Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-02-28 · 9/47 (28.2.1947) · p. Seite 7

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
9/47 (28.2.1947)
Date
1947-02-28
Page
Seite 7 (sequence 7)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
65% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243274--325-7242947
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

1 entity mentions

FRAJTIK, 28. FEBRUAR 1947 אונדזער ווארט ZAJT 7 Endlech hobn mir zieh derwart wider cu banaje* di KKL tetikajt in undzer jiszuw. Szabes dem 15. 2. d. m. iz in lokal fun der cijon. organizaeje forgekumen a farwajlung un di gance hachnose iz basztimt gewen farn KK?j. Pinktlech 8 ownt, wert di fajerung baj a ful-gepaktn zal derefnt durchn forzicer fun Keren Kajemjet, eh' Kriger. Er färbet in prezidjum di farwaltung fun"MÄj!zn komitet mitn prezes Mandel berosz, wi ojeh fartreter fun ale partejen un richtungen fun der sztot Fürth. In nomen fun jidiszn komitet in Fürth, begrist der prezes Mandel, welcher drikt ojs zaZn cufridnhajt culib der banajung fun der KKL-tetikajt in der doziker sztot. In nomen fun C. S. Hitachdut bagrist eh' Zilberberg, welcher derklert, az endlech hobn mir zojehe gewen fun nemers zieh cu farwandlen in gebers, kedej azoj arum bajcusztajern cum ojfboj fun undzer naejonaler hejm. Niszt wajt fun Weißenburg sztejt zajt dem 8-tn jorhundert der szlos Wülzburg. Di naci-herszer, ansztot cu flegn dem merkwirdikn szlos mit zajne gebajdes, szucmojem un hejln, hobn dort dem 16. okt. 1941 ajngeordnt a koncetracje-lager. In dem kacet hobn zieh gefunen rusisze gefangene, fun soldatn biz generaln, 260 rusisze matrozn fun a szif wos hot lojtn rusisz-dajezn handls-opmach gebracht produktn kajn Bremen un Jidn, in der col fun 170 perzon. Besach hakl zajnen dort gewen 650 perzon. Szpeter hot men zej baszeftikt baj farszejdene szwere arbetn, beejs welche zej zajnen szreklech gepajnikt geworn. Kajn krematorium iz niszt gewen, hobn di nacirocchim basztimt far di tojte a specjeln bejs-ojlom, niszt wajt fun Wülzburg, wos hot bizn dozikn period gedint far a bejs hakwores fun behejm.es, ferd un hint. Ject gefinen zieh dort 41 kworim״a symbol fun der naciszer tyranie. Cwiszn zej gefinen zieh 17 Jidn fun farszejdene europeisze lender, 22 rusisze matrozn un 2 rusisze 00ך cern. Niszt wajt fun dozikn szlos gefint zieh a bejs-ojlom fun francojzisze soldatn fun der erszter welt-milchome, wu es zajnen baerdikt 2 rusisze generaln, derharget durch di nacis ejn nacht far der bafrajung. Di iberike heftlinge zajnen ojf zejer tojtnweg bafrajt geworn a dank di Amerikaner, cwiszn Eichstätt un Meneklow. Di Militer- Regierung hot farordnt dem weißenburger birgermajster in Ordnung cu brengen di 41 kworim wos der letzter hot ojeh geton. Fun wülzburger naei-gehenem zajnen a dank der amerikaner bafrajungs armej opgeratewet geworn a gance rej jidisze perzenlechkajtn, c. z. Prof. Dr. Weinberg Jakob, ejner fun di greste judaistik-forszer in Europa, Dr. Georg Raskin, derflnder fun a wirkzam mitl kegn TBC, wegn welchn es zajnen farefntlecht geworn iber 50 wisnszaftleche ophandlungen u. a. Der szlos Wülzburg hot ojeh a grojse historisz-jidisze fargangenhajt. Er hot gehert cum markgraf fun Ansbach un dort