Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 9/47 (28.2.1947)
- Date
- 1947-02-28
- Page
- Seite 3 (sequence 3)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 64% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243274--321-7242943- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
FRAJTIK, 28. FEBRUAR 1947 אונדזער ווארט ZAJT 3 B. B. PolitisEer Iberzicht Erd-ejl (naff) (II-tejl). Hagam Grojsbritanje disponirt niszt in ir ejgn land mit kajn szum erd-ejl felder, baherszt zi doch, a dank ir kapital arum 20 % fun der welt-produkcje. 8 % fun dem algemejnem jerlechn gebrojch in der hojch fun korew 11,5 miljon ton, dekt Grojsbritanze mitn Import fun di dominies. 4 % durch baarbetn sztejn-kojln. In rezultat fun di farenderte noch der milchome politisze farhelteniszn, sztejt der erd-ejl Import fun Indje un Birme (arum 1,5 miljon jerlech) unter a frage-cejchn. Specjel in Birme hobn zieh gefunen ewej dritl funm ojbndermontn erdejl export. Charakteristisz iz, az fun jor 1927 wen di Sowietn hobn geworfn zejer naft ojfn indiszn mark un hobn derfirt cum bankrot fun der birmiszer erd-ejl industri, iz di dozike industri noch niszt gekumen cu zieh. Ojch in ( Egyptn, wos hot in 10jf fun der cwejter weit milchome, a dank di naje antdekte erd-ejl sztochim aribergesztign di grenec fun 1 miljon ton jeriech, ken di antwiklung fun di politisze geszeeniszn forszteln mit zieh an ernste szterung farn export fun erd-ejl kajn England. Kanade wos dekt mit ir ejgener produkeje blojz 7 % fun ir eigenem«, gebrojch, gejt niszt arajn ׳ inm cheszbn, als exporter fun erd-ejl kajn England. Der grester un glajchcajtik ejneiker erd-ejl gebit fun der britiszer imperie iz Trinidad, wos hot mit zajn produkcje fun korew 2,5 miljop ton jerlech lojt der Statistik fun jor 1938, cugesztelt a specjel tajern brensztof farn britiszn flot. Hojptzechlech hot ober Grojsbritanje gemuzt importirn erd-ejl fun Wenezuele, Irak, Iran, F. Sztatn, Rumenie, Rusland, Mexike un Peru. In jor 1938 hot der import batrofn korew 13,5 miljon ton, azelche rizike importn zajnen nor meglech gewezn a dank di rizike tank-ajnordnungen un tank-flote, mit welche es disponirt England. Fun arum 9,700.000 brutto-register ton, hobn England un Irland alejn bazict kimat 3 miljon un niszt gekukt ojf di badajtnde farlustn in der cajt fun der milchome, wet doch in a kurcer cajt der farlojrener tonaz ojsgeglajcht wem un afile badajtnd ibergesztign. Der szifs-farker fun Grojsbritanje iz in a greserer mos ophengik fun erd-ejl, wajl ir riziker flot farbrojeht iber 50 % fun erd-ejl brensztof. Der fom fun iraniszn sztrajt in forikn jor hot gebildet dos iranisze erd-ejl, wos hot in jor 1945 dergrejeht di produke je fun korew 17 miljon ton. Ojfn szetach fun Persje krajen zieh di interesn fun di hojpt-grojsmachtn in der weit, England, F. Sztatn un Rusland. Der opmach fun 4. 4. 