Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 10/48 (7.3.1947)
- Date
- 1947-03-07
- Page
- Seite 11 (sequence 11)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 65% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243276--338-7242959- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
*תדזער וזארט ZAJT 11 FRAJT1K, 7. MARZ 1947 Der kibuc lernt Di blanke ojsgeszarfte cejner fun di lange zegn sznajdn zieh girik arajn in pechikn hole, noch a ei, noch ejnexn, der bojm waklt zieh. A sztup fun kreftike hent un er falt mit a knal, brechndik di cwajgn. Di erd nemt ojf dem rizikn sztam mit a dumpfm b u u m! ... Der bojm ligt wi barojszt un filt niszt wi szarfe hek hakn op di cwajgn, genite hent mestn dem bojm un hungerike cejner bajsn dem sztam ojf etleche tejln. Farsopet zect zieh di chewre awek, chapt op dem otem, men cit arojs di tabak zeklech, un fardrejt cigaretlech in cajtungs-papir. Der rojch szlenglt zieh, nemt on fantastisze formen. In der Luft trogt zieh der rejach fun 808nepech, rojch un pech — bakante rejehes fun der niszt langer fargangenhajt. Es tojeht ojf in di gedanken di Tajge in Archangelsk. Der diesiatnik, der brigadir. Normes, pajkes, der izolator. Pfuj, pfuj! Git zieh Mojsze a ris fun ort un szoklt zieh op wi fuh a bejzn cholem. Wos iz? — fregn chewre. — Wos hostu zieh azoj derszrokn? — Et — zieh dermont dos 41-ste jor. Pfuj! — szpajt er mit fardrus. — azojfil jorn farbaj un es tagest zieh niszt .... Farendikt di arbet, gejt men munter a hejm. Di tiszn in chadar-haochel sztejen epes hajnt andersz, punkt wi in a klas. Der szwarcer towl iz rejn opgewaszn un chewre zict mit heftn un feders grejt. — — Nu, wos wundert ir zieh? Es zajnen gekumen lerer fun München fun der landwirtszaftlecher optejlung. Zej wein do firn a kurs, wos wet dojern 3 wochn, sznel zect zieh, di lerer gejen. Der madrich sztelt for di lerer, der inz.« agronom Motl wet lernen: landwirtszaft, gertneraj, sederaj. Der doktor wetferinar Orn stein wet lernen wegn ürcucht, ojf escucht u. d. g. Cwiszn lerer 1m sziler sztelt zieh glajeh fun onhojb on ajn a fajntleche atmosfere, wos wirkt un decidirt wegn derfolg fun kurs. Chewre lernt mit chejszek, zej zajnen nor bazorgt, az der brejte? program wet far ajnfal niszt arajn in di 3 wochn, nor der madrich, a gewezener jesziwe-bocher, trejst zej mit a raje fun der gemore un git cu ״der posek zol placn un der pszat muz arajn“. In a hajterer sztimung, lernt zieh beser. Nochn ownt-brojt, a szmues mit di lerer. Zej fregn cu men klajbt zieh in kibuc cum sezon, bojen inspektn. Do wem ale lebedik, men lebt mitn gedank wegn friling un wegn di frisze ugerkelech un kalafjorn. Di lerer fregn ojf materjalii un materjaln zajnen szojn azoj gut wi do, dos hot szojn Szlojme bazorgt. Szlojme Englard, a JOINT-baamter wojnt in Creussen un tut far di kibucim alc, wos iz meglech un ummeglech, dem emes gezogt, iz kajn ummegleches far im niszto. Tomer treft epes a core, an onszikenisz, iz glajeh cu Szlojmen un alc“ wert baszafn. Es iz zieh szwer forcuszteln dos lehn do, in di badingungen fun sine un widerwiln, wen es wolt niszt gewen aza heifpde hant. Ojf undzere simches zict er mit undz bajm tisz un zingt mit di E. J.