Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 11/49 (14.3.1947)
- Date
- 1947-03-14
- Page
- Seite 9 (sequence 9)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 66% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243277--349-7242969- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
e FRAJTIK, 14. MERC 1947־ אדסדז־ער חר»רט PU ZAJT 9 . fA. Klag. Ansbach - dos hajntike Jehupec Wer es wil zen wi es hot ojsgezen dos amolike Jehupec, fun Szolem Alej ehernen zol zieh ariberchapn un bazuchn Ansbach. Wen ich zog Ansbach, mejn ich cholile niszt dem jewoniszn Ansbach, a make zej . . wajl wos fara szajches kenen hobn jewonim cu Jehupec? Ich mejn take nor dos jidisze Ansbach, undzere Jidn fun a ganc jor. Ot di Jidn in Ansbach ken men tejjln in 3 tejjln. Ejn tejl zajnen Jidn, wos gicher iz Ansbach baj ״im“, ejder ״er“ in Ansbach, er Alt zieh wi baj zieh in der hejm ... di sonim *ojf cu lehachis. Nu, mehejehe tejse, wos ken dos mich am! Der cwejter tejl basztejt fun Jidn, wos du wejst aflle niszt cu er iz bichlal benimee in Ansbach. Niszt di gance weit un memejle ojeh niszt Ansbach gejen im on. Er lebt zieh in zajn ״weltl“. Fardrisn zet ir, fardrist mich off der driter ״kategorje“, far welcher ich ken bichlal niszt geflnen kajn pasikn nomen . . ., wi zogt r Tewie — ״loj sejwojszi weloj sikolmi — nie tu nie tarn“. Baj dem sort ״mencz“ zet ir, iz zajn un niszt zajn — alc ejns. Akegn wos iz dos gekumen cu rejd? Jo! Akegn wos? ... zogt nor, ir hot 11b, az ir ruft a Jid a por mol un er macht zieh klo jode...? In Ansbach hobn zieh getröfn a por Jidn,. wos hobn zieh dawke ajngeszpart un wiln umbadingt a cijonistisze organizaeje un dos dawke a ״Haszomer Hacair“ un do hojbt zieh on a majse; wolt men epes gehat derfun, dehajne, a por peklech papirosn a woch, wolt zej szojn kajn mitglider niszt gefeit. Iz doch ober der ״Haszower Hacair“ szlecht wi ale szlechte un wil aflle ejn ejneikn papiros niszt cucoln, iz take di majse niszt ״jasne“, un der organizir-perjod dojert szojn take korew a joh cajt un der jehupecer cijonist tracht zieh — ״red mir cum daszek“ un, az Bevin wet derlangen di poreje sertifikatn, wel ich azoj ojeh forn kajn ... chuc-loorec! Interesant iz ober, az deklarirt als chawejrim hobn zieh aflle jo baj a9 dk“k Ansbach; nor helft es den, wajl er hot untergeszribn epes p sztikl papir ,cu zajn a chawer, iz er farflichtet cu kumen in lokal öjf färzamlungen, ojf sichot, ojf lekejes? ... es hojbt zieh niszt on! Er hot azoj niszt gemejnt, er hot zieh poszet ״ajngeszribn“, wajl er hot gehert az Jokl, Fäjwisz un Michl, hobn zieh farszribn hot er zieh ojeh farszribn. Ober kumen, lernen zieh umzist???? ... es hojbt . zieh niszt on, es ligt im aflle niszt in der linker peje! In mitn derinen zajnen nebech di 2—3 ernste' geforn als delegatn dk“k Ansbach — Jehupec ojf der grindungs-konferenc funm Haszomer Hacair kajn Bad-Reichenhall, curikgekumen fun dortn ״gelodn“ mit barichtn wi a ״bombowiec“ un haltn in ejn ajnladn di ״chawejrim“ ojf a baricht-farzamlung, kedej endlech ojslodn fun zieh di ongeeszepte tojre un do iz ״ejn kol weejn ojne“. Dem ״jehupecer chojwew Cijon“ interesirt dos iberhojpt niszt, er