Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-03-07 · 10/48 (7.3.1947) · p. Seite 10

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
10/48 (7.3.1947)
Date
1947-03-07
Page
Seite 10 (sequence 10)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
66% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243276--337-7242958
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

1 entity mentions

ZAJT 10 אונדזע*ר וו*רט FRAJTIK, 7. MÄRZ 1947 Gastroln hin Föhrenwalder ״Bamidbar" in Bensheim Endlech hot undzer Bensheim gehat di zchije ojfcunemen als gest di Föhrenwal־ der chewraja ״Bamidbar“ mit dem rezisor ch’ Wisokodworski berosz un noch wiazoj ojfgenumen! Di kolerlej ״ansamblech“ mit di rewjelech welche hobn szojn azoj mid gemacht undzer ojlem, hobn niszt gegebn dos, wos der poszeter teater־bazucher wil baj undz zen. Der lager-Jid benkt noch a piese, welche zol ibergebn a grus fun der alter hejm, funm harcikn jidiszn teater in Pojln, er wil zen a hejmisz sztik mit di alte gute heldn un tipn fun der chorewer hejm, wu es zol zieh opszpiglen dos amolike jidisze lebn, mit zajn folkstimlechkajt un komisz-tragisze zajtn, mit dem echtn jidiszn wie, wos ruft arojs azoj fll zise ziehrojnes un benkszaft baj dem grojen lager- Jid in zajn chojszechdikn tog-teglechn lagerlebn. Dos ojsfiln dem dozikn blojz hot ojf zieh genumen der ch' Siome Wisokodworski, wos iz alejn an aktior fun a heeher er madrejge mit an altn teater-staz. Er hot azoj awekgesztelt zajn trupe un repertuar, az bald dem ersztn ownt hot er gewunen di hercer funm iberfultn teaterzal, welcher hot geszturemt fun bagajsterung un aplodismentn. Di erszte ojffirung hot undz gewizn di gut bakante drame ״Chasie di jesojme“ fun Jakew Gordin. Di dozike drame wos iz szojn 50 j. alt, un szmekt szojn abisl mit anachronizm hot unter der rezi fun ch’ Wisokodworski ongenumen friszkajt un a naje hojt. Di heldn wos szteln for dos jidisze socjale lebn in amolikn tchum hamqjszew funm cariszn Busland zajnen arojSgekumen echt, niszt gekinelt, mit natirlecher pasztes un dos iz der grester szewach fun ״Bamidbar“. * Ch. Wisokodworski in der rol fun kaben Motie Sztrajchl szaft a glencendn tip, aza wi Gordin hot im gewolt zen. Er bazict ale simptomen fun a grojsn talent, fun a gut geszultn artist un trogt ojf zieh di gance last fun der drame. Zajn ״Motie Sztrajchl“ iz bli-sofek a glencnde lajstung ojf der jidiszer bine, un macht a grojsn rojszem ojfn cuszojer wos wert mitgerisn a dank zajn natirlechn humor un temperament. A grojser gewins farn ״Bamidbar“ iz di jungeezke Roza Polak, als Chasie. Zi macht noch Ire erszte szrit ojf di bine-breter, zi iz noch gor jung un darf hobn a zorgfeltike ojf zieht, wi a junge blum darf a genitn gertner. Fun Roza Polak ken men derwartn fll naches in der eukunft zi gejt fun derfolg cu derfolg un bazict ale mitten cu zajn a gute szojszpilerin. Zi darf nor derwajl hemen ir jungn temperament un zajn /F mer natirlech, wejniker szrajen un zestikulirn, mer zieh koncentrim inerlech. Der rezisor ch’ Wisokodworski darf zieh mit ir mer farnemen un lejgn mer acht, kedej ojscumajdn ojf lehabe di dozike defektn. A bagabte artistin iz Frl. Sztoser wos bazict ale ojserleche ejgnszaftn un macht a gutn ajndruk, zi bawegt zieh fraj ojf der bine un szpant mit sichere szrit forojs. Ir ״Karoline“ iz on szum forwurf, un iz ibercajgnd biz gor. Niszt kejn szlechter aktior iz Robert Abelski, zajn ״Trachtenberg“ iz