hot in 17 j. h. farwaltet die grojse perzenlechkajt Jüd- Süß, wegn wemen der dajezer szrajber Häuf hot geszribn a nowele. Funm lebn un tetikajt fun Jüd-Süß iz ojeh gemacht geworn a film, wos di nacis hobn ojsgenuct far antisemitiszer Propaganda. Beszaj,ches mit der fargangehajt fun dem szlos iz ojeh gewen bakant der Jid Elk an Frankel, wos hot besztike gehert cum rabinats-rat un iz gewen der ratgeber funm minister von Bradow. A grojse haszpoe ojf di hern fun szlos hot ojeh gehat Jeszaje Frankel, far wemen di markgrafn hobn gehat dem grestn derech-erec, szpeter ober culib an inerlecher intrige iz er farmiszpet geworn cu lebnslenglecher tfise un iz in j. 1720^ gesztorbn. A badajtnde rol szpilt der doziker szlos in der jidiszer fargangenhajt. In 16-tn j. h. zajnen dort Jidn gewen jocimw’ nichnosim, in 20 }. h. zajnen dort Jidn gemordet un gepajnikt geworn. Dos iz a charakteristisze geszichte fun a däjczn szlos. Kulmbach A dank der energiszer interwenc fun di mitglider fun Regjonal Komitet mitglider h’ Tenenbaum B. un h’ Eichler J. Zajnen likwidirt geworn di forwal sichsuchim un baj undz iz arojsgesztelt geworn ejn liste cu di komitet waln. Es zajnen opgegebn geworn 56 sztimen. In komitet zajnen gewejlt geworn: Latowicz A. Bernstein, 8. Gordonowicz, G. Zajdeman A. un Adler N. rung in Fürth sztot In nomen fun der rewizjonistiszer organizaeje redt der forzicer h’ Lerer, welcher bagrist dem onfang fun der doziker wichtiker arbet. Der alter cijonistiszer Veteran adv/. Sztern bagrist di widerojflebung fun KKL in Fürth ojsdrikndik zajn cufridnhajt, wos wider wert fortgezect di tradieje fun nacjonaln gedank fun KKL in Fürth. Der ch’ dr. Salamonowicz sztelt zieh op ojf di kolonizacje forszriftn wos iz dergrejeht geworn a dank dem KKL dermeg- Techndik azoj arum dem bodn cum jectikn karnf far undzere recht. Er wajzt ojeh on ojf der kulturel-dercijeriszer arbet funm Jidiszn Nacjonaln Fond un farendikt mit der hofnung, az ojeh mir in golus wein gehn dem geherikn bajsztajer cu dergrejehn dem gegartn eil. Mitn gezang fun ״Techzakna“, szlist der forzicer di oficjele tejl fun program un es fangt on di kinstlerisze tejl ojsgefirt durch di artistn: Goldsztejn, Zismg,n un Pazenczewski. D. Z. idiszn Wülzburg Rewizjons komisje: Ginzburg, Alter un Kaplinski. Eren-Gericht: Minchel, Nudelm'an J., Piiger. Schaunstein A. D. Gordon-fajerung in Schaustein. Frajtik, Chow-Daled biszwat iz ojsgefaln der 25-ter jorcajt fun Aron Dawid Gordon. Ejner fun di grojse perzdnlechkajtn fun der E. J.-diker arbeter-bawegung. Di kinder fun Be1>N0ar Awiw welche zajnen traje nochfolger fun Gordoh’s lere hobn baszlosn mit wirde cu fajern zajn ondenk. Onsztot dem normaln״oneg-szabat iz geworn eugegrejt a specjele mesiba, gewidmet A. D. Gordon durch ale 4 kwucot. Cu der mesiba iz geworn ajngeladn der gancer seminar fun der Nocham-bawegung welcher kumt for in Münchberg; Pinktlech 6 farnachtzajnen di gest ongekumen, berosz mit di E. J.-szlichim Rochl Kacnelshon, Abraham Rabinowicz, Dowid Lewi un Abraham Aderet. Bagrist hot di gest in escimer di lejterin fun Bet-Noax Awiw Jochewed Freiman, welche hot c. a. gezogt: far di cajtn fun undzere owes hot men bagrist gest mit brojt un zalc, mir bagrisn Der najester Employment-oficir Frajtik dem 21. 