Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 6/44 (7.2.1947)
- Date
- 1947-02-07
- Page
- Seite 9 (sequence 9)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 66% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243273--295-7242939- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
FRAJTIK, 7. FEBRUAR 1947 אונדזער ווארט ZAJT 9 G. Grosz. Bayreuther skicn Dl lecte cajt zajnen zejer modern geworn sztrajkn. In Amerike hobn gesztrajkt di kojlngreber, in Frankreich di cajtungsdruker un in Italje di port-arbeter. Ober der ammerstn czekawer fun ale sztrajkn iz gewis der sztrajk fun di adwokatn fartejdiker in nürenberger procez. Wi di cajtungen hobn lectns gemoldn, hobn di ״barimte“ fartejdiker fun di bariinte taljonim-doktojrim, wos zicn ojf der baszuldikungs-bank in Nürenberg, farlangt men zol zej eutejln tegleche amerikanisze szpajz-normes. In fal fun opzogn zej di farlangte farflegung, hobn zej gedrot mit a sztrajk. Ojch Bayreuth iz ongesztekt geworn mitn bacil fun ״kaloriszn sztrajk“. In dem fal hobn baszlosn cu sztrajkn di Jidn, wos wem far- 6egt durch der alter mume UNRRA. haj der hot der sztrajk lang niszt gedojert, wajl wi lang ken men fastn? Un wi lang hot men gelt fcu coln ״gezalcene prajzn“ ojfn ״szwarcn markt“? Ober der sztrajk fun di adwokatn funm nürenberger proces hot jo szansn cu hobn derfolg. Ir muzt es ober farsztejn, frajnt! Dort gejt wegn a ko jach cu fartejdikn taljonim fun ״Eulhanasü“, di fartejdiker muzn hobn genug witaminen un kalorjes, kedej cu kenen gut derfiln zejer ״demokratisze“ historisze misje. Di Jidn muzn niszt gewinen dem sztrajk, mir zajnen gewojnt cu tanejsim. Mir zajnen doch gezesn cu 5—6 jor in di KZ-tisze gan-ejdns, mir hobn niszt kajn recht cu amerikanisze ״culagn“, wajl mir kenen niszt fartejdikn di nacis-taljonim. In bestn fal woltn mir zejgekernt miszpetn, ober azoj wi kejner bet es undz niszt, blajbt undz alzo gorniszt mer, wi cu sztrajkn. Nor men meg zogn: Straszet niszt di gendz! Sztrajkn zajnen lectns umetum monr. 1. י Oh' hob a modne manje,. ich zaml alerlej legitimacjes un ausweisn, manche menczn zamlen post-markn, pudelech un szwebelech oder zum er szmeterlingen un ich klojb 16gitimacjes, oh’ farmog zej szojn azoj fil, az ich trog zej in 3 portfein. Lectns iz mir cugekumen noch ejne — ״opfer des f aäehizmus“. Un richtik, wajl ich bin doch ä^körbn funm faszizm. Di gance bafelkerung (fun Bayreuth) zajnen oder mitglider fun SPD un CDU oder zajnen epes ״korbones“. Azoj lemoszl zajnen DP fun di baltisze lender oder Ukrajiner ״opfer des komunizmus“, di dajcze ״frajlns“ wos lign in di szpitoln in di wenerisze optejlungen zajnen ״opfer des nudizmus“ un di froj fun gew. rajchs-minister Schacht hot arajngetrogn a forszlag wegn ojsszteln far ir man dem ״heftling“, an ojswajz ״apfer des faschizmus“. Farsztendlech, az ir arojstrit hot arojsgerufn an ojfruderung cwiszn ale emese KZ-ler. Di froj Schacht sztelt fest, az ir man iz baawlt geworn durch niszt ajnglidem im in der reszime fun di korbones funm Hitlerrezim. Un di froj Schacht hot recht, ojb der her Schacht hot cufelik di zelbe manje wos ich, cu zamlen ausweis’n to darf er ject bakumen a naje legitimacje: ״honoris causa“ — ״opfer der demokratie“ — ausweis dem. « Wen men hot far der milchome dercejlt ln an ״ariszer“ gezelszaft wegn epes a czekawer geszichte, hot men cum sof cugegehn: un in alemen zajnen szuldik di Jidn un ciklistn!“ — un farwos epes ciklistn? — hot men gewenlech gefragt fun ale zajtn. Kejnmol hot kejner niszt gefregt ״un farwos Jidn?