-lider. Di chewre zogn: er iz an ״ejgener jat“, Di teg gejen, di chewre matem zieh baj di lekejes, di ojgn rojt fun niszt derszlofene necht, men chazert umcejlike mol iber di lekejes un men wart ojfn jomhadin — dem tog fun ekzamen. Di gance weit iz fargesn geworn, mpn szrajbt niszt kajn artiklen in ״Iton-kir“, men macht niszt kajn ״iton-chaj“ cum oneg-szabat, nor men lernt zieh. Baj der arbet in sztal, bajm hole in wald, in kich bajm kartoflszejln pilplt men zieh alc wegn brones, kultiwatorn, kapilare-rerlechf inspektn, mit ejn wort es iz lebedik; himl, erd un ekzamenes. Endlech iz gekumen di lang derwartete je di je, az di komisje kamt. Men puct dem grojsn zal, men tut zieh on di jomtewdike malbuszim, es farhert ejner dem andern un men git zieh cu mut. Bejlinke zingt in der litwiszer ojsszprach, az: ,alcinkendink wejs ich sojn, nor wi der mogn funkclonirt baj der ku, dos nit ... — iz woze tut men ha???“ Di kursantn zien baj di tiszn un eitern. Di ekzaminir komisje mitn inz. agr. Senicki berosz, di lerer un der JOINT forsztejer K. Englard farnemen zejere plecer, in zal wert sztil un in der fajerlecher sztilkajt klingen ״di werter fun inz. Senicki ba- Zunders wichtik un ibercajgnd. Er derklert di wichtikajt fun der landwirtszaft far undzer eukunft un wi sztark dos land nojtikt zieh in ojsgeszulte landwirtn. ״Lernt — zogt er — derlerift di natur un zi wet far Ajch ojfdekn ire sojdes un dan wet jedes bletele un grezele redn cu Ajch mit a farsztendlecher szprach un di sztejnerne Negew-erd wet antplekn far Ajch ire ba- , arbet un tanct haltene rajehtimer. Dos wisn farmogt di umgehojere kraft cu farwandlen dem midbor in dem, wos es iz frijer gewen, in a land fun milch un honik“. Es hojbt zieh on dos ekzaminirn un * glajeh zet men, az di arbet iz niszt gewen kajn umziste, di chewre entfern gut. In heft bajm ekzaminator farmern zieh di 5״“-n un ojf di gezichter baj der chewre cegisn zieh szmejchelech. Endlech iz ales farendikt. Chewre eitert fun umgeduld, es will zieh wisn a fezultat, nor men szemt zieh cu fregn. Nochn mitog kumt der fajerlechster moment; dos fartejln di diplomen, di sztimung iz ojsergewejnlech fajerlech. Kcnslituirnde zicung fun . Montik dem 3. febr. h. j. iz forgekumen di konstituirnde zicung funm'naj gewejltn Regional-Komitet. Es zajnen onweznd gewen ale mitglider fun komitet. Als forzicer fun der zicung iz ajnsztimik gewejlt geworn Dr. Kociak un als sekretar der ch’ Lewin. Ch’ Kocziak halt a kurce forrede, in weleher er batont di wichtikajt fun cuzamenarbet un harmonie un er bet gebn a forszlag benojgeja dem prezidjum. Ch’ Szechter Ch. szlogt for a prezidjum fun 5 perzon. Noch a kufen mejnungs ojstojsz pro un contra in welchn 8' hobn ontejl genumen di ch’ch Kociak, Dines, Grosz, Szechter un Rozenzon iz mit a merhajt sztimen baszlosn geworn cu wejln a prezidjum fun 5 perzon, in welchn es gejen arajn: Forzicender: Dr. Kocziak Menachem I. Wiceforz.: Endzweig Leopold II. Wiceforz.: Tenenbaum Bejnusz Gen.