Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 11/49 (14.3.1947)
- Date
- 1947-03-14
- Page
- Seite 7 (sequence 7)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 67% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243277--347-7242967- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
FRAJTIK, 14־. MERC 1947 ZAJT 7 Bajm onhojb fun der 4-ter zicung dem 27. 2. 12 f orgele j ent geworn a bagrisung funm Jidiszn Central-Komitet in Berlin. A forsztejer fun di rewizjonistn hot oponirt kegn der farsztarkter szmire arum Kongres-binjen. Dan git op a derklerung in nomen fun der rewizjonistiszer frakcje h’ 82. Kor, in welcher er protestirt szarf kegn der derklerung fun h' Bialopolski, welcher ruft on mitn nomen ״teroristn“ di heldisze jidisze kemfer in E. J. Dermit — wert dort gezogt — zajnen baszmuct gewojrn di tajerste zin un techter fun Jiszuw. Mir solidarizirn zieh mit di frajhajts-kemfer fun land un mit di, welche gefinen zieh ojfn weg ahin. Di ce-de fun Bagegnt mit szturmisze aplodismentn hojbt on cu redn Zrubawel. ״Derlojbt mir glajeh fun onhojb cu machn di ojsbeserung“ — hojbt on zajn rede Zrubawel — ״ich bin nit gekumen bagrisn, ich hob nit gehat bedeje arajncufaln in an atmosfere fun fajerlechkajtn," wos kenen farblasn dem inerlechn Inhalt fun undz alemen. Undzer ictiker do zajn .iz a protest kegn der gancer weit. Ich zog Ajch dos, 24 szo far majn farlozn Dajczland mit der gancer moraliszer kraft fun a Jidn, wos trogt in zajn harc dem churbn-Pojln un dem churbn fun ganen Jidntum. Mir torn nit trachtn als jechidim un indiwiduel zuchn a retung. Mit Ajer ganc wezn muzt ir wisn, az es*iz niszto kajn anderer weg far fuler bafrajung — nor a fule nacjonale X un socjale bafrajung in Erec Jisroel.“ ״Ich wejs, az mit anderthalbn jor curik, zajnen 90 % fun Ajch gewen grejt ojle cu zajn kajn E. J.' durch ale wegn. Hajnt wejs ich un wel dos zogn ganc ofn, az koszere mitglider fun cijonistisze grupirungen zuchn a weg, zieh perzenlech arojscuratewen durch emigraeje in andere lender. Ich gej do nit kejnem musern, oder ibercajgn. Der Kongres dos iz an asife fun szlichej-cibur un zejer flicht iz opeuhitn di moralisze un etisze kraft, wos iz arojsgeratewet'geworn baj di Jidn noch di 6 jor fun undzer naejo-, naler katastrofe.“ . ״Nochn bazuchn 25 lagern in Dajczland, nochn bakenen zieh mit zejer Problematik, zog ich Ajch: Ir muzt wem wi undzere brider in E. J., hobn punkt wi zej a eil, an achrajes far zieh un far di kumendike dojres. Wajl ojb es iz hajnt cu tog faran a Jidnfrage baj! der weit, iz es culib Ajch un dem kamf fun Jiszuw. Falsz iz di ojffasung, wen men farsztejt untern wort ״gerangl“ — biksn, ojfrajsn, kidnepn. Gerangl hejst gejn un dergejn, brechn di tojern fun E. J., hejst arbet unter ale umsztendn, nit nor in di ojfgebojte sztet, norinNegewun in midbar, dos. hejst moralisze kraft (aplodismentn).