iz legamre niszt najgerik 0} di ״nariszkajtn“ . . . ken men epes hobn cu im? Fun ״zajnet“-wegn brojeht men iberhojpt niszt kajn barichtn, farzamlungen, kajn hebreisz, a deklaracje wet er aflle ject ojeh unterszrajbn un morgn noch ejne. Ot dos zajnen ojeh Jidn, ojeh far zejertwegn kemft der Jiszuw in E. J., zej hobn ojeh zicher pretensjes cu der Szejris Haplejto, cu England un cu der gancer weit. Fun ejn zajt ruft men cu naej analer konsolidaeje, ׳ cu ojsgehaltnkajt un gemejnzamen kamf far der geule, cu chalucijut, kibucim, cu kultur u.a. w. un fun der ewejter zajt, macht zieh aza ״deklaracje-unterszrajber“ nit wisndik, er hert gorniszt wi men halt im in ejn rufn, un wekn! Fundestwegn wil ich hofn, az dos akszones fun di ch' ch’ Brzoza, Grinbojm u. a. wet doch epes ojfton un fun dem ״mel“ wet efszer doch ojsgeknötn wem ״brojt“ ... Siz szojn wade di hechste cajt. Wider di rewizjonistn... (majse Hasenecke!) Der jidiszer Komitet in Ansbach-Bleidorn bet undz cu farefntlechn dem untn citirtn briw. .j Red. Benkndik noch di benklech, wos zej hobn farlojrn noch di waln, hobn di rewizjonistn farzucht cu kumen cu der ״macht“ durch zejers an alt mit! — durch kojech, derfirndik derbaj cu der diskreditaeje fun di jidisze DP’s in di ojgn fun der amerikaner militer-macht. Der forfal hot gehat folgndn farlojf: Dem 14. 2. h. j. hot der szef fun der policej Saloniec Julian, mitglid fun der rewizjonistiszer partej durch an umfarszemtn lign untergehect״ di lager-policej, in a col fun 40 man, dercejlndik zej, az der w. prezes ch' Goldhagn zol ojf zej hobn gezogt, az zej zajnen bänditn. Ojf zajn bafel hobn zieh ale 40 man arajngerisn in biuro fun prezes, arojsgeszlept dem ch’ Goldhagn,1 geszlogn im un farszpart in a cele. A grojser tejl fun di lager-ajnwojner zajneu arojs un gewolt bafrajen dem farhaltenem, es iz gekumen cu a geszleg. Di policej, mojre hobndik far szlek fun di masn, hobn telefonirt noch der MP, meldndik an iberfal in lager. Di MP, glojbndik wirklech in an iberfal fuy drojsn, zajnen zofort gekumen in a grojser col, mitnemendik ojeh tankn. Getrofn hobn zej a geszleg ewiszn Jidn(!). Der szef fun der policej Saloniec Julian iz antlofn, di policej iz opgeszaft gewom fun der arbet. >. Der injen wet hobn zajn final bajm erngericht, wos wet miszpetn di szofldike menszn, wos hobn gojrem gewen in aza szwern moment cu farszemen dem jidiszn DP far der amerikaner militer-macht. Jidiszer Komitet Ansbach-Bleidorn. Purim forsztelung in der sztot Bamberg In dl zaln fun cafe ״Haas“ iz donersztik dem 6. merc 1947 forgekumen a grojs fajerung, a tejl hachqpses iz basztimt farK.K.L. Di fajerung iz geefnt gewom durch dem lerer Lew, wos git Iber dos wort cu a referat dem lejter fun* der Regionaler Historiszer Komis je in Franken Ch’ B. Orenstein. Der Ch' Orenstein halt an ojsfirlechn referat iber Purim in der geszichte fun jidiszn folk. Nochn referat hojbt zieh on di Purim forsztelung ojsgeflrt durch di szulkinder. Der program iz basztanen fun lider, deklamaejes, bildlech un tenc. Di kinder hobn arojsgewizn bine-fejikajtn un ale numem zajnen ojsgefaln ganc gelungen. Specjel hobn zieh ojsgecejchnt di szilerns Mirjam Teper un Rywka mit zejere duetntenc. Grojs bajfal hbbn arojsgerufn bajm Publikum di ojftritn fun jingstn sziler NOWAK, welcher bazict muzikalisze begabkajt un Alt zieh fulsztendik fraj ojf der bine. Prachtful zenen ojsgefaln di scenkes ״Nor a mame“ un ״Hajnt iz Purim Brider“ in welche di kinder hobn arojsgewizn artistisze fejikajtn. Mitn gezang fun ״Hatikwa“ wert der literarisz-artistiszer tejl geszlosn. Noch der forsztelung zajnen forgekumen tenc, fantn loterje un tanc-konkurs. Noch halber nacht hot zieh di fajerung geafidikt bej* a gehojbener sztimung un di farzamlte hobn ojsgedrikt dem wuncz, az es zajnen nojtik eftere azelche cuzamenkunftn. Bamberger lager-szpigl Enderungen in der UNRRA lajtung. In cuzamenhang mit der algemejner läge in der UNRRA, in baeug mit ir likwidaeje, wem gemacht grojse enderungen un redukejes. Undzer Area direkter Mr. Thompson farlozt mitwoch dem 19. marc zajn amt, wos wet warszajnlech bazect wem fun Mr. Wiehler un als ojfzichtler iber di jidisze DP lagern in undzer distrikt, wet warszajnlech basztimt wem undzer frijerdiker lager direktok Mr. Dominic Capilongo, welcher hot zieh baj undz kojne szem gewen als fejiker farwalter. Cwej chadoszim lager-komitet. Es endikn zieh kinftike woch ewei chadoszim zajt es hot ongehojbn zajn tetikajt der najer lager-komitet. Kejn wezntleche enderungen zajnen in der läge fun di lager-ajnwojner niszt ajngetrotn, lehejpech; in der farflegung iz arajn a grpjse enderung cum ergern, a grojsn tezl menczn kumt ojs cu hungern. Di esns in ale on ojsnam kichn sztejen unter jeder kritik. Bichlal iz dos problem, kichn, a bazunder kapitl far zieh, wos fodert a gruntleche bahandlung. Di kichn zajnen gewom wi a monopol fun ejnike familjes, wos filn zieh dort niszt szlecht. Jede kich hot cu 15 man un mer, welche muzn farsztendlech beser (!) farflegt wem un dos ojfn cheszbn funm lagernik. In di kichn treft men aflle ongesztelt man un froj un andere* familje-ongeherike. Di UNRRA fun ir zajt zorgt, az mir zoln geszpajzt wem mit konsewirte burakes, zupn, kukurudze (mais) un andere enleche koloritn-kalories. Fun der cwej ter zajt farzorgn undz undzere brojt-geber mit a riznaparat, wos wil zieh dernern ojf undzer cheszbn fun di azoj-ojch mogere cutejlungen. Zajt ejnike wochn wem arojsgegebn di produktn far di kl ejne kinder mit a 6 biz 8 togiker farszpetikung un es iz niszto wer es zol interwenirn, az aza skandalieze handlung zol ojsgemitn wem. Di kinder muzn zejer szpajz bakumen in der cajt, wajl dos kind darf esn jedn tog, wajl di wos tejln cu di produktn esn ojeh jedn tog un zicher beser wi di kinder oder mir. Es iz cu derwartn, az der lager komitet wet in heskem mit zajn baszlus, rufn a folks farzamlung ende dem lojfndn monal marc, ojf welcher es wein ojfgeklert wem di sibes fun der geszafener läge in undzer lager un es wein ojsgehert wem di mejnungen fun di lager ajnwojner, wos wein ojeh dinen als onwajzungen un instrukejes far zejer wajterdiker tetikajt. Jedenfals szafn zieh ict meglechkajtn far farrichtn ale feiern mitn kumen fun Mr. Capilongo, wos hot sztendik gehat fll farsztendenisz far di baderfeniszn fun Hi lager ajnwojner un specjel far di kinder. Higiene. Es