gut ajnsztudirt un men Alt, az ch* Abelski lebt tif adurch zajn rol, er macht ojf der scene a gutn ajndruk mit zajn zojberer haltung un ersztklasike ojserleche formen cu wos es zajnen im bajhilflk zajn sztarker tenor un zajn dajtleche dikeje. Gut iz ojeh in ir rol Froj Kalkop (Madam Trachtenberg), dos iz a gebojrene matrone a sztolce pricte fun grojsn jiches, mit ir haltung un farrisnkajt ruft zi arojs mojre un achtung baj alemen, zi darf ober kenen modulirn mit ir sztime wos klingt oft cu ejntonik un niszt ongenem farn ojer mitn iberchazern zieh. Di reszt szpiler hobn ales geton, kedej di forsztelung zol gut arojs, zej hobn arojsgewizn a kolektiwn cuzamenszpil, un der ojlem iz gewen anteikt un baszonken dem ״Bamidbar“ mit eolrajehe aplodismentn. Dem cwejtn ownt hobn mir gezen ״Tewie der milchiker“ fun undzer libn Szolem Alej ehern. Ch’ Wisokodworski szaft a wunderbare kreaeje fun dem harcikn, poszetn folks-mensz Tewie. Aza scene far der cerkwe, wen Tewie a farcwejflter szrajt ״Batjuszka gib mir op majn kind!“ — elektrizirt poszet, lozt iber a gewaldikn rojszem, sznajdt zieh arajn in mojech un lozt zieh niszt sznel fargesn. Roza Polak als Chawe un fr. Sztoser als Cejtl hobn gegebn dos beste, Abelski als ״batiuszka“ hot zieh ojsgecejchnt. Der ojlem# hot geszturemt dem zal un niszt gewolt zieh szejdn mit di szpiler Es muz ojeh batont wem, az cum derfolg fun ״Bamidbar“ trogt a sach baj der rajeher ojswal fun kostiumen, dekoraejes, parukn u. a. w. wos dos ales cuzamencuszteln bajm hajntikn tog iz niszt fun di gringe zachn, ojeh der ajngesztudirter . . __. nTr ן """ין.-" orkester fun ״Bamidbar“ szaft, az der &01H1SJB DttJIU illvTrCUlKGIl ter, lajcht un ongenem cu machn di tejlmol zej er szwere flichfcn. Zi hot zieh niszt nor bawegt in szmoln krajz fun ire profesjonele ojfgabn. Dos gance jidisze lebn in sztot un rajon iz ir gewen noent cum hären, zi hot gedint jedn, wos hot zieh cu ir gewendet noch hilf mit wort un tat. In der doziker, durch ir geszafener, waremer atmosfere. Der fakt, az zi farlozt undzer rajon, iz gewen far undz a sztarker klap, Ich hof ober, az ojeh ject wet zi mir helfn mit rat un tat. In nomen fun gezunthajtsamt fun Rajon Franken un fun ganen sanitarn perzonal winsz ich zi fll glik ojf ir najem postn un azoj fll derfolg un onerkenung in ir arbet, wi zi hot. es gehat biz ject. Ich un ale majne mitarbeter rufn dir cu, libe Riwke, a Szalom, wos flist fun tifn hären. Dr, W. Feldman, Lejter fun Gezunthajts-amt. Mitteilung fun der ekskursje ״Bamidbar“ zol wem ferrechnt als ejner fun di beste trupes baj der 8z. H. Undzer lager hot gewust wi opeuszaen di fardinstn fun ״Bamidbar“ un far dem emesn oneg mach, wos 'zej hobn undz farszaft, kumt zej a hareiker Jaszer Kojech. Jehuda Langnas. Cum öpfor fun dar ״Joint" tuerin R. Lyons A wejtokdike gezegenung Dem 25. febr. h. j. hot opgerejzt fun undz di szwester Rebecca Lyons kajn München, wu zi hot ibergenumen a sztele in centraln gezunthajts-amt. Mit a szwern gemit hobn mir zieh mit ir gezegnt. Niszt jeder rajon hot gehat cR zchije cu hobn als a mitarbeterin aza Riwke. Zi iz gewen di, wos hot baj undz organizirt dos gezundhajtswezn hejn in der sztot Bamberg wehejn in ganen rajon. Durch ir perzenlecher mitarbet iz geszafn gewom dos, wos es ken machn a zejer gut organizirte un mit grojse derfarungen ojsgesztatete ejnhajt. A dank der grojser simpatje, mit welche es hobn zieh cu ir bacojgn di mosgebnde macht-organen