1946 zet for dos cutejln di Sowietn a koncesje ojf dem exploatim di erd-ejl-felder in cofndikn Iran ojf rizike sztochim, 1400 km di leng un 100—300 km di tif, biz cu der afganistaner grenec. Der traktat farmogt ober a klauzul wos sztelt fest, az der koncesje opmach wet arajn in lehn erszt noch zajn ratiflkaeje durchn iraniszn pariament. Der durchgetribener persiszer premier ajlt zieh in ganen niszt, wi biz ject, mitn cunojfrufn dem najem pariament. Di waln in Teheran* un in krajz fun der hojptsztot, zajnen forgekumen in januar h. j. (troc dem wos zej zajnen gewen forgezen ojfn 6. XII. fun f. J.) un di waln in di prowincjal krajzn wein forkumen behadrogedik in 10jf mit der stabilizaeje fun di farbeiteniszn. A dank der doziker elastiszer formul, iz dos regulirn dem iranisz-sowietiszn opmach opgelejgt gewom ad calendas, graecas culib wos di ibrike erd-ejl konkurentn hobn a grojse manewrirungs-frajhajt. Der doziker moment iz chitre ojsgenuct geworn durch di Amerikaner un Englender. Mitn opmach fun Anglo-Iran Oil Company, wemens 51 % fun die akejes es gefint zieh in der hant fun der britiszer regirung, mit ewej amerikanisze konkurenc gezelszaftn: New Jersey Standard Oil Company un Socony Vacuum, hot zieh di Anglo- Iran Oil Company farflichtet farkojfn di amerikanisze koncerns in meszech fun 20 jor erd-ejl in wert fun 55 miljon dolar jerlech. Der opmach zet for dos bojen fun naje erd-ejln lejtungen fun Iran durch Saudie- Arabie biz ejnem fun di mitllendisze portn. Es iz on szum sofek, az ojser a röjn ekonomiszer badajtung sztelt mit zieh for der doziker opmach a wichtikn politiszn fakt. Farergerndik di wirtszaftleche un politisze cuzamenarbet fun bejde anglo-zaksisze grojsmachtn ojfn miteln-Mizrach, hot zieh England ajngegebn kegncuszteln der expansje fun Rusland in der richtung fun persiszn ojsgus un dem antszlosenem widersztand fun aza grojsmacht, wi es zajnen di F. Sztatn. In Irak, in dem cwejt-grestn lojt der rej producent fun erdejl ojfn Mitl-Mizrach (di jerieche produke je in jor 1945, 4,5 miljon ton) Art dem ojbn-on di Irak Petroleum Company baj der batejlikung fun engliszn un francojziszn kapital (23,75 %). Erszt iri jor 1935 wen men hot farendikt dos bojen fun der 1800 km langer lejtung biz Haifa un Tripolis, iz di produke je fun erd-ejl arojf ojfn geherikn derech. Der hojpt opnemer fun irakiszn erd-ejl iz gewen Frankrajch (arum 75% in jor 1940) un wen in jor •1939 hobn di Englender ojsgebojt an ejgene rafinerje ojf dem gebit, iz far Frankrajch antsztanen a najer konkurent. In Saudie Arabie, mit4a produkcje fun kimat 3 miljon ton erd-ejl in jor 1945, farmogt der amerikaniszer kapital (Californian-Arabian Oil Company) a decidirnde׳ sztim un di rezerwn in Hassa, ongeblech ejne fun di rajehste bajm persiszn ajngus, zajnen noch biz ject niszt geworn wi geherik eksploatirt. Ojch ojf dem dozikn gebit iz derfilbar di rusisze aktiwitet wos hot ober, wi biz-ject, niszt gegebn kajn konkrete rezultatn in form fun koncesjes. Es iz niszt bäwust ojf welche grundn es zajnen gewen gesztict di pesimistisze konkluzjes fun der amerikaner senat-komisje, wos es iz dermOnt geworn in dem arajnfir. Cum warszajnlechstn iz, az zi hot zieh banuct mit der mejnung fun gewise expertn, welche opszaendik di welt-rezerwn ojf korew 18 miljard ton, (F. Sztatn — 3 miljard, dorem-Amerike — 1,5 miljard, Az je — fun 10 biz 12 miljard, Ejrope 2—3 miljard), glojbn zej, az in 20 jor wein di weltrezerwn fulsztendik ojsgeszept wem. F. Sz. A. wider, wolt culib der intensiwster exploatacje ojsgeszept ire cum sznelstn. Ojb