2. hot ajngeladen cu zieh der lager-direkter h' Valour dem lagerkomitet, a forsztejer fun der prese un in der onweznhajt fun der miss. Anderson, mr. Spektor un mr. Frajer, — hot der direkter h’ Valour forgesztelt dem komitet dem najem Employment-oficir mr. Fetter, weleher hot ojsgedrikt zajn grejtkajt mitcuarbetn mit dem komitet, kedej mit gemejnzame kojehes cu lejzn di frage fun produktiw machn di jidisze lager-jugnt un gebn arbet di bal-meloches. Es zajnen arumgeredt geworn farszejdene plener wos darfn realizirt wem gor in der noenster cajt. Derbaj zajnen barirt geworn farszejdene andere Problemen wos zajnen nojgeja di interesn fun lager. In a zejer frajntlecher atmosfer zajnen arojsgezogt geworn mejnungen wegn der farbeserung fun dem baszpajzungs-sistem un arbetsbalojnung. Noch a szmues wos hot gedojert 1V2 szo iz der najer Employment-oficir in der baglejtung fun di komitet mitglider gegangen bazichtikn di szojn ekzistirnde arbets-plecer. Mr wiln hofn, az mir wein sof-kol-söf derwartn zieh ojf gute rezultatn fun di ale projektirte unternemungen. Na je jidisze UNRRA-oficirn Biz ject amtirn szojn 3 jidisze UNRRAoficirn ojf farszejdene amtn: froj 8. Tabak, als sekreterin bajm lager-dir. h' Valour, h’ dr. Milsztejn, gezunthajts-oficir, un h’ Braun T. als transport-oficir. Wajtere 3 Jidn: h' B. Feher, Mermelsztejn Salomon un Mermelsztejn Heinrich gefinen zieh ojf a kurs in Rad-Wiesee un wein curik-kumendik ibernemen di zej cugetejlte amtn. Di do^ke poziejes, wos es bazecn di na je UNRRA-oficirn, darfn ojsgenuct wem ojf gezunt cu machn di krenkleche atmosfer baj undz in lager ojf ale gebitn fun farzorgung fun di lager-ajnwojner, ajnszlislech di sanitäre badingungen in di wojn-blokn un in di kichn, wemens cusztand es iz mer wi a skandaliezer, mamesz katastrofal. In Ajch mit frisze gebakene kuchns un szokolade. Noch dem gemejnzamen ownt-brojt ge jen ale ariber in szejn-dekorirtn moadon. Bajm arajngang warft zieh in di ojgn der grojser und prechtiker bild fun A. D. Gordon mit der lozung: Hakszejm! Wegn zajn perzenlechkajt hot geredt der ch’ Rabinowicz Abraham. Noch dem hot zieh ongehojbn der artistiszer tejl, welcher iz geworn wi geherik eugegrejt durch di ch’ ch’ Jochewed Freiman un Jisroejl Zoberman. Dos erszte bild sztelt mit zieh for Gordonen in ejgenem krajz fun zajn familje wu er treft zieh cunojf mit farszejdene tipn hendlers fun golus, welche dercejln, az der guter porec hot zej gehejsn tanen ״majofes“ un do drikt ojs Gordon zajn gance Fun kibiG ״Lanegew“ in Der kibuc iz geszafn geworn an erech fun 5 chadoszim durch a chajal fun E. J. I. Ben-Dowid mit der mithilf fun amerikaner jidiszn soldat Chaplain Troy. Dos ort hejst Masbach, a dorf wu mir farnemen a szlos. Glajchcajtik mitn ibernemen dem szlos, hobn mir ojeh gezolt ibernemen a ferme wos hot amal gehert cum ejgenem ejgntimer ober culib technisze un andere sibes hobn mir zi noch niszt bakumen. Undzer kibuc iz geszafn fun ewej kerndlech: 1. fun kwuca ״hakszama“ (Gordonia) fun Hoffgeismar bei Kassel un 2>kibuc ״Maginim“ (Ulm). Mir hobn zieh farejnikt un geszafn ejn kibuc ״Lanegew“-Nocham. Mir zajnen eugetrotn cu szafn an onfirungs-organ wos zol lajtn mit der arbet. Es iz ojeh geszafn geworn a waad tarbutit wos firt on mit der kultur arbet. 