-Sekr.: Dines Dawid Prez. mitglid: Szechter Chaim Di resortn zajnen funandergetejlt geworn ojfn folgendn ojfn: Wirtszaftsamt: ch׳ Lewin A. Finans-opt.: ch' Weksberg Kultur un sport: ch’ Dr. Kocziak un Waldner L. Produktiwizacje: ch’ Frosz Chaim Gezunthajts un wojnung-amt: ch’ Rozenson Dawid Religjezer-amt: ch’ Krut Ch. Organizacje-opt.: ch’ Tenenbaum B. Kibucim resort: ch’ Krut Chaim un Blacharz (mit baratungs-recht) Juridisze opt.: ch’ Eichler I. (mit baratungs-recht) Dos prezidjum un di resort-lejter zajnen gewejlt geworn mit 9 sztimen baj der ophaltung fun 2 sztimen fun di ch’ch Frosz un Dines. Der ch’ Kocziak apelirt cu di ch’ch Dines un Frosz mitcuarbetn mitn komitet, er batont, az es zajnen niszt farhan kajn fajntleche lagern, men muz cutretn cu der arbet letojwas dem rajon. Ojf der zicung wert noch bahandlt dos Bajm dir. mr. Thompson. Der szrajber fun di szures iz ojf der ajnladung fun Area-dir. mr. Thompson ojf genumen geworn durch im in der onweznhajt fun lager-dir. mr. Valour un in a szmues, wos hot gedojert hecher a szo, zajnen arumgeredt geworn farszejdene Problemen, wos zajnen nojgeja dem lager, noch welchn der mr. Thompson hot farzichert, az er wet ton ales megleche nochcukumen di 'megleche wunczn fun di lager-ajnwojner. Baj gelegnhajt hot der Area-direkter ibergegebn, az ojf friling iz szojn kimat fartik a plan, wos wet dermeglechn a grojse col fun di lager-ajnwojner cu bakumen a gewisn szetach gortn un im cu baarbetn, ales nojtikes biz cum baarbetn ajnszlislech zomen — wet men bakumen baj der Militer Regirung. Wajter hot h’ Thompson gebetn farefntlechn, az ojb es wein ojfgedekt wern ewentuele misbrojehn in lager, wein di szuldike wi geherik basztroft wern un tejkef bazajtikt wern fun lager. Baj a gelegnhajt hobn di h’ h’ direktorn gebetn in zej er nomen cu winczn ale jidisze lager-ajnwojner a frejlechn Purim. Sznajderaj-fabrik. Szojn cum cwejtn mol noch dem kumen > fun najem employment-ofleer h’ Potter hot men gerufn ojf a konferenc, wegn bakenen zieh nenter mit dem plan fun szafn a sznajderaj-fabrik in lager, wos wet farzorgt wern mit maszinen, kolerlej nojtike Der tisz iz ful mit farszejdene matones, dos hot wider amol Szlojme ,־״Englard gemacht far di kursantn a siupriz. Di beste sziler, krign specjele wertfule ondenkungen. Der inz. Senicki halt a kurce obszejdsrede, Szlojme Englard zogt etleche wareme werter un es wern funandergetejlt di cajgeniszn. Mit gezang fun ״Techzakna“ wert di fajerlechkajt farendikt, men gezegnt di opfornde gest, winszndik zej a hareikn jaszer-kojech. In ejn rege ceflijen. zieh di tiszn un di ״solide sziler“ farwarfn di hent ojf di akslen un in a grojsn rod rajst zieh op a tajfun — a min hojra aza . . . Aza jugnt — aza kojech. Der midbor wet muzn optretn . . .! Ruwin Tuin, Losau. Regional-Komitet Franken memorandum fun der red. ״Undzer Wort“, wos anthalt 5 punktn c. a. dos basztetikn dem Szefredaktor. Der Rajon-Komitet basztetikt ejnsztimik dem ch’ M. Jungstein als szefredaktor, dl iberike fragn zajnen opgelejgt geworn ojf der nechster zicung. Hasenecke Donersztik dem 20-tn febr. zajnen zieh cunojfgekumen di delegatn fun di ortskomitetn bichdej cu ׳wejln dem' Regionalkomitet fam Kasseler rajon. Di rewizjonistn, filndik di szwache pozieje wos zej hobn in kasseler krajz hobn gernejnt, az mit fiziszn kojech wein zej ewingen di delegatn