngesztelt dem unterszrajbn dem a. g. Genfer Protokol, wos hot forojsgezen an arbitraz fun a sztendikn, internacjonaln tribunal far der fridlecher regulirung fun internacjonale sztrejt-fragn. Wen es iz klor geworn far Frankrajch un der Klejner Entente, az automatisze militerisze sankejes als form fun zicherches hobn zieh fajerlech opgezogt fun a milchome״ als a mitl cu derlej dikn sztrajtfaln, far welche es iz komeptent geworn a szids-gericht. In dem dozikn traktat hot men fajerlech onerkent dem custzand fun di greneön ewiszn Dajczland un Frankrajch fun ejn zaji.un Cwiszn Dajczland un Belgje fun der cwejter, wi ojeh di demilitarizaeje fun Rheinland. b) Di arbitraz-opmachn cwiszn Dajczland un Pojln, wi ojeh cwiszn Dajczland un Czechoslowakaj.'Di a. g. ״sztendike farejnikungs-komitetn“ hot men ongetrojt dos ojsarbetn di f armitlungs-f orszlagn in sztreitinjonim un, in fal fun man gl in ejnsztimikajt fun di farinteresirte meluches hot di antgltike antszejdung gedarft arojsgetrogn wem durch dem Sztendikn Internacjonaln Tribunal, ewentuel an ander szids-gericht, 10jt der Haager-konwenc fun j. 1907. Ojeh in di opmachn hot zieh gefunen a klauzul wegn der niszt culozbarkajt fun krig, als mitl cu derlejdikn sztrajtn. c) IM opmachn cwiszn Frankrajch un Pojln, wi ojeh cwiszn Frankrajch un Czechoslowakaj in der frage fun militeriszer hilf in fal fun niszt ajnhaltn durch Dajczland di baszlusn fun Locamoer opmach. Locarno iz geworn di demarkacje-linje cwiszn ewej cajt-opsznitn, dem cajt-opsznit fun ojsszlisn Dajczland fun der europeiszer Politik un dem cajt-opsznit fun zajn widerker ojf der intemacjonaler arene. In kajn szum fal hobn di Locarnoer opmachn niszt gebildet kajn demarkaeje linie cwiszn di milchome jorn un di szolem jorn lojt der formulirung fun engliszn ojsem-minister Austen Chamberlain. In Locarno hot men baszlosn oncunemen Dajczland in der Felker-Lige un als sztendikn mitglid fun Felker-Lige-Rat. Di dozike institueje hot gedarft basztejn fun forsztejer fun di 5 zigerisze machtn: F. Sztatn, Japan, England, Frankrajch un Italje, als sztendike mitglider, wi ojeh fun 4 niszt-sztendike mitglider, ojsgeklibn durch der gen. farzamlung ojf a perjod fun 3 jor. In rezultat fun niszt cutretn fun di F. Sztatn cu der Felker-Lige iz di col sztendike erter in Rat automatisz reducirt geworn un di col niszt sztendike mitglider hot men in j. 1922 fürgresert ojf 6. Dos ohnemen a sztendikn mitgtid iz gewen rechtlech forojsgezen mitv der ejnsztimiker haskome fun Rat un a gewejnlecher merhajt fun der gen. farzamlung. Wen Dajczland iz arojsgetrotn mit a forszlag, oncunemen zi in der col fun sztendike mitglider fun Rat, hot zi zieh ongetrofn mit analogisze forszlagn fun Pojln, Szpanje un Brazilje. Noch lange dingeniszn hot men antgiltik onerkent Dajczland a sztendikn ort in Rat un mit dem baszlus, wos hot fargresert dem basztand fun nisztsztendike mitglider biz der col 9, hot men geefnt di andere meluches dem weg cu di niszt basztendike zien. In rezultat funm dozikn konflikt zajnen Brazilje und Szpanje arojsgetrotn fun der Felker Lige und Pojln iz geblibn on a zajt un on ajnflus ojf di welt-geszeeniszn. Noch Locarno hobn zieh ojsgekristalizirt ewej onszojungen baciglech di ewej zieh knipnde Problemen :zicherhajt un^a n twofnung. Di englisze grupe hot gelejgt dem trop ojf der antwofnung, zajendik der mejnung, az di pozitiwe iejzung fun der frage wet fun zieh alejn hechem di algemejne zicherhajt. Di. grupe fun der Klejner Entente un Frankrajch zajnen arojs grod fun dem kegnzeclechn sztandpunkt, sztelndik ojfn