“ ״Ale hobn mir respekt far di partizaner un front-kemfer, far di ojfsztendler fun geto. Wejst ober, az E. J. iz nit kajn wald, Ißl-Awiw iz nit kajn bunker un blojz mit der biks ken men wejnik wos ojfton. Nor durch szwerer arbet un gewaltiker achrajes wert gebojt dos land. Di kategor je fun ״Hajarej werach halejwaw“, ken nit zajn kajn mitbojer. Lomir zieh nit ajnredn, az mit kojech wein mir kenen fartrajbn fun land di, wemens imperialistisze" interesn hejsn dort zajn. Mir wiln nit fartrajbn di Araber. Mir wiln lebn beSzolem mit di arabisze arbeter. Mir wiln nor, az kajn szum kojech zol undz niszt kenen fartrajbn. Ich wejs nit, wos di weit plant mit undz cu ton. Ich wil, az der Kongres zol festszteln, wos mir alejn planen mit zieh cu ton. Di cajt, wos mir farbrengen do, iz a gefar far undzer moraliszn gezunt. Wen mir warfn a blik ojf di lecte anderthalbn jor, wet jeder fun undz darfn opzien sziwe ojf a grojsn tejl moralisze wertn, wos ir hot far der cajt. farlorn. Ich hob mojre, az ojeh di Jidn hojbn on iberakem zejer psichik. Mir muzn ophitn dem durszt cu nekome. Dos mejnt: Nit hargenen, nor ophitn dem nomen, wos es iz baj Ajch ojsgekrict geworn ojfn hant in Auschwitz, bawajzt ojfcuszteln azelches, wos zol zajn a muster far der weit. Ajnglidem zieh in arbet do, nit kedej cu bojen di ekonomik fun Dajczland, nor bichdej durch dem dozikn proces zajn mitbatejlikt in der arbet far E. J. Es iz undzer ojf gäbe opeuhitn di kinder, nit mafkir zajn zej cu humanisze menszn, di kinder» hobn nit kajn eitern, zej hobn ober a folk, a land! Ojb ir alejn wet fargesn, wos es iz mit Ajch geszen, to wos wet men kenen fodem fun andere Jidn, wos hobn dos nit mitgemacht. Ojf Ajch kukt di weit, zajt roe cu zajn di jorszim fun di 6 miljon un der awangard fun di 11 miljon lebngeblibene. Zamlt cunojf di geratewete energje un bawajzt, az durch arbet un gerangl wert gebojt dos land, — di gance weit. Lehitraot Bearcejnu! Dos erszte wort in der debate bakumt Horaw Fridman (mizrachi). Horaw Fridman firt durch an analog je ewiszn dem unterszejd funm binjan bajit-szejni un dem cwejtn Kongres in baeug cum ersztn. Wer es iz onweznd gewen ojfn ersztn Kongres, muz mit badojern festszteln, az er iz gewen mer ernstfuler wi der cwejter. Er wajzt on ojf di szwere momentn, wos di 8z. H. lebt iber un ruft, cu szteln zieh ojfn derech,hatojre, •wos wet ratewen di Jidn fun umkum. H. Friszman (PC-linke) kritikirt szarf di arbet fun CK ojfn kultureln gebit un batont, az di barichtn funm kultur-lejter zajnen nit kejn richtike, hejojs wi der CK wil farszrajbn ojf zajn kontö dos, wos andere hobn geton. Dem wuks fun szulwezn darf men fardanken der ibergegebener arbet fun di lerer, dakegn iz niszt gewen kajn szum mithilf fun CK. Di dram-krajzn lajdn ojf a mangl fun pasikn repertuar un di centrale teatern fOdern ganc rizike sumes far zejere arojstretungen. Der lejter fun gezunthajts-amt bajm CK Dr. Pliskin meldet dem kongres wegn der grindung fun an inwalidn-farband. Di inwalidn in der amerikaner zone sztejen farn Problem fun rehabilitaeje, kulturele iberdereijung, ojslemen zieh naje fachn, oder ewentuel bajtn di farmilchomedike profesjes ojf .eugepaste arbetn in E. J. Der inwalidn-farband Art durch a dokumentirung fun ale mitglider un macht nit kajn unterszejd ewiszn di inwalidn wegn zejer partejiszer ajnsztelung. Der farband ruft arojs cu der dajezer macht di foderung fun widergutmachn, azoj far di kacet-inwalidn, wi far di krigs-inwalidn. Der redner bet demnajem CK mitcuhelfn dem farband un zorgn far der alija fun als zaj ne mitglider. Kahan (PC-Hitachdut) zogt c. a.: Es iz nojtik wider ojfcuszteln dem ojtoritet fun di nacjonale instanen. Men darf ordnen di baeijungen mit di jidisze