afile der pesimizm fun der oficjeler amerikaniszer komisje, baciglech di erd-ejl rezerwn iz a barechtikter, gefint er an ojsweg durch der produkcje fun erd-ejl-surogat in der form fun sintetiszn flisikn bren-sztof. Ojb afile di jectike erd-ejl rezerwn wein zieh ojsszepn lojt andere bemeszech fun 30—40 jor gefint zieh der fundamentaler rojsztof cum producirn dem sintetiszn erd-ejl, kojln, in a genugndn schum, wos ken genign ojf a period fun 1000 jor lojt der ejnhajtlecher mejnung fun zach-farsztendike. Szlislech iz meglech, az di technologje wet zieh farn farendikn fun, dem erd-ejl period azoj wajt antwiklen, az zi wet ojsarbetn oder ewentuel antdekn naje, biz ject niszt bawuste ojfanim cu producirn energie. Es iz mer wi warszajnlech, az szojn in der kumendiker dekade oder ewej dekades, wet di atom-energie szojn kenen öjsgenuct wem als a wichtiker energetiszer kwal. Wen dos wet realizirt wem, wet di weit ibergejn in a najer epoche, di atom-ere wos bahalt in zieh achuc di gebenezte szolem rezultatn ojch di potencjele gefar farn menczlechn dor. Najs fun der weif 5 japanisze krigs-farbrecher farurtejlt cum lojt Yokohama (DENA/INS). An amerikaniszes Militer-gericht hot do fauurtejlt 5 Japaner, welche zajnen gewen baszuldikt in bagejn krigs-farbrechns, cum tojt durch hengen. Wajtere draj zajnen farurtejlt gewom cu lebnslenglecher tflse. Amerike fajert dem 2I5־tn geburts-tog fun George Washington Washington (DENA). Der 215-ter geburtstog fun George Washington iz in Amerike fajerlech durchgegangen. Prez. Truman hot in di ramen fun di fajerlechkajtn gelejgt a kranc ojf Washingtons kejwer in Mount Vernon. In cuzamenhang mit di fajerleche ceremonjes hot der amerikaniszer krigs-mini-. ster Patterson ibergechazert di foderung , ojfcuhaltn a sztarke land-fartejdikung. Diskusjes ibern britisz-albaniszn sichsuch in Zicherhajtsrat New-York (DENA). -Ratnfarband hot beejs der montikdiker bahandung durchn Zicherhajtsrat dem britisz-albaniszn sichsuch wegn di minen-eksplozjes in Korfukanal, beejs welche ewej britisze cerszterer zajnen szwer baszedikt geworn un 44 perzon geharget geworn, untergesztict Albanien. Der sowjetiszer delegat Gromyko hot bacejchnt di britisze baszuldikungen kegn Albanie als ״absolut gruntloze“ un hot derklert, az es zajnen niszt farhanen kajn bawajzn fun welche men zol kenen glojbn, az di albanisze macht-organen hobn gezolt lejgn di mines in Korfu-kanal, oder zej hobn gezolt derfun wisn. Di dozike ongelegnhajt ken niszt bacejchnt wem als a gefar farn fridn un es iz niszt farhan kajn jesod, az di dozike ongelegnhajt zol bahandlt wem durch Zicherhajtsrat. Der amerikaniszer delegat Johnson bacejchnt di britisze 'derklerung als ״ibercajgnd“, er untersztict dem forszlag fun australiszn delegat Haslück arojscuszikn a draj-man komisje, welche zol di dozike ongelegnhajt ojsforszn un bizn 3-tn merc opgehn a baricht dem Zicherhajtsrat. Der britiszer fartreter Cadogan hot energisz opgeworfn di sowjetisze bahojptungen. Der rat hot opgefejgt di Korfu-debate ojf donersztik. Fajerlechkajtn cum 29. Jortog fun der sowietiszer Armej. Moskwe. 24. 