ersztn plan di frage fun zicher- "hajt. Deriber ojeh iz di cwejte grupe arojsgetrotn bazunders aktiw mit der iniciatiw in der richtung. Der francojziszer ojsernminister Briand hot zieh bamit arajncucijen di F. Sztatn fun Cofn-Amerike in a zicherhajts-garantje sistem, proponirndik in j. 1927 dem amerikaniszn ojsernminister Kellogg dos szlisn an opmach cwiszn bejde meluches, wos zol onerkenen di milchome als umlegal mitl. Kellogg hot ongenumen di arojsfoderung, farbrejterndik fun zajn zajt di ramen fun der francojziszer sugestie durch dem forszlag fun szlisn an algemejnem opmach, wos zol fajerlech ajnszteln dos, ״farmiszpetn di milchome“ (outlawry of war). Der rezultat fun di Unterhandlungen iz gewen der opmach fun 27. 8.1928, der a. g. Briand- Kellogg opmach, wos iz geszlosn geworn durch di F. Sztatn, Grojsbritanje, Japan, Frankrajch, Italje, Dajczland, Belgje, Pojln, Czechoslowakie, di britisze dominies un Indie. In j. 1929 iz cu im eugetrotn a rej andere meluches in der algemejner col fun 65, in dem 7 niszt mitglider fun der Felker-Lige. Ojf der dajtlecher foderung fun England hot men di fartejdikungs-milchome onerkent als legal un culibn mangl in sztrof-sankcjes, in fal fun onrirn di baszlusn fun traktat, iz der praktiszer wert fun opmach gewen mer wi problematisz. Der historiszer 10jf fun di forfaln hot arojsgewizn, wi ale internacjonale opmachn zajnen degradirt geworn cu sztiklech papir. Dem 1. 3. 1935 hot Hitler aneksirt dem Saar-gebit noch a formein plebiscit, gut ajngerezisirt durch Dajczland. Dem 7. 3. 1936 hot Hitler proklamirt dos umkern di fulsztendike militerisze suwerenitet fun Dajczland, di okupaeje fun di demilitarizirte gebitn un Rheinland un di kindikung fun Locarnoer-opmach fun j. 1925. Di wajterdike hi^torisze forfaln zajnen noch zejer in zikom, az men zol darfn iberchazern di ejnclhajtn fun der sistematiszer likwidirung, durch Hitlern dem europeiszn zicherhajts-sistem un dos montirri di dajcze ojsfal-pozicjes erew der cwejter welt-milchome. Tikn toes: Der titl fun dem forikn tejl fun undzer avtikl, welchns forzecung mir gibn ict, hot gedarft klingen toi der ictiker titl un niszt wi der ongegebner in forikn numer, Di Redakcje. In Krumen s2pigl hajts-garantjes zajnen niszt dergrejehbar, hot men zieh umgekert cum ojsgangspunkt fun j. 1922, cu dem, durch Dajczland proponirtn, sistem fun regionale garantje un arbitraz-opmachn. Ojf di dozike jesojdes zajnen gewen gesztict di unterhandlungen, wos hobn derflrt dem 1. 12. 1925 cum szlisn dem a. g. Locarnoeropmach. Di* atmosfere, in welcher es hobn zieh geflrt di pertraktaejes far dem opmach, warf a licht-sztrai ojf di kumende historisze geszejeniszn. Cum ersztn mol hot Dajczland oficjel gemeldet zajne rewizjonistisze pretensjes in baeug cu der mizrachdiker grenec, onerkenendik blojz di majrewdike grenecn. Cu aza arojstrit hot on szum cwejfl dermutikt Dajczland di sztelung fun England, wos hot arojsgewizn ir grejtkajt cu garantim blojz dem teritorialn bazic-cusztand ojfn Majrew. Cum ersztn mol also hot men ongenumen fun ewej zajtn a koncentriszn ongrif ojf di baszlusn fun Versailler traktat fun j. 1919, durchürndik an iberklasiflcirung fun di festgesztelte in im grenecn. Grojsbritanje hot niszt ontejlgenumen in der garantje fun di mizrachdike grenecn, banuendik zieh mit a specifiszer interpretaeje fun der klauzul fun Locarnoer traktat, wegn a ״najer frajwiliker onerkenung funm zachcusztand, wos iz fajerl&oh sänkejonirt geworn in Versailles“. Ojf aza ojfn hot Locarno geszafn di erszte ojshejlung in Versailler traktat. Di