hilfs-organizacjes. In di baeijungen mit di Dajczn darf men niszt onerkenen kajn szum politiszn kontakt mit zej/. Dakegn darfn ongehaltn wem di wirtszaftleche baeijungen, kedej cu farbesern undzere materjele baeijungen. Di produktiwizacje-optejlung darf firn ir arbet 10jt di perspektiwn ojfn eukunftikn lebn fun der 8z. H. in E. J. A szejne, inhaltsrajche rede halt der forsztejer fun P”CH“CH h’Cholawski. Er zogt: ״Untern cejchn fun ewej bagrifn sztejt hajnt di 8z. H. Zi derszajnt als A wirklechkajt in ir gerangl far ekzistenc do, fam ojszieht cum lebn in der noenster eukunft un als symbol funm Jidntum. Di 160.000 Jidn fun der 8z. H. zajnen di szolichim fuh di beerech 3.000 jidisze jiszuwim, wos zajnen chorew geworn. Es iz farszotn geworn der kwal, fun welchn mir hobn geszept azoj fil kejehes, fizisze, gajstike, nacjonale ojflebung .un socjale derwachung. Men diskutirt noch hajnt di frage, cu es hot gelojnt di iberwanderung fun Mizrech- Europe kajn Dajczland. Mir wejsn: Dos jidisze folk hot noch jeder historiszer katastrofe gefunen an ejgnartike refue. Noch di jorn fun inkwizieje hot ojfgeszproct dl lere fun kabole als gajstike sztromdermutigung far ojsdojer, noch di gzejres fun ״lach wetat“ — di moszichisze bawegung, noch der hajdamatszczine — hot ojfgekwelt der sztrom fun chasidizm. Noch di pogromen in Rusland in di 80-ker jorn — di nacjonale renesans-bawegung un ojb ir wet mich hajnt fregn, wos iz der entfer fun undzer geszichte far di jorn fun 1939-^46, wel ich zogn: Haapala! Di cendliker tojznter Jidn, welche wandern ojf di wegn fun Europe un welche sztromen cu di breges fun Mitllendiszn jam. Dos iz a sztendike Wanderung un zol Ajch a baewingnder ojf halt ojf a staeje nit ojszen wi stabilizacje. Stabilizacje iz an iluzje. Mir darfn zieh hitn far der doziker iluzje. Es iz a'goles in weg!! In der pajnledher Wanderung trogn mir di baciln fun umru, a glijender onzog farn jidntum in ale ceszprejtkajtn. Un der onzog lojtet: Majdanek iz nit kajn geografiszer bagrif. Er iz mer a historiszer. Majdanek geflnt zieh nit nor 5 km fun Lublin, nor 5 km fun jedn jidiszn goles! Far dem parol zajnen mir, di 8z. H. — der szojfer! Mir wiln glojbn in der eukunft, hagam ojfn horizont hobn zieh di kojehes noch nit konsolidirt, welche darfn zichern a besere weit. Es iz ceklapt geworn der militeriszer kojech fun faszizm, oberes iz noch farblibn zajn soejakwirtszaftleche baze. Di antijidisze sztimungen in Dajczland wem geszpant fun tog cu tog. Dos hecerisze, efntleche artikl, wos hot zieh bawizn in di lecte teg in ejner fun di dajeze cajtungen, iz an ernste wornung. Mir darfn zajn grejt cu zelbst-szuc! Un di hant, wos wet ojfgehojbn wem do ojf der erd fun undzer nekome, undz cu pogromirn, muz opgehakt wem. Der partizaner un front-kemfer, wos hot niszt geszojnt un szojnt niszt wajter zajn lebn far zaj ne brider un iz grejt in jedef minut zieh cu szteln cum kamf far der ekzisztenc un kowed fun folk, warft mit ekl op di umfarantwortleche tatn fun a gewisn tejl jugntleche in E. J. Di teror-aktn kenen blojz szodn undzere lebns-interesn, ober kejn-mol niszt derflrn cu kajn konstruktiwer tetikajt. Di partizaner zajnen nit bechinem arojs . ojfn weg fun chalucizm, in di kritisze cajtn hobn mir geszept kojehes fun. nacjonaln kwal. Dos brechn di