3 mol wechntlech kumen for sichot ojf farszejdene cijon. temes un andere kulturel-gezelszaftleche faransztaltungen. Mir hobn ojeh mejnung wegn golus-problem. W1 lang der golus wet onhaltn, wet dos zajn a normale derszajnung. Der cwejter bild nemt arum Gordons cholem wos iz szpeter geworn farwirklecht in E. I. A chawer fun seminar lejent ojscugn fun Gordonen, Ojeh undzere jüngste kinderlech. hobn arojsgerufn grojs cufridnhajt mit zejere numern. Der gancer program iz ojsgefirt geworn in der hebrejiszer szprach. Di fajerlechkajt iz dan farendikt geworn mitn tradicjonelen tanc .,Mögen Dowid“, iberlozndik a tifn rojszem ojf ale onweznde. Es darf ojeh untergesztrochn wem, az undzer want-cajtung ״Hacofe“ iz genclech gewidmet gewen der jorcajt fun , A. D. Gordon. Josef Kaufman. Masbach (galil Bamberg) a dram. krajz, wos firt ojf fun cajt-cu-eajt farszejdnartike piesn. Es wem ojeh ajngeordnt sport-imprezn wi szach, ping-pong u. a. Dos zajnen di röchnesdike zajtn fun undzer aktiw. Di gaszmiesdike zajt iz niszt inganen ophengik fun undz nor fun ojserleche faktorn, wos mir kenen aflle bajm bestnwiln un onsztrengung niszt dergrejehn. A sach iz di szuld wos mir zajnen ongeszlosn in a pojliszn lager wu di cutejlangen zajnen in a gewiser mos klener wi in a jidiszn. Iberhojpt iz szlecht mit klejder. Mir hobn zieh gewendet cum R. K. er zol undz bajhilfik zajn in dem inzicht, wajl es zajnen farhan baj undz chawejrim wos hobn afile niszt cu bajtn di wesz. Ober lajder hobn mir biz ject noch niszt kajn szum pozitiwes niszt bakumen. Mir wendn zieh nochamol cum najeln ojsgewejltn R. K. er zol undz szenken zajn ojfmerkzamkajt. Kibuc ״Lanegew“ Massbach, J. Bojm. Der kibuc ״Hakowesz“ iz ejner fun di eltste kibucim'baj der Szejrit Haplejta. Gegrindet׳ hot er zieh bald noch» der bafrajung in Gleiwitz fun partizaner un kacetler. In merc 1946 hobn zej zieh in a col fun 85 chawejrim bazect in Prebitz ojf ewej l'andwirtszaftleche fermes, wos zajnen opgenumen geworn baj nacisze balej-batim. Mit der ejgener hilf hobn zej remontirt di er-szpag Ill-tn blök c. b. hobn legamre ojfgehert ekzistirn di abortn un waser iz dort legamre niszto. Wi lang ken men ojshaltn un gezunt zajn baj azelche badingungen. Es muz. zajn di arbet fun di dazike menczn, weche hobn ojf zieh di farantwortlechkajt fun ojsfirn zajere flichtn in a lager fun di jidisze deplasirte, arojskumen- ,dik alejn fun cwiszn zej. An alter geszrej! Szojn wider, cum tojzntstn mol, rufn mir ojfn ganen kol: ojsderwejlte fun folk, nemt zieh cu der arbet cu farbesern di niszt gezunte läge in di ale szteln, wos baszeftikn zieh mitn fartejln szpajz un andere cutejlungen. Kukt arajn dort, zojbert, rejnikt un luftert di rejen un derfirt endlech cu an erlechkajt, az dos minimale, wos der lager ajnwojner darf bakumen zol in ganen dergrejehn cu im. Lajder hobn mir di lecte teg bamerkt szojn mer-chucpedikere ojssztrajtungen wi biz ject, wos wein arojsrufn an algemejnem efntlechn Skandal un dos derfar, wajl di farbrechns wos zajnen bagangen geworn biz hajnt zajnen niszt basztroft geworn. Azoj drejt zieh arum a mencz wos hot a szwer farbrechn ojf zajn gewisn, hobndik an urtejl fun a folks-gericht, az er iz der szuldiker in