iz es far ir meglech gewen cu szafn a fundament far der arbet fun gezunthajtswezn, wos hot undz ongecejchnt di richtlinjen un wet zajn a muster far undzer wajterdiker tetikajt. Biz ir onkumen kajn Bamberg iz ojf dem dozikn gebit gorniszt geton geworn.. Mit an umdermidlechn flajs un ajzerner geduld, mit libe un mit an ofn harc far ire lajnde brider, majles, wos es bazien nor ojsderwejlte perzonen, hot zi far ale gezorgt un zi iz sztendik gewen dort, wu zi hot nor gehat cu ton epes guts far di Jidn. Zi hot farsztanen mitcurajsn ale mitarbe- Dermit machn mir bakant, az es wem organizirt ewej grojse ekskursjes kajn Garmisch-Pattenkirchen. Di erszte fort arojs fun Bamberg, montik dem 17 merc un kert zieh curik dem 21. Di cwejte fort arojs dem 21 un kumt curik dem 25. In program zajnen forojsgezen farszejdene ojsflugn un farwajlungen. In jeder ekskursje nemen ontejl 40 perzon. Ale faregistrirte muzn zieh in farlojf fun ejnike teg meldn, biehdej zej cu sichern dem ontejl in der ekskursje un gebn di lecte onwajzungen. Ajnszrajbungen wem ojeh ongenumen fun prowincsztet in Rajon Franken. Kiiius-Ärcifim der rewizjonistiszer bawegung in Bad Reichenhall (Fun undzer specjeln korespondent B. Omsztein.) In di teg fun 24.-26. febr. iz in Bad- Reichenhall forgekumen di landes-konferenc fun der rewizjonistiszer bawegung in der amerikaner zone. Di konferenc iz forgekumen in lokal fun kultur-amt, wos iz cu dem ewek gewen specjel dekorirt. Di fajerleche derefenungs-zicung iz gefirt geworn untern forzic fun horaw Bernstein. Dem hojpt-referat u. d. t. ״Undzer Weg in der 8z. H.“ hot gehaltn Inz. Turow. In zajn cwejszoedikn referat hot der redner analizirt di umnormale badingungen funm 1 n:>;1 1II1IIIJ ׳1111 III 1 ,liiiilj11 >»ןק 1 L Imiift liilnii Dt. W. Feldman Wos iz azojns Peniciiin? Dos wort Peniciiin hobn mir Jidn gehört cum ersztn mol erszt noch der bafrajung. Di 6 szrek-jorn wos mir hobn hinter undz hobn undz niszt gegebn kajn meglechkajt cu farfolgn dl forszritn fun der wisnszaft bichlal un der mediciniszer wisnszaft bifrat. Di dajeze wisnszaft hot gorniszt bajgetrogn, troc di flle a. g. eksprimentn un forszungen, bemeszech fun der milchome, wos hobn gekost dos lebn fun hunderter un tojznter menczn, cu dem forszrit fun der wisnszaft. Dos zajnen ejgntlech niszt gewen kejn szum wisnszaftteche forszungen, wajl dos wos iz gemacht geworn in koncentracjelagern iz gewen a Produkt fun a degenerirtn un krankn gajst un es hot niszt kejn szum gemejnzames mit lere un wisnszaft. Wos hot c. b. gekent gebn der menezhajt di festsztelung, az noch an ajnszpricung fun 10 cm3 benzin in di Odern, iz der korbn noch azoj fll un azoj fll minutn fun lajdn un pajn gesztorbn. Wos hobn gekent gebn der menezhajt di a. g. kalt-waser eksprimentn wos hobn gezolt festszteln wi lang es ken tebn a gezunter mencz in ajz-kaltn waser. Der doziker un fll andere eksperimentn zajner^ gewen, wi ich hob szojn ejnmol dermont, a frucht fup an umnormaln mojech wos hot mit pseudo-'-wisnszaftleche forszungen gewolt farentfern dem mord fun miljonen menczn. Szojn far der milchome hot men gewolt farentfern in der medicin di frage, ojb es iz culozlech un moraljsz durchcuflm forszungen iber lebedike organizmen. Dos weltgewisn hot dermit niszt maskim gewen un men hot zieh bamit mit der hilf fun Chemie un flzik cu dergrejehn dos, wos es ken gebn an ekspriment iber a lebedik wezn. A szarf ojg fun a wisnszaftlechn forszer