“ Der doziker alter wie hot ambestn charakterizirt dem far-milchomedikn antisemitizm. In der dajezer monat-szrift ״Horizont“ bahandlt epes a froj Karina Hiehoff dem injen.funm proces wegn atentat ojf der szpruchkamer in Stuttgart, ״szrajbt zi, az in di diskukjes, wos hobn zieh gefirt cwiszn der dajezer gezelszaft bajm bazuchn dos ort fun forfal, iz gefaln di bamerkung: .... es zajnen natirlech gewen komunistn oder pojlisze Jidn, wos hobn dermit gewolt lenken dem fardacht ojf di nacis, zej mejnen, az mir wein niszt kumen darojf, az zej hobn es alejn gemacht...“ A szod cu debatim ibern dozikn forfal. ״Vox populi, vox Del“, az dos folk zogt jo, iz jo un a sof! Ejn folk, ejn Land, ejn firer ober noch der milchome hobn di felker ojsprecizirt zejer naj antisemitizm. Amol hot men gezogt: ״Jidn, hajnt zogt men ober efter ״polnische Juden“. Der bagrif hotn zieh farengert, paralei mit dem farklenern zieh fun di mojehes fun jene, wos zogn es.... ״Polnische Juden“ zajnen ongefaln, ״Polnische Juden“ hobn gehandlt, ״Polnische Juden“ hobn geworfn a bombe ojf der Spruchkamer in Stuttgart.... Wajl di bombe hobn geworfn Jidn un nazis. ״Un farwos epes nazis“? Di geszichte widerholt zieh, un alte Wien ojch. Nor in ejne endert zieh der gedank un in andere endert zieh gorniszt. Wajl nariszkajtn fun farengerte mojehes ken men niszt hejln niszt mit procesn in Nürenberg un niszt mit blase artiklen in chojdesz journal ״Horizont“. Szternszos Glojbn (refieksn) Es iz a triber szabesdikev tog, der himl iz mit groje szwarce wolkns badekt, ojfn hären iz umetik un dajn gemit benkt noch a bist tu, noch zun, es ducht zieh dir, az di gance weit iz mit dir cekrigt. Es nemt dir on a benkszaft noch a frajnt, a korew, filst. zieh azoj ejnzam in dem szabesdikn. tog. In dajn kop tojehn ojf gedanken fun amol, szabesdike teg cuzamen mit dajne eitern, familje, di idiliszkajt wos iz gelegn ojsgelejgt in jedn winkele . . . un hajnt bistu alejn geblibn, ejner fun asach, niszto mit wemen a wort ojscuredn, a filnd harc, a foter, muter, bruder ... Di nerwn ongesztrengt biz maksimum. Un pluclung a klap in tir wekt mich ojf fun majne gedanken. — Josef? — Jo, ich bin gekumen dich ajnladn ojf dem ״ojneg szabat”, wos mir ordenen ajn in najem lokal. Un mitamol wert mir epes, wi frejlecher, ot wu ich wel kenen fartrajbn di szojderleche gedanken, dort in kibuc, wu undzer eukunft tanct ״hojras״ — ich nem dem frajnt un gef. In lokal fun kibuc szpilt dos radlo, es, iz warem, nacjonale, cijonistisze lozungen szrajen arop fun di went, der zal iz szejn dekorirt, ojf di went hengen bilder fun Herclen un andere jidisze firer. Es iz do hejmlech un frejlech, es , Bamberger Der najer komitet baj der arbet. Di naj-gewejlte komitet mitglider hobn zieh di lojfnde woch farzamlt ojf der konstituirnder zicung ojf welcher es iz baszlosn geworn: az dem komitet zol reprezentim a prezidium fun 3 in di perzonen: dr. Wejnik F., Herszkowicz M. un Mermelsztejn B. In der wirtszaft-optejlung, wos iz der hojpt-cwajg fun komitet-tetikajt, zajnen fartrotn di hh’ 8z. Bozenberg, M. Landesman un M. Ickowicz. Der Kultur Amt ligt in di hent fun h’ W. Ickowicz. Dem zejer wichtikn cwajg fun arbets-amt hot ibergenumen h’ H. Sehechter un der h’ G. Dawidowicz nemt unter zajn ojfzicht di iberike resortn fun gezunthajt, higienie un wojnungs-amt. , Baj der fartejlung fun di resortn iz — wajzt ojs — gelejgt geworn fil acht ojf der farantwortlechkajt, wos es wert!bergenumen bajm onnemen di lejtung fun arbet un es iz cu hofn, az es wet gefirt wem an arbet cum gunstn fun klal. Baj gelegnhajt