ojbndermonte sztelung fun England iz geworn di sibe, culib welcher men hot gemuzt cetejln dem traktak ojf draj bazundere opmachn: a) Ojf a kegnzajtikn garantje-traktat cwiszn Dajczland, Frankrieh, Belgje, Grojsbritanje un Italje. Di ojbndermonte melu- Dos lecte jorcendlik hot barajehert dem politiszn wort-ojeer mit a rej moderne terminen wi lemoszl: akcje (a wort-szpil cu reakcje) un operaeje. Als majster fun der terminologiszer derflndung hot zieh bli sofek arojsgewizn Hitler. Baszejdene werter, wi ״akcje grin“, ״wajs“ oder ״gel“, ״akcje Marita“ un ״Barbarossa“ zajnen gewen sinonimen far folgnrajche ekspansje-akejes fun Dajczland benojgeje Czechoslowakaj, Pojln, Holand, Grichnland un Sowiet Rusland. Dos zajnen gewen akejes mitn eil cu bafestikn di herszaft fun der reakcje. Far di ojem fun di Englender un Amerikaner klingt dos wort ״operaeje“ hilchiker. In E. J. hot men leetns gewise paciflkacjeetapn gegebn dem nomen ״operaeje Hippo“ un ״operaeje Elephant“. Lojtn baricht fun ״Stars and Stripes“ iz di raeje fun di amerikaner MP in Bamberger lager forgekumen untern lozung: ״operaeje Camel“. Akcje — reakcje — operaeje ... Interesant, cu wet di eukunft wajter zajn gerichtet ojfn ton fun kegnzecleche akejes, reakejes un operaejes un cu wet niszt kumen amol a göldene ere fun beszutfesdike akejes, a sof fun reakcje un ko-operaeje. A propos reakcje. In Berliner ״Tagesspiegel“ funm 16. 3. lejenen mir: ״Ojfn techniszn üniwersitet in Berlin-Charlottenburg beejs a forlezung fun dr. Starck hot men ojfn towl ongecejchnt a geometrisze figur, enlech cu a Mogn-Dowid. Tejkef hot di merhajt studentn manifestirt zejer antisemitizm mit a sztarkn tupen un durch cwisznrufn. Der iberwignder tejl fun di studentn brengt cum pjsdruk baj jeder gelegnhajt niszt cudekndik es bichlal mit a fajgnblat zejere nacjonal-socjalistisze onszo jungen. Es hojbt zieh on fun farhaster kritik fun der okupacje-macht, szpeter redn di gewezene 0Scirn ofn wegn dem ״farrat funm 20. 7. 44“ (der atentat ojf Hitlern) un es endikt zieh mit prowokaejes baj bazuchungen fun ojslendisze gest. Beejs men fartejdikt gewejnlech di studentn mit der festsztelung, az es handlt zieh wegn ejnclne arojstritn, iz in fal fun techniszn üniwersitet aza bacejchnung niszt treflech.“ Lomir mojsef zajn waj tere ringelech in der lecter bombn-atentat ojf der szpruchder beter bombn-atentat ojf der szpruchkamer in Schlüchtern un di dermordung funm forziendn fun der szpruchkamer in an ander örtszaft. Di beste ilustracje cu der treflechkajt fun di bahojptungen funm pastor Niemöller, az der antisemitizm un di reakcje zajnen in Dajczland ojsgesztorbn. — Jo, h' Pastor, ir hot recht un Herriot, Lord Vansittart & co. funm Komitet far ejropeisze injonim zajnen zieh toje. Lajder niszt azoj sztark wi ir, her Pastor . . . $ Di ammejstn rechte dajcze politisze partej, LDP, operirt mit a najem politiszn termin: ״dos alldajcze rojm“. Di dozike partej lejgt for cu szafn a prowizorisze regirung fun ״aldajczn rojm“, welche wolt gedarft Unterszrajbn dem szolem-traktat benojgej«, Dajczland un a pariament wolt gedarft decidirn wegn wajtern 10jf funm dozikn traktat. A blimele fun dajezer demokratie unter der lozung funm grojsn majster, wos hot farszpilt ״zajn kamf“ wegn ״lebnsrojm“ un gelozn zajn folk ״ohne Raum“. Weahawta lejreacha kamocha. Monsigniore Tiso, der gew. prezident fun der slowakisz-hitleriszer marionetn-regirung, hot zieh barimt gemacht c. a. mit der deportaeje fun etleche cendlik tojznt slowakisze Jidn kajn Auschwitz, beheskem mit dem lejtgedank: ״Per aspera ad astra“ (durch