kumt on der friling un mit im grojse sakones un krankhajtn, wos kenen farhit wem durch a grintlecher rejnikungs-arbet fun ale lager-ajnwojner. Men tor niszt gringszecn un oplejgn di arbet far andere un ojf szpeter. Szojn muz men zieh nemen cu der arbet un di sanitäre instanen wein gehn onwajzungen, ale materjaln un machszirim, wos zajnen nojtik ojf durchcufirn di dozike akeje. * A frage dem supply-oficir. Wi es zajnen cu undz dergangen jedijes, wem andere niszt-jidisze lagern farzorgt mit besere un nuclechere produktn wi undzer lager. Es iz efszer di zelbe col kalorjes, ober fll wejniker kukuruze, burakes, ״flokens‘ un farsztunkene milch. Dakegn mer rajz, szokolad, euker un andere minim. Mir betn undz ojfklern, wos iz di sibe un wer iz derin szuldik? Mir wartn! Interesante urtejln! Dos Lager Gericht hot undz eugeszikt cwej interesante urtejln, lojt welche der lajter fun der koszerer kich, h. Lewi, darf bizn 18 III curikszteln di ״farnachlesikte“ produktn un wert basztroft mit farlirn ״cwej wochn cubus!“ Der kontroler fun der koszerer kich, h. Goldberger, hot ojeh ״farnachlesikt“ un er darf ojeh cuszteln biz dem 18 III, un wert basztroft mit ״ejn woch cubus!" , Mir wiln dercu eugebn nor/dos, az dos Ern Gericht zol ojston di ivajse zajdene hinczkes bajm bahandlen azelche ״farnachlesikungen“, onrufn zej bajm richtikn nomen Sn arojstrogn' dem fardintn riehtikn psak. Jedenfals, zol di efntlechkajt wisn, wi es wert farwendet zejer orem sztikl brojt! Goldzamd. Jidiszer kinstler koncert in Amberg Montik dem 3. 3• zajnen baj undz in sztot ojfgetretn mit a muzikaliszn koncert di jidisze kinstler Sara un Jakub Grosman, Rajne Simon un der monologn-recitator Chaim Perlmuter. Di Grosmans hobn in a duet ojf akordjon kinstlerisz ojsgeflrt klasisze un jidisze folks muzik, wos der ojlem hot zejer warem ojf genumen. Der ojfttit fun Rajne Simon in ir gezang repertuar, wos iz basztanen fun jidisze folks-lider uh aries, iz gewen far di cuherer azoj iberrasznd, az men hot poszet niszt geglojbt, az men hert es ip der wirklechkajt. Di gezang-numern ״nachtigal“, ״Jeruszolaim“ un ״lewone un sztern“, hot zi gezüngen wi an emeser nachtigal un in di aries hot zi zieh bawizn mit ho jeher gezang-kunst un technik fun ir sztarker koloratur-sztime, wos es iz a zeltnhajt baj di greste opernzinger. Es iz deriber niszt kajn wunder wos der ojlem hot di kinstler ojf genumen mit azoj fll bagajsterung un umojfherleche aplodismentn. Di kinstlerin hot di aplodismentn koszer fardint. Chaim Perlmuter un zajn repertuar fun Boznfeld; Kamen, Heler u. a. iz mit grojs bajfal un brawos ojf genumen gewom fun di cuherer. Der sach-hakl fun koncert: cwej szo fun der hechstn fargenign. . M. Rajch. Kulmbach Der naj-ojsgewejlter komitet in Kulmbach iz en’ergisz eugetrotn cu der arbet. In der kurcer cajt, wos der komitet amtirt hot er bawizn cu bazajtikn ale sztrajtn ewiszn hign ojlem. Der ojlem kumt zieh cunojf inm prechtikn lokal, wos hot biz ject gepustewet un farbrengt gemitlech un kulturel di cajt. Dem 6. 3. iz baj undz forgekumen a grojser Purim Bai baj der onweznhajt fCn forsztejer fun UNRRA un fll amerikaniszjidisze soldatn, wos hobn baszonken dem: kulmbacher jidiszn ojlem mit di tradiejo-: nele ״szolach-mones“. Der lejter fun bamberger dram-krajz ch' Zandman mit ejnike mitglider fun zajn anasambl hobn undz mehane gewen mit etleohe numern fun zejer repertuar. Der ojlem hot zieh zejer gut gawajlt un farbrengt in a gemitlecher sztimung biz szpet in der nacht. Ejnike eigene szafungen hot ojsgeflrt der farwltungs mitglid ch’ Gordonowicz. E. Zajdemam Antisemitisze arojstretungen in Münchberger krajs Zajt ejnike wochn kumt in münchberger land-krajz cu ofte antisemitisze arojstretungen. Azoj c. b. hobn nacisze chuliganes in Helmbrechts arojsgeworfn 3 Jidn funm eug, ojsrufndik ״gejt ahin, fun wu ir zajt gekumen“. In Münchberg wider hot a frizjer arojsgeworfn a Jid fun geszeft un andere enleche arojstritn, wos dermonen in di Hitler-cajtn. Di ojbftdermonte faktn hobn bawegt dem prezes fun jidiszn komitet in Münchberg, h’ Czapelski, cu wendn zieh mit an ofenem briw cum landrat in Münchberg, in welchn er apelirt cum landrat oncunemen szrit kegn dem farszprejtndikn zieh antisemitizm. Der münchberger landrat hot zieh in der fargangehajt ojsgecejchnt mit zajn wäremer baeijung cu di jidisze ongelegnhajtn. In a 2 szoiker opgehaltener konferenc mitn prezes h’ Czapelski, hot der h’ landrat farszprochn untercunemen di nojtike szrit, cu basztrofn di szuldike un durchcufirn a brejte ojfklerungs-arbet ewiszn der dajezer' bafelkerung. Pinches Gerszonowisz. Fun jidiszn lebn in Schaunstein In tog fun jud” alef adar iz in bejt Hanoar ״Awiw“ ajngeordnt gewom a specjele fajerlechkajt gewidmet dem andenk fun di heldn fun ״Tel-Chaj“ fun Josef Trumpeidor mit zajne chawej rim. Far alemen iz forgekumen a fajerlecher mifkad ojf welchn es iz baj an ernster sztilkajt baert gewom zejer andenk mit ״IZKOR“ iber di gefalene heldn, wi ojeh mitn lejnen dem specjeln ״Zkudat Hajom“ fun Hanhaga Haraszit. Noch dem zajnen ale aribör in moadon ojf der mesiba, gewidmet dem tog. Wegn ganen lebensweg fun Josef Trumpeldor un wegn der heldiszer epdpeje fun Tel-Chaj als bajszpil fun jidiszer gwure un mesiras nefesz hot dercejlt der ch’ Josef. Noch dem zajnen gezüngen gewom lider un deklamaejes iber dem tog. Glajchcajtik iz in tog fun ״jid-alef" adar als simbol fun übe un cugebundnkajt cu 'der jidiszer erd praklamirt gewom der onhojb fun K. K. L. arbajt in Szaunszteiner szlos. Baj a gehojbener sztimung, mitn gezang fun ״Hatikwa“ iz di fajerlechkajt geszlosn gewom. In tog fun Purim iz forgekumen a specjeler mifal far K. K. L. in welchn es hobn ojntejl genumen ale on ojsnam. Der mifal iz gewen nor an inerlecher. Es iz cuzamengeklibn gewom 471,04 mark. Di geld iz ibergewizn gewom in merkaz fun K. K. L. Ober dos iz nor an onhojb. Es wert projektirt ajncuordnen imprezes wemens hachnose zol gejn ojf K. K. L. Josef Kaufman. Dank ojsdruk Dermit drikn mir ojs dem bestn dank di lerer Lajtenberg, Lew un frl. Teper far zejere bamijungen un lajstungen bejm adurchflrn di kinder forsztelungen. Glajchcajtik danken mir di ale wos hobn mitgeholfn cum derfolg fun dem Puriin ownt in Bamberg. Derbaj danken mir dem Regjonal komitet, Sztot-komitet far zejere szpendungen far dem bufet un' fantn loterie. Organizir Komitet. v