opeugebn sztimen far zej er frakeje. Derbaj hobn zej mobilizirt ale kamfs-fejike rewizjonistisze mener un gekumen a tag far der opsztimung ojf an a. g. rewizjonistiszn ״kinus“. Wen di rewizjonistisze delegatn hobn bakumen a negatiwn entfer benojgeja zejer delegatur, iz glajeh ojfgerejct geworn di forojs cugegrejte grupe wos iz tejlwajz gewen ״tojw lew bajajin“ un hot zieh mit feste szrit gelozt cum zal fun der farzamlung. Do hobn zej ober ongetrofn ojf a geherik organizirtn widersztand micad der jidiszer policej fun Hasenecke, welche hobn mit a szpric kaltn waser opgekilt zejere cehicte mojehes. Fun jldiszn lebn Der final fun di komitet waln baj undz in sztot hot zieh farendikt erszt zuntik dem 2. 2. in der form fun an ern-gerlcht. Dem farlojf fun di farhandlungen ojf welche ale Schwabacher Jidn hobn nochgefolgt mit fll interes, wel ich ojf dem plac in kuren ibergebn. Cublib wal-flugbleter wos zajnen farszprejt geworn, hot zieh a chawer geftlt balejdikt un es iz dergangen cu an incident, wos hot zieh farendikt mit fizisze arojstretungen. Der baszedikter chawer lager-szpigl machszirim un schojres durch der Militer Regirung, wemen es wein darfn curikgesztelt wem di fartike schojres. Der onfang wet gemacht wern mit ojsfertikn kinder-artiklen, wi klejdlech, windelech, dekes un andere klejder-sztiker, dan wet men in lojf fun der arbet ibergejn cu gresere arbetn fun mener un damen-konfekeje. Di arbet-ofsfirung wet durchgefirt wern mit a norme-sistem. Wi es farzichert der Joint-forsztejer un andere mosgebnde lajtnde perzonen, wein di arbeter in der doziker sznajderaj-fabrik wi geherik balojnt wern, fun UNRRA, Joint un andere megleche kweln. Der kultur-lejter h' Ickowicz Miklos, hot ojf a zicung fun lager-komitet gemoldn, az er hot szojn eugegrejt dem arbeter-sztab in der eol fun 20 man un szojn glajeh wi es wein onkumen di arbets-machszirim wet men cutretn cu der arbet. Enderungen in di lager-instanen. Mit der wal fun arbets-lejter bajm komitet h’ Szechter in Regional Komitet, iz fraj geworn zajn plac wecher wert bazect durchn h’ Rozenbaum, wos figurirt ojfn 6 plac fun der liste nr. 1. Der gewejlter in der rewizjons-komisje h’ Kalosz fun der liste nr. 2, hot festgesztelt az es iz beser cu blajbn ojf zajn postn in grojsn magazin niszt kukndik wos er hot frijer gegebn zajn haskome cu der wal un ibergelozn zaln ort in der rewizjons komisje dem h’ Mermlsztejn Marton. Ch. Goldzamd. Ober di moral-prejdiker un föderer fun demokratie haltn' zieh far gorniszt op kedej durchcuflm zejere prlncipn un es iz gehojbn geworn a ״matnas jad“ un zr-j hobn zieh niszt opgesztelt farn ״al charbecho tichje“ kegn der jidiszer policej, wos hot opgehit di Ordnung. ... un ddprejdiker fun szolem hobn arajngehakt noch a klin in der jidiszer efntlechkajt fun der 8z. H. A lager-ajnwojner. Creussen Di jidisze bafelkerung in Creussen cejlt bajm hajntikn tog 54 nefaszes, ale KZ-ler un jüartizaner fun Pojln. Farflegung bakumt di jidisze bafelkerung fun der UNRRA. Lectns Alt zieh a badajtnder mangl in heje-materjal culib dem, wos di cutejlung iz fanuct geworn in a kurcer cajt culib di hersznde keltn. Di niszt-jidisze bafelkerung in Creussen iz