aweknemen fun di kinder a grojsn tejl produktn, beejsv zej zajnen gewen ojf derholung in Kissingen. Bizn hajntikn tog hot er in heskem mit dem urtejl di produktn noch niszt curikgegebn, werndik gesztict fun a tejl komitet-mitglider. Der doziker sistem fun farszwajgn farbrechns sztojst andere umfarantwortleche cu niszt erlechkajtn un deriber lajdt der oremer DP-i, welcher muz culib dem alemen unterhungern. Es muz dariber an ek gemacht wem cum dozikn ojfn fun toleranc. Dos gericht mit h’ Birnbojm in der szpic darf nemen a wort un farefntlechn di durchgefirte ojsforszungs-reaultatn, wos zajnen 10jt wi er hot undz ibergegebn — skandalieze! Goldzamd. hajzer, geszafn a tiszleraj un hobn zieh ajngeordnt di wojnungen. Di landwirtszaftleche un fi-cucht hachszara hobn durchgemacht 105 chawejrim, 12 fun zej hobn durchgemacht landwirtszaftleche kursn bajm CK un dinen ject in kibuc als instruktom. 30 hobn durch ale wegn ojle gewen, a tejl gefinen zieh ject in Cypern. Hajnt gefinen zieh in kibuc 70 perzon, cwiszn zej eitere menczn un kinder. Di ferme bazict 70 ha bodn, darunter 29 ha akerbodn, 35 ha lonkes un 6 ha wald. Der lebediker inwentar basztejt fun 9 milch-ki, 6 arbets-oksn, 10 jingere rinder, 3 ferd, 40 klenere hojz-chajes, a hiner sztajg mit 60 hiner un a tojbn-sztok. Di ferme bazict alerlej landwirtszaftleche maszinen un maszinen far der milch-ojsarbetung. Di wojnungs badingungen zajnen cufridnsztelnde. Ajngeordnte cimern, a gut ajngerichtete kich mit a chejder-haochel, a grojser leze-zal sztejt cu farfigung far di chalucim. Dos kulturele lebn in kibuc sztejt ojf a hojehn niwo. Es kumen for szeurej Iwrit in 4 chugim, jedn cwejtn tog palestinografje, wirtszaftleche un literarisze sichot, jeden donersztik a kestl-ownt, frajtik ownt an ojneg szabat mit a perek Tanach, an iberblik iber der jidiszer prese un diskusjes. ' In der frajer cajt farnemen zieh di kibucim mit farszejdene sport-szpiln, zej lernen zieh fachn in farszejdene kursn. Farflegt wem zej fun UNRRA un JOINT. Medicinisze hilf dertejlt-zej Dr. Gutman fun Creussen. Der Landrat hot baj zej in form fun sztajem eugenumen 6,5 ton twue, 15 ton kartofl, 7 alte rinder, 45 farszejdene klenere hojz-chajes. Niszt kukndik ojf di hojche sztajem, mit welche der kibuc wert durchn Landrat baiastet un wos hobn niszt zejer glajehn baj di dajeze fermes, bacit zieh der Landrat cu di kibucim niszt frajntlech, sztert zej mit ofte unterzuchungen. Ejn zorg egbert dem mojech fun madrich Natan Chonis, wos der cuflus fun chalucim in di kibucim iz leetns sztark gefaln un in fal fun alija, wos ken unterkumen jedn tog, wein di fermes, wos di chalueim hobn in zej arajngelejgt azoj fil mij awekcuszteln zej far di baderfeniszn fun kibuc, curik iber ge jn in niszt jidisze hent. Di hechere jidisze instand! woltn zieh bacajtns gemegtwegn dem fartrachtn. In der gegnd fun Creussen gefinen zieh 7 kibucim fun farszejdene cijonistisze! richtungen. Di kibucim hobn geszafn a Waad Hagusz, welcher zorgt far di ekonomisze un kulturele baderfeniszn fun ale kibucim, zejere muter-organizaejes woltn zieh gemegt nemen a bajszpil un machn a sof cu der partej-cerszplitgrung baj der \ Szejrit Haplejta. Ajzenberg. \ 1

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.