gezecn fun alija, iz di fortzecung fun partizaner kamf. Mir sztejen in szwern gerangl far Alija, Hitjaszwut, Hagana. Mir warfn op dem teror. Es sztejen far der 8z. H. ewej alternatiwn: Mobilizirn di masn cu alija, cu a wirdik lebn in di lagern, oder antwiklen a frazeologie un cuzogn dos, wos ken nit der-. grejeht wem. Der najer CK darf mobilizirn di fejike cu alija, szafn a bekowedik lebn far di cajtwajlik ibergeblibene in di lagern, endern dem aparat un stil fun lebn, zajn adurchgedrungen mit libszaft cum jidiszn folk, farsztarkn di aktiwitet ojfn gebit fun kultur, dereijung un wirtszaft un far alem ״ALIJa!“ Horaw Fridnzon (Agudas Jisroel) firt durch an analize ewiszn folk Jisroel un andere felker, wajzt on ojf der ho jeher moral fun jidiszn das un zogt: ״Nejn! mir wiln niszt zajn a folk wi ale felker, mir wiln ober hobn recht wi ale felker. Mir zajnen an ״am lewadad jiszkon uwagojim to itchaszaw“. Er apelirt cum Kongres, ajnfirn a religjeze dereijung fun di kinder in di lagern. ׳ Mit a szejnem referat, durchgedrungen mit fil libe un patriotizm, iz arojsgetrotn Rachejl Kacenelson, di bawuste arbetertuern, froj fun red. Rubaszow. Di rednerin dercejlt wegn der mesiras-nefeszdiker arbet fun dem jidiszn chaluc, wegn der szejner kinder-dereijung un ruft cu achdut, arbet un haapala. Der ch’ Lev/in fun der Sochnut protestirt szarf kegn di jedijes in der engliszer prese un radjo wegn umkernde zieh dajeze un estrajehisze Jidn in zejere lender. Er sztempelt es als prowokacjonele jedijes. Der ch’Lewin re dt arum Problemen fun chinuch in di lagern, er git ojeh on in algemejne sztrichn dem ojsgearbetn, durchn JOINT, Sochnut, CK, plan fuh. produktiwizaeje. Dr. Kantor (rewizjonistn) sztelt zieh op ojf di grojse enderungen cum Szlechtn, wos zajnen arajngegangen in der 8z. H. bemeszech fun dem jor. Ojb farajorn hot jeder Jidn gehaltn Dajczland far a cajtwajlikn mokem-miklet un gerechnt wos szneler cu farlozn dem plac. zsjen mir ject, az a grojse tejl fun der 8z. H. iz szojn arajngegangen in stadje fun tradieje un stabilizacje. Tojznter Jidn hobn zieh szojn ongehojbn farszafn do geszeftn. Menszn hojbn on fargesn noch wos zej zajnen aber gekumen. Es iz niszto ject kajn plac far arbets-plener ojf!engere cajtn. Mir haltn do niszt bajm ojf^teln a cwejte’Jawne. Di 36.000 Jidn wos wein lojtn plan ajngeordnt wem, wein nacher niszt arojsforn fun Dajczland, es wet zej farszemekn der ״lechem haklojkel“. Niszt kajn moker far parnose־ darfn mir do ajn firn, nor farkert, planen wi amsznelstn arojsfirn di Jidn fun Dajczland un zol es zajn wi jecias Micrajim — mit a marsz ojf Cijon! In dem marsz darfn ale ontejInemen. Ojfrajsn di lagern wi amsznelstn un zieh aroislozn ojf di wegn kajn Cijon. Er sztelt zieh noch op ojf ejnike momentn fun wein diskriminirn di rewizjonistisze partej un fodert ojf cu rewidirn di cuzamenszteln fun di regionale komitetn un ojeh gebn iberal plecer far der rewizjonistiszer partej. Di cede fun A. SzwattMaii Dos wort cu ejnike kritisze bamerkungen bakumt der ch’ Szwarcblatt (Hasz. Hacair): ״Mir hobn gehört barichtn wegn der tetikajt fun CK un Rewizjons-Komisje, es zajnen do arojsgezogt geworn mejnungen, opszacungen un festsztelungen wegn der politiszer' läge.. Ejn mos ken far undz zajn mosgebnd bajm urtejln wegn derfolg, derfiln