antisemitisz gesztimt, wos es wajzt zieh arojs ojf jedn szrit un trit. Di algemejne tendenc fun der jidiszer bafelkerung iz zieh cu baszeftikn baj ejgene specjalitetn, di bamijungen ober cu bakumen pasike lokaln dercu un maszinen zajnen ober geblibn on derfolg. Di ejncike jidize instituteje in Creussen wos firt a tetikajt, iz di ambulatorje unter der lejtung fun dr. Gutman. Di ambulatorje badint ojeh di kibuej^r fun der umgegnt un di 2 rejonen Pottenstein un Pegnitz. Der gezunt-cusztand fun der jidiszer bafelkerung inm dozikn krajz iz a cufridnsztelnder. Blojz 1 % tuberkuloze un 6 % harc-kranke. Der sanitärer-cusztand iz ojeh a cufrindsztelnder. Di ambulatorje wert farzorgt mit medikamentn fun UNRRA un Joint. Di kulturele tetikajt fun Creussen sztejt ojf a zejer niderikn niwo. Ojeh ojfn religjezn gebit iz noch biz hajnt gorniszt geton geworn. Der Waad Hadati, wos, iz lectns geszafn geworn durchn najem komitet, hot zieh gewendet cum bamberger rabinat wegn bazorgn di sztot‘ mit religjeze kegnsztandn. Forlojfik hobn zej derhaltn blojz ejnike sforim wegn taharas hamiszpoche in der ungariszer szprach. Es wolt kedaj gewen, az di berufene dercu instanen zoln zieh farintersirn mitn jldiszn lebn in di klenere sztetlech, gebndik zej meglechkajtn fun a geherik-kultureler der ci jung. Aj zenberg. in Schwabach hot dem injen ibergegebn in a niszt-jldiszn gericht, wos hot arojsgerufn farsztendleche niszt-cufridnhajt in rezultat fun welchn es iz ojsgewirkt geworn, az der injen zol ibergejn cu a jldiszn ern-gericht. Nochn ojshem a rej ejdes fun bejde edodim, hot der forzicer in a musterhaft szejner rede ibercajgt bejde edodim, derfirndik cu a szolem bald ojfn ort. Der farzamlter ojlom hot dem ojsgang ojf genumen mit grojs cufridnhajt, ojsdrikndik derbaj onerkenung dem forzicer wi ojeh di iberike mitglider funm gericht. Mir hobn in Schwabach 11 kinder in elter fun 8 biz 12 jor. Der komitet hot far di kinder gegrindet a szul, wu zej lernen hebreisz un andere kegnsztandn. ES wert gelejgt acht ojf der religjezer dereijung fun di kinder. Di kinder grejtn cu a purim-forsztelung bajm ontejl fun ale kinder. Do muz bamerkt wern, az der kultur-amt bajm CK lejgt wejnik acht ojf der tradicjoneler dereijung fun di kinder niszt cuszikndik dem geherikn materjal cu der cajt. Ojf Jid-Aelf adar hobn di kinder eugegrejt an impozante Trumpeldor trojerakademje. Es muz untergesztrochn wern dos grojse farsztendenisz, wos di szwabacher Jidn bazien legabe di kinder. A Schwabacher. Marktredwitz Noch der ongesztrengter atmosfere wos hot geherszt in undzer sztot far un noch di waln, iz lectns arajngetrotn a badajtnde farbeserung. Di sibe derfun iz, der wizit fun forsztejer fun regional Komitet Franken in di perzonen fun gen. sekr. h’ Tenenbaum B. un h* Eichler, welche hobn derflrt cu a farejnikung un ejnhajtlecher liste cu di komitet waln. Zuntik dem 9. d. m. zajnen di waln durchfulsztendik rujik un baj a grojser frekwenc. Di konstituirnde zicung hot ojsgewejlt dem ch' Waksberg Chaim als prezes, Rozenfeld Heniek v. prezes. Mitglider: Landau Benjamin, Lipszyc Heniek, Giwerc Kalman. Rewizjons komisje: Hole Pinkus Gablonski Chaim un Zultak Josef. W. Ch. ן