lajdn cu di sztern). In loszn fun gewejnleche szterbleche: ״durch krematorjes in himl arajn“. Kure farn szlisn di gerichts-farhandlungen in Bratislawa hot Tiso gezogt in zajn leetn ani-mamin,' az ojeh hajnt wolt er enlech gehandlt wi in di ״alte, gute cajtn“. Monsigniore Tiso! Szlecht hostu bagrifn dem' zin fun gebot: ״Weahawta lejreacha kamocha“. Far di ״masn-deportaejes in himl“, westu, im irce haszem, gejn ״fun der tlije in gehenem arajn“ ... Dajczn un bir . . . Ojf der sesje fun bayeriszn landtag in München hot der forsztejer fun CSU, dr. Michael Horlacher, gehaltn a rede ojf der ferne fun . . . bir. ״Bir hot tomid baginstikt di sztajgerung fun der turistik un geholfn farejnikn dem cofn mitn dorem. Mir wiln niszt rezignirn fun zajn ״felkerfarbindnder kraft“. Dem fakt wos in Bayern zajnen mir niszt azoj militaristisz gesztimt wi andere menczn (mir mejnen, az ojfn dozikn ort hot er niszt gehat ojfn gedank di Dajczn — bam. fun redakcje) fardanken mir dem mildn ajnflus fun bir. Bayerisz *bir iz a wezntlecher faktor far der ״demokratdszer antwiklung fun undzer folk“. , Dos zajnen blojz gewise fragmentn fun der doziker ״filozofisz-historiszer“ rede. Mir bagrenecn, zieh cu di dozike etleche zacn, zajendik der mejnung, az an antszprechnd ort far aza ernstn wisnszaftlechn referat zajnen di szpaltn fun an ernster wisnszaftlecher cajtszrift. Es wundert undz bichlal niszt, az als efekt fun di dozike ibercajgnde argumentn hot der landtag ajnsztimik baszlosn dem Projekt fun der CSU wegn asignirn far di bayerisze brojerajen a kontingent fun 20.000 ton gersztn jeriech. Di Bayern wein alzo wajter kenen trinken zejer anti-militaristiszn un felker-farbriderndikn bir. Zol zej zajn cum gezunt, bazunders cum sztarkn zejer kuren zikorn. Hejojs es feit hojchprocentik bir, hobn zej wajzt ojs fargesn, az dawke in München baj a gloz bir in historiszn ״Bierkeller“ hot Hitler beszaatoj geknelt zajne ״fridleche“ un ״felkerfarbridernde“ plener un az noch a halbn bir hot men in Nürnberg ojf di Parteitags entuzjastisz gejublt: ״heil Hitler“ un, az di ״felkerfarbridernde“ Nürnberger gezecn zajnen gekumen ojf der weit dawke in Bayern. H' dr. Horlacher! Ir hot recht, wen di Bayern wein hobn genug bir wein di bombn-atentatn ojf szpruchkamern in Nürnberg mer niszt zajn di arbet fun di Bayern. * Ghandis szantaz. Madame Tabois hot far der müchome farefntlecht a buch u. n. ״Szantaz oder milchome“. Hagam Mahatma Ghandi hot niszt 0nges2*ibn kejn szum buch unter an enlechn nomen, ober derfar hot er baszlosn azoj lang cu fastn, aflle biz cum tojt, biz er wet bawegn di Hindusn un Muzulmener cu fargrobn dem tomahawk (krigs-bajl),. Mit zajn tones wet er azoj lang szantazirn di cekrigte felker fun Indie, bi? zej wein oncindh di szolem-lulkes. Mir kenen niszt di mentalitet fun di indisze Muzulmener. Efszer wet der kunc gelingen Ghandi’n un efszer niszt. Wi di geszichte lernt undz gibn zieh di Englender amol unter der droung fun szantaz. Ober forzichtik mit di Muzulmener! Zej kenen ojeh, h' Ghandi, opton ojf terkisz — un dan wos? (lojt DENA un Reuter) Kairo (DENA-Reuter). Di Standart Oil Company hot noent fun Wadi Babe, in der midber Sinaj, leerech 320 km cu doremmizrech fun Suez antdekt naje ojl-felder. Di ojl-felder wem bacejchnt als filcuzognde. Mexico. In Mexico hobn wisnszaftler antdekt a grojs uran-feld, wos wert geszact ojf 189.220.000 dolar. Bukarest. Lojtn forszlag funm rumeniszn prezident Petro Groza, hot der ministornrat gegebn Stalinen di ernbirgerszaft fun land.

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.