flichtn biz cum sof durch dem optretndn Central-Komitet: Ojf wifil ..iz meglech batrachtn di tetikajt fun CK als basztand-tejl funm kamf, welchn es firt dos gance jidisze folk far undzer nacjonaler un socjaler bafrajung, ojf wifil iz ojsgenuct geworn di motor-kraft, wos szpajzt dem kamf, szpajzt undzer nacjonaln kijum — ojf wifil iz ojsgenuct geworn der chaluciszer, progresiwer, ejncik barechtikter art fun firn ot dem kamf. Mir hobn niszt ojsgenuct dem chaluciszn, dernefdlkn — nor szafndn, langzamen, ober ojsgepruwtn un zichern weg. Ojfn ort fun kalter un logiszer opszacung fun der politiszer un socjal-wirtszaftlecher läge hot men geflegt iluzjes un farlozn dem ejncik meglechn weg fun tog-teglecher bojung un szafung un als pojel-jojce iz gekumen di trojerike derszajnung: niszt ojsgenucte meglechkajtn. Un jede niszt ojsgenucte meglechkajt badajted farlirn ä pozieje. gejn curik. Es zajnen opgegehn geworn deklaraejes, noch welche es hot niszt gefolgt kajn tat. Dos hot derfirt cu der szwerer läge in cijonizm un di metodn kopirte far der 8z. H. hobn ge gehn zejere negatiwe rezultatn baj undz. Dos iz di hanoche un fun dem sztandpunkt darfn mir balojchtn di. tetikajt fun CK. Fun ejn zajt, klingendike wiener un fun der cwejter zajt. minimale lejstungen — niszt lejstungen. Es hot zieh geszafn an opgerisnkajt ewiszn CK un di, wemen zej reprezentirn, an opgerisnkajt ewiszn ojf gäbe un realizirung. Ot di op-7 gerisnkajt iz charakteristisz far der gancer tetikajt fun optretndn CK. Legalizacje un ״zelbstfarwaltung“. Dos wichtikste, wos iz azoj akeentirt geworn durch di barichts-geber, iz gewen di legalizacje fun CK. Wiazoj iz ojsgenuct geworn di legalizacje in di lagern? Biz hajntikn tog zajnen niszt gereglt geworn di baeijungen ewiszn di jidisze lagerfarwaltungen un UNRRA. Der CK flegt derszajnen in dem oder jenem lager leacher hamajse, noch di a. g. ״incidentn“. Ober er hot niszt genumen ojf zieh di iniejatiw un farantwortlechkajt far ajnfirn an ejnike administraeje, wos zol mitarbetn mit di geherike instanen durch rechtlech onerkente kanaln. Es iz do fil geredt geworn wegn zejfcstfarwaltung. Di cajt derlojbt niszt arajnlozn zieh in a diskusje wegn der frage. Ejns darf jo zajn: Mir kenen niszt un torn niszt bojen dem gedank wegn a paraleier cu der dajezer sztandhaftiker zelbstfarwaltung. Kejne sztrichn, kejne simönim fun ajngezesnkajt torn niszt arojsszproen fun ot dem gedank, wajl zej zajnen in kegnzac cu undzer glojbn, cu undzer wiln, wajl zej wein durch undz zelbst gebrochn wem. Wirtszafts-amt. Di barichts-geber hobn ongegebn eifern wegn fartejlung, es hot gemacht an ajndruk, az dos iz a statistiszer materjal fun a fartejlungs-gezelszaft, far wemen a partje mantlen un zaketn zajnen a eil ,far zieh. Di fartejlung iz gemacht geworn planloz, mechanisz, niszt rechnendik zieh mit di specjele baderfeniszn fun farszejdene grupn un opcwajgn fun. arbet. Di merere faktn fun misbrojehn in di lagern un di faktn, wegn welche es hot do gemoldn di rewizjons-komisje bawajzn, az der CK hot wajt niszt in kajn genugnde« mos bakemft. di misbrojeher, takifim, profesjonele mit anti-gezelszaftleche tendenen ״klal-tuer“; Es iz niszt g.eflrt geworn kajn kamf far ״rejne-hent“ und der CK trogt a grojse tejl fun der szuld far der nisztgezunter atmosfere, wos