farsztejt, wiazoj arojscucijen konsekwenen fun zajne baobachtungen un zej szpoter cu farwendn fand wojl fun der menezhajt. Ojf aza ojfn fz ojeh antdekt gewom der peniciiin. In j. 1929 hot der Englender dr. Flemming gemacht an antdekung wos hot szpeter gehat a rizike badajtung far der antsztejung fun dem wunder-mitl peniciiin. Es iz jedn menczn bakant, az wen men lozt sztejn in a waremen cimer an ofene kejle mit farszej dene lebnsmitten, wi: brojt, krojt, grinsn, borszt u. a. w. bildet zieh ojf der ojberflach fun di produktn a szlml. Der doziker sziml iz a Produkt fun ganc klejne lebedike wezns, wos mir kenen nor zen mit der hilf fun a mikroskop. Dos dozike klejne wezn iz a szweml wos wert ongerufn in latajnisz: ״penicilium“. Azoj wi es zajnen farhan a sach minim fun krankhafte bakteries, azoj ekzistärn ojeh a sach sziml-minim. Der sziml fun welchn es wert gemacht dos hajntike peniciiin hejst: ״penicilium-notatum“. Es iz gewen a gliklecher cufal, az in dr. Flemmings laboratorje hot zieh arajnbakumen in a gefes, wu er hot gehodewet krankhafte bakterje-kulturn, a sziml wos hot noch a gewiser cajt opgeszwacht un tejlwajz cersztert di kemerlech fun di dozike krankhafte bakterjes. Far a gelerntn, wi es iz gewen Flemming, iz di dozike baobachtung gewen genug, kedej cu firn wajterdike forszungen. Flemming hot cunojfgesztelt fll lebedike bakterje-artn (bakterjes kenen ׳gehodewet wem azoj wi hiner oder keniglech) un hot cu jeder bak ter je grupe eugegebn an ekstrakt fun szdml. Er hot dan festgesztelt, az der sziml wirkt ojf gewiss bakterjes szedlech, d. h. er sztert zejer antwiklung. Dakegn wirkt er iberhojpt niszt ojf andere grupn bakterjes. In 10jf fum di wajterdike forszungen hot men festgesztelt, az peniciiin iz a wunderbarer hejlmitl far di, folgnde krankhajtn: baj blutfargiftungen, arojsgerufene durch bakterjes, septisze krankhajtn, rojz, baj gewise harcfelrn arojsgerufn durch bakterjes, baj abcesn un flegmonen, baj wenerisze krankhajtn, wi triper un sifllis, baj lungen-antcindurig, difterit, baj kramfn, arojsgerufene durch erd-bakterjes (tetanus), mojech antcindungen un baj a rej andere krankhajtn wos trefn zieh zeltn in undzere klimatisze badingungen. Niszt wirkzam, oder wejnik wirkzam iz peniciiin: baj tifus, cholere, TBC un a rej mogn un kiszke krankhajtn. Baj di krankhajtn, wu er iz wirkzam, ken peniciiin batracht werp als wunder-mitl, wajl es ratewet dos lebn in di farcwejfltste faln. Dos onwendn fun peniciiin hot bemeszech fun der leeter milchome geratewet dos lebn fun fll tojznter soldatn fun di Aliirte Armejen, in faln, wu es iz biz ject kejn szum hilf mer niszt gewen. Di penicilin-produkcje iz biz ject gewen zejer komplicirt, azoj, az dos dozike mitl iz niszt gewen cugenglech farn durchsznitsmencz. In der leeter cajt iz di produkcje farejnfacht gewom un in Dajczland (baj Berlih) iz szojn ojsgebojt gewom fun di Amerikaner a fabrik wos producirt penicilin. Di dozike fabrik arbet grojse schumim un men ken hofn, az in der noenster cajt wet dos dozike mitl wem cugenglech far der gancer menezhajt. Ich wil noch ojfmsrkzam machn ojf dem, az peniciiin ken men bakumen ojfn szwaren mark, es iz ober merstn-tejls a falszer preparat. Peniciiin iz kegn temperatur zejer empftndlech un wen men halt es in a warem cimer, farlirt es di hejlnde ejgnszaftn. Es muz sztendik gehaltn wem in a basztimter temperatur wos ken zieh bakumen nor durch a specjeln sparat. Arojskumendik funm dozikn