2. (DENA-Reuter) Di fajerlechkajtn cum 29. jortog fun der Sowietiszer Armej zajnen adurch in ganen land — un derhojpt in di? gresere sztet — mit ojsergewejnlechn parad. In di gresere heldnsztet zajnen 8 ownt lojt sowietiszer cajt opgegebn geworn cu 20 armatn-salwn. Dem zelbn tog iz farefntlecht geworn der togbafel fun generalissimus Stalin in welchn es wem opgesztelt di dergrejehungen fun der Sowietiszer Armej in der milchome mit Dajczland wos hobn derfirt cu der antgiltiker mapole fun nacizm. Stalin fodert ojf dos sowietisze folk mit dem zelbn entuzjazm un onsztrengung zieh widmen dem widerojfboj fun der, durch der milchome, ceszterter wirtszaft. Wajter fodert er ojf di armej cu farsztarkn di wachzamkajt bajm ' ophitn di zicherhajt fun di sowietisze republikn. Simpatje-fajerlechkajtn cu der Sowietiszer Armej zajnen durchgefirt geworn in ale sowietisz-frajntleche lender. Von Papen farurtejlt cu 8 jor arbets-lager Nürnberg (DENA). Di szpruchkamer far specjele faln in Nürnberg hot arojsgetr'ogn an urtejl lojt welchn Franz von Papen wert famrtejlt ojf 8 jor arbets-lager un di konfiskaeje fun zajn farmegn. A forsztejer fun der estrajehiszer general prokuratur welcher iz onweznd gewen ojf di farhandlungert hot gefodert das, arojsgebn von Papen dem estrajehiszn gericht welcher wet im miszpetn far bagangene farbrfechns kegniber der estrajehiszer republik. ״Prawda“ wegn der forsztejender Moskwer Konferenc. London. (DENA-Reuter.) Nemedik sztelung cu der ojsern-ministorn konferenc in Moskwe szrajbt di ״Prawda“, organ fun der komunistiszer partej in Ratnfarband, az bajm gutn wiln kenen ojf der doziker konferenc faln antszej düngen in interes fun ale fridleche meluches. ״Di lejzung fun dajczn problem sztelt for mit zieh niszt wejnik szwerikajtn, ober mir muzn gedenken derin, az der ojsern-ministorn rat hot in der nochmilchome cajt szojn fll derfarungen“. Dajcze komunistn fartrotn ojf der konferenc fun der engliszer kom. partej. Ojf der ajnladung fun der engliszer kom. partej, hot di dajcze komunistisze partej delegirt 6 perzon cu der konferenc fun di englisze komunistn. Di delegacje basztejt fun komunistisze flrer fun der amerikaner un engliszer zone. Di dozike partej konferenc ojf welcher es kumen cum ersztn mol cum wort dajcze forsztejer, iz di erszte internacjonale konferenc noch der milchome, ojf welcher komunistisze partejen fun der gancer imperie zajnen fartrotn. 20 ejropejisze meluches hobn geszikt zejere delegatn. Zajnen di Dajczn take ojfgeregt kegn di nacis? U. Sz. Paris. Di dajcze hitleristn kumen bislechwajz cu zieh, un ale öfter wem durch zej ojsgefirt bombn-atentatn. Der atentat kegn nürnberger denaciflkacje-gericht hot in Dajczland arojsgerufn a sztarkn tuml. In Nürnberg iz forgekumen a protest-miting kegn di teroristn, ״Welche farszwaren Dajczland’s ponim far der weit ׳ in a moment, wen es wert decidirt Dajczlands gojrl. Ojch fun andere sztet kumen on protest-rezoluejes, men fodert sztrenge mitten kegn di hitleristisze elementn. Di bayerisze regirung hot eugezogt 100.000 RM farn antdekn di ojsfirer fun atentat. Es wet ajngefirt wem a farszarfter rezim in di internirungs-lagern wu di nacis wartn ojf zejer miszpet. Di denacifikacje wet sztrenger geflrt wem. Wos in dem alemen iz ojfrichtik un wos iz basztimt far eksport, ken men zieh gring forszteln . . . Arbets-flicht far farszlepte perzonen in der britiszer zone Der ojberkomandir fun der britiszer okupaeje zone, luft-marszal Douglas hot ojf a prese konferenc in Berlin gegebn ojsfirleche ojfklerungen cu di naje farordnungen wegn ojf enthalt fun farszlepte perzonen in der britiszer zone. Er hot derklert, az 90% fun ale DP’s zajnen curikgeforn a hejm. Es farblajbt noch ject ejn grupe, wos wil zieh niszt umkern unter kejn szum umsztendn. Di englisze macht wet niszt onwendn kajn gewaltzame repatriirung. Biz cu zejer ojs- Wanderung wein di DP’s'cugecojgn wem cu arbet, zej wein ober niszt dermit farlirn zejer Status, als farszlepte. Dermit zol farendikt wem di biz-ject niszt produktiwe ekzistenc fun di DP-is un es zol farlajehtert wem di last funm britiszn sztajer-coler.' Di farszlepte wein in zejere lagern registrirt wem durch dajcze arbets-amtn un cugetejlt wem cu an arbet. Farn ojsmajdn di dozike basztimung wet men basztroft wem. Di arbetnde wein bakumen dajcze lebns-mitl raejes. Jidisze DP’s zoln baszeftikt wem nor inerhalb di lagern. Fun di 157 000 arbets-fejike perzonen in der engliszer zone, zajnen szojn 47 000 baszeftikt in di lagern. Wajtere 40 000 hobn zieh gemoldn cu der arbet. In der britiszer zone gefinen zieh ject 235 000 DP-is derfun: 109 556 Poliakn, 29 210 melucheloze, 80 565 Baltn, 10115 Jugoslawn, 3068 Ungarn, 3144 Rumener, 180 Rusn un 1359 fun farszejdener meluche ongeherikajt. Der ojberkomandir fun di amerikanisze militerisze kbjehes in Ejrope gen. McNarney hot derklert, az in de amerikaner zone wem niszt genumen in batracht kejn enleche mosnamen un es kumt niszt kajn ״naje politik“ benojegeje di DP-is. Kajn ewangs-arbet far DP’s in der US-zone Frankfurt (DENA). Di durchn britiszn Militerguwerner arojsgegebene farordmmg wegn abets-flicht far DP’s in der britiszer zone bacit zieh niszt ojf di DP’s in der USzone wajl di dozike ongelegnhajtn wem in di ejnclne zones bazunders baarbet — teilt mit dos amerikanisze hojptkwartir far Europe in der US-zone. Dos hojptbroblem benojgeja farszlepte — wert wajter derklert — iz niszt zejer umwiln cu arbet, nor es handlt zieh cu gefinen far zej eugepaste baszeftikungen. Di helft fun di arum 376.000 farszlepte zajnen baszef tikt un es wem gemacht ale onsztrengungen di dozike col cu fargresern. Emigraeje kajn Kanade München. (DENA.) Krojwim fun kanadisze sztats-birger, wi ojch jidize pojerim in Dajczland oder Estrajch, kenen emigrirn kajn Kanade. Der kanadiszer HIAS iz, wi es tejlt mit di centrale un HIAS in München, durch an opmach mit der kanadiszer regirung bafulmechtikt geworn durchcufirn di emigraeje fun dozil^n perzonenkrajz. Der perzonen-krajz nemt arum di Jidn, welche gefinen zieh kegnwertik in Dajczland oder. Estrajch un hobn krojwim in Kanade fun ersztn un cwejtn grad. Als krojwim wert farsztanen: eitern, geszwister un zejere kinder unter 18 jor, plemianikes, plemianices un far lobte. Ojser dem wem gegebn emigraeje meglechkajtn far Jidn, welche bazien landwirtszaftleche bildung (mit bawajzn) un wiln zajn tetik in der kanadiszer landwirtssa/t. In kuren wert in Frankfurt ajngeordnt a dinstsztele fun der kanadiszer regirung, welche wet gemejnzam mit dem HIAS di dozike emigraeje durchfirn.