herszt in di lagern. ׳ Choszewer Kongres! Men hot do geredt wegn gerangl, ophitn, konserwirn, farbesern dem gezunt-cusztand fun der Szejrit Haplejta— fun di hajntike maapilim un di morgndike mitjaszwim un maginim, zorgn far zejer dereijung — dos iz ojeh a wichtiker ring in der kejt fun undzer folksgerangl. Gezunthajts-amt. ׳ In baricht wert gezogt, az der szlechter gezunt-cusztand fun der 8z.. H. hot geewungen onnemen tejkef mitlen cu farbesern dl läge. Di festsztelung iz a richtike, ober kajn geherike, genugnde mitten zajnen niszt ongenumen geworn. Der Kongres wil niszt nor ojshern a wort wegn der admintstratiwer tetikajt fun CK. Der Kongres wil a genoj bild wegn gezunt-cusztand fun der 8z. H. un festszteln wi wajt es hobn dergrejeht di lajstungen, kedej cu farbesern di gezunthajts-lage. Git on eifern un nemen fun ortszaftn, wu TBC-kranke kinder zajnen ojsgehejlt geworn; welchn .procent es batreft in der algemejner col lungen-kranke ewiszn undzere kinder! Zogt undz, mir zajnen grejt öjscuhern di nemen, wifil farwelkte kinder ir hot curikgekert di färb in ponim. Zogt, wifil frojen un mener, biz ject kranke, ir hot di arbets-fejikajt curikgekert. Es iz do dermont geworn wegn TBC-ansztalt in Amberg. Zajt wisn: Di TBC-kranke antlojfn fun Amberg, wajl zej hungern un frim fun kelt. Wu iz di hilf, wos ir zajt zej mechujew cu gebn un wi lang noch wein zajn plener wegn farzorgung un niszt kajn farzorgung mamesz. In dem fal kenen niszt kumen in batracht kajn cheszbojnes; mir hobn zej niszt. Di gance gezelszaft iz grejt trogn dem last fun ojshaltn un bazorgn di jenike, wosnojtikn zieh ammerstn in undzer hilf. Es muz no zajn di fule farantwortlechka.jt, dos bawustzajn fun farantwortlechkajt un di fejike organizaeje. Kulturamt un szulwezn. In ganen farlozn, on a farentferung iz gewen di tetikajt fuh kulturamt. Der gorniszt zoghdiker baricht iz szejn farbik ibergetribn. Di 62 ganej jeladim un kinderszuln zajnen kemoj-ganej-jeladim un kemojkinder-szuln. Di on gegebene 11.240 sziler bazuchn niszt di szuln. Di frekwenc fun di sziler waklt zieh, (ojser kinder-hejmen) ewiszn 40 un 60 Di szuln־ zajnen niszt ajngerichtet, hobn niszt kajn bisher, heftn un feders. Di UNRRA interesirt zieh kimat niszt mit di szuln. un di jidisze centrale instanen hobn kajn hant in.kaltn waser niszt arajngelejgt, .kedej cu bazorgn di szuln in di lagern. Di gance last fun der szule iz arojfgeworfn geworn ojf• dem lerer. Un zol do ojfn Kongres gezogt werk: Der einfacher lerer, er un niszt kajn cwejter hot geszafn dos, wos mir keneh hajnt .onrufn, onhojb’funm szulwezn in undzere badingungen. Er hot dos geton on fulmachtn, tejlmol hungerik, er hot dos geton ojs hejliker szliches. Ojeh dos niszt geherike bahandlen di lerer-frage,.' dos niszt dertejln zej di geherike fachmenisze un materjele hilf, ken niszt andersz ,batracht wem, wi niszt biz cum sof farszätanene wichtikajt fun szulwezn. Der lerer-farband (apozitiwe derszajnung!) iz .antsztanen als protest kegn farworloztn szulwezn. Alemen iz bakant, az di ownt-kursn un folks-uniwersitetn, ekzistirn faktisz niszt. Di jugnt, ibergelozn far zieh, zajendik farflejet mit iluzjes un plener, wos wern niszt realizirt, wert getribn durch jejusz un ameraces cu szwarchandl, demoralizacje un - '-rnOT^rninTirhi 1f־n t r«r