aparat, muz es glajeh farwendet wem. Deriber muz men zieh hitn cu kojfn peniciiin in frajen handl. Entfer: Chaim Ament, Selb. Ich hob Ajer briw derhaltn. Fun der baszrajbung fun Ajere lajdn bin ich meszajer, az es handlt zieh baj Ajch wegn a geszwir noch an arterie farszlus fun a fus-finger. Derbaj kumen ober for grojse wejtokn in dem dozikn flnger, azoj, az men muz beszaas der bawegung sztejn blajbn. Kumt es baj Ajch ojeh atoj for? Di bizjectike bahandlung iz gewen gut. Kurwein, wareme beder, padutin, ojeh acekolin-ajnszpricungen zajnen gut. In szwere faln, wu es drot a gangrene, kumt in batracht an operaeje lojt Leriche. Ich bin grejt Ajch cu gebn wajterdike ojfklerungen, Wen ir wet mich informirn wegn farlojf fun Ajer krankhajt. jidiszn lebn in di lagern, gerufn cu machn an ende mitn golus in Dajczland, proklamirndik dem ״Jecias Bavaria“. Lojt der rej hobn geredt horaw Beker, 8z. Kor, E. Libes, u. a., welche hobn in zejere redes genumen sztelung in der frage wegn mitarbet in CK fun di bafrajte Jidn in der US-zone. Dos szlus wort hot gehat der gen. sekr. fun der rew. baw. Dr. Cwi Kantor. Dem 25. febr. 10 azejger fri iz forgekumen der fajerlecher misdar un defilade ojfn grojsn plac fun lager. Noch di fajerlechkajtn hobn zieh ongehojbn di normale zicungen baj der batejlikung fun horaw Bernstein, Rabbi Klojzper un L. Szalitan. Der rabiner Klojzner hot in zajn rede derklert: ״Niszt farlozn zieh ojf kejnem, niszt zuchn kajn jojszer, wajl azelcher ekzistirt niszt. Kegn jetwede bagrenecungen un kegn jedns wiln zelbstsztendik, mit ale wegn un mitten ojle zajn kajn E. J.“ A ponim-chadoszes ojf der konferenc iz gewen L. Szalitan, welcher hot gehaltn a lang dojemde bagrindungs-rede wegn der nojtwendikajt fun ontejl in dem Kongres fun di bafrajte Jidn un mitarbetn in CK. Lejwi Szalitan hot zieh unterszejdet fun di andere referentn ojfn kinus. Fun di redes fün Dr. Cwi Kantor, red. Kamowski, un Szlojme Kor hot men gefilt, az dos, wos zej zogn, iz a rezultat fun zejer art denkn, gefll, harc un neszome un iberhojpt di gajstike ajnflusn fun Z. Zabotinski, dakegn baj Lejwi Szalitan hobn di ale momentn gefeit. Er hot zieh bamit cu redn mit farszejdene frazn, szejne werter un literarisze abstrakejes biehdej arojscurufn baj di cuherer aplodismentn. Dercu iz er noch gewen sztark kaprizne, azoj wi a benjochidl baj zajne eitern. In di refaratn zajnen forgekumen fll cwisznfaln ewiszn hh Szalitan, horaw Beker, un horaw Bernsztejn. Noch a cwisznfal iz gewen mit L. Szalitanen, wen er hot culib a gewise sibe demisjonirt fun der politiszer komisje, erszt wen di konferenc hot im gebetn er zol blajbn, hot er mit a cufridener mine dem mandat curik ongenumen derklerndik, az er tut dos culib dem wiln fun der konferenc, welche iz der ojsdruk fun di brejte masn. Noch lange debates hot di konferenc baszlosn ontejl cu nemen inm Kongres un cu zajn fartretn in ale ire instanen. In heskem mit zejer baszlus hobn di rewizjonistn ontejl genumen inm Kongres, gewen fartrotn in prezidjum durch Dr. Cwi Kantor, un durch ewej delegatn in der permanenc - komisje. Di rewizjonistisze frakcje ojfn Kongres hot gecejlt 27 delegatn un 10 gest. Dem 28. febr. bajm onnemen durchn Kongres a rej rezoluejes, hobn di rewizjonistn niszt maskim gewen mit dem punkt wegn tadlen dem teror in E. J״ nochn opgebn an efntleche protest-derklerung hobn zej farlozn dem Kongres.

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.