wilt zieh bamerkn, az mir nemen niszt iber — klal — di rol fun ejee-zoger, nor mir fartretn un gibn iber di notn un baderfeniszn fun lager-ajnwojner, mit welche es darfn zieh umbadingt rechenen di, wos zajnen fun ot di lager-ajnwojner geszikt un in zejer nomen zoln zej ködern zejere recht. Fun der arbet fun frijerdikn komitet, darf men zieh aropnemen a bajszpil un tejkef richtn di arbet ojf andere richtikere wegn. Un ejne fun di hojpt ciln zol zajn: dos awekszteln an Ordnung in der szule, welche hinkt unter ojf ale gebitn. Men muz derbaj nemen in batracht cu normal!- zim dem schires funm lerer un farzichern im di meglechkajt cum durchlebn, kedej er zol kenen fraj ojsfirn zajne flichtn un mir zoln ojch kenen fun im fOdern. filt zieh an awira d'Erec Jisroel. Baztmders hareik zajnen di szejne hebreisze Uder, gezüngen durch der gancer chewre ful mit benkszaft un patrictizm, benkszaft noch an ejgn winkl, noch an ejgn land. Di carte, wunderbare Uder hobn ongecundn funken fun hofnung un glojbn in majn hären. Di benkszaft noch Cijons bafrajung wos flakert in di hercer fun di jidisze zin un techter wet nor kenen sztiln Erec Jisroel. Onkukndik wi di jidisze techter un zin fun kacet, geto, wald un bunker benken noch an ejgener hejm in E. J., tracht ich: folk majns, west ale fajnt iberlebn, dajn retung iz noent! Es filt zieh bechusz, az'in kibuc herszt di neszome jesejre. Der kolektiw farchapt dajn ganc wezn un du werst mitgerisn mit dem mechtikn sztrom wos sztirct un bojt ojf weltn. Farszwundn inganen iz dajn ejnzamkajt, dajn kerper hot zieh ojsgeglajcht un dajn mojach iz baherszt geworn mit a tifn optimizm un glojbn. In drojsfi iz szojn gewen tif in der nacht, der himl hot zieh ojsgelajtert un di lewone hot a sztile zieh gegliczt ibern himl, in majne ojern hobn noch ale geklungen di werter fun majne folksbrider: Ich wil ahejmlll Fajerleche derefnung fun der hehr. gymnazje In Arnberg :1«-. - — *»• Regulirn di arbets-frage in lager cuzamen mitn h’ Adwokat, dem najem employment-oficir, welcher wajzt arojs genug gutn wiln un welcher zucht di mitarbet fun komitet. Awekszteln a musterhafte Ordnung in di blokn, wen men zol afile darfn zindikn mit awojdes chuc, wajl fun danen drot a szreklech gefar far epidemie, regulirn di frage fun baszpajzung ojf aza ojfn, az men zol lechol-hapoches dermeglechn cu bakumen di szpajz in a meglecher form cu konsumim. Nenter zieh farinteresirn mit der kinder-farflegung, normalizirn dos arojsgehn dos esn in der richtiker form, kedej es zol niszt darfn kumen deren, az es zoln zieh opzogn a grojse tejl kinder fun der niszt meglecher szpajz, wi es iz gewen der fal di lecte woch. Mit ejn wort: iberal zol kukn dos ojg fun di szelichej-cibur, wachn un ophitn di ordnung in ale cwajgn un szteln, wos baszeftikn zieh mit der lager farzorgung. Mir fun undzer zajt, winczn dem najem komitet, az zejer arbet zol zajn a fnichtbare un nucleche far alemen. Un, az di dozike hern zoln in zejer arbets-kadenc zojehe zajn cuzamen mit undz cu farlozn dos lager lebn un kumen in undzer ojsgetrojmtn ejgenem winkl — Erec Jisroejl. Chaim Goldzamd. Fun jidiszn lebn in Schwabach. Szabes dem 18. jan. zajnen baj undz ojfgetretn di bakante artistn fun Estradeteater mit zejer herlechn program ״Zingendik un Tancndik“. Dos iz gewen der erszter ojftrit fun jidisz teater in Schwabach un memejle ojch a jom-tew far der Jldiszer bafelkerung in sztot. Ojf der forsztelung zajnen onweznd gewen ale Jidn fun Schwabacher krajz, welche hobn bawundert di artistn un gehat a richtikn fargenign. A hareikn dank di artistn far zejer ojftrit, wi ojch di organizatorn. ׳ Di waln zajnen adurchgegangen musterhaft, baj a grojser walbatejlikung. Cu alemens cufridnhajt zajnen ojsgewejlt geworn 5 man, welch? hobn cwiszn zieh ajngetejlt di arbet lojt zejere feikajtn wi folgend: prezes ch’ Goldman Zigmund, welcher iz zeejr balibt in ganen Schwabacher krajz; wiceprezes ch’ Isak Danenberg; wirtszaftlejter ch’ Samuel Kleinman; kultur-lejter ch׳ Natan Kurland; religjezer-amt ch’ Abraham Lejbl. Rewizjons-komisje: ch’ M. Freitag, Kurilski Israel un Halpern Juda. Erngericht: ch’ ch’ Seidel Israel, Scherman Dawid, Holder Zafia un Steinwurzel A. als fartreter. Mir winszn dem najem komitet fil derfolg baj zejer arbet letojwas di Jidn in Schwafoac.h un krajz. A. Szwabacher. Fun cijonistiszn lebn in Fürth-sztot. Mitwoch dem 29. 1. hot do gewajlt der ch’ fun merkaz fun H. C. A. Cwi Horowitz. Dem zelbn ownt iz in lokal fun Histadrufc Cijohit Achida forgekumen a farzamlung fun ale aktiwistn un Waad, 'ojf welcher der ch’ Horowitz iz ojf getretn mit a ojsfirlechn referat, arumredndik di grojse badajtung fun der baforsztejender konferenc in Stuttgart dem 10. 2. d. j., ojf wecher es wet proklamirt wem di grindung fun Poalej /Cijon (C. S.) Hitachdut ojfn ort fun der Histadrut Cijonit Achida. In der diskusje hobn ontejl genumen merere chawejrim. Als delegatn cu der konferenc in Stuttgart zajnen ojsgewejlt geworn di ch’ ch’ Zilberberg un Szechter. In Fürth (sztot) iz gegrindet geworn a KKL komitet in basztand fun di ch’ ch’ Wajsman, Kriger un Rozenblat, welche zajnen szojn eugetrotn cu der arbet. Mir wiln hofn“, a ale sziehtn fun der fürther jidiszer bafelkerung wein zieh warem oprufn mit bajsztajerungen fam nacjonaln fond. D. Z. Der ojsgang fun di waln in Hof. Di waln zajnen durchgegangen rujik un in der grester Ordnung. Fun 253 walbarechtikte hobn gesztimt 202 baj 8 - gepaslte sztimen. Es zajnen gewen arojsgesztelt 2 listes; nr. 13 di alte farwaltung un nr. 2 opozieje. & zajnen gewejlt geworn: Weil Wolf, Stern Moritz, Majtek Henry, Brumer Heinrich un Harszendörfer Izrael. Rewizjons-komisje: Hupert Rafael Simen, Zonenszejn Mojsze un Frenkel Dawid. Erngericht: Topil Mechl, Rotenberg Jicchak un Wolman Max. Majtek Der ojsgang fun di komitet-waln in Pegnitz. Cu di komitet-waln in Pegnitz, hot flgurirt nor ejn liste u. n. ״farejnikter blök-fun di Jidn in Pegnitz“. Di frekwenc hot dergrejeht biz 82% derfun 83% far der liste un 17% kegn. Ich wil derbaj bamerkn, az di kegnerszaft hot zieh genumen derfun, wos di wal-forszriftn iz zej niszt gefeln. Inm komitet zajnen gewejlt geworn folgnde perzonen: 1. Klejn Viktor — prezes (wi frijer) , 2. Braines Jechijel — v. prezes 3. Morgensztern Kar01 — sekretar 4. Gutinan Leo — kultur optejlung 5. Plawner Feliks — wirtszafts-optejlung. Rewizjons-komisje: Goldfarb Mordchaj, Teich Emanuel, Rabinowicz Maks. A. Klein — walkomisar. Komitet-waln in Selb. Baj undz iz arojsgeszelt gewen ejn liste cuzamengesztelt fun Ichud un Poalej Cijon. Fun 75 wal barechtikte hobn gesztimt 61 perzon. Der farlojf a rujiker. Di erszte zicung funm naj gewejltn komitet iz forgekumen dem 20. 1. 47. Es zajnen ojsgewejlt geworn: M. Hojzer — prezes, Sz. Roezncweig — v. prezes, C. Linden — Mitglid, C. Zilberberg — Mitglid, G. Wajsfelener — Mitglid, Rewizjons komisje: R. Kaminski, M. Lekowicz, J. Barichowski. Chawejrim gericht: Ch. Ament, M. Refalowicz un Ch. Rolnicki. Der najer komitet iz eugetrotn cu der arbet. S. M. Rozencweig. Undzer sztot sztajgt ojfn kultureln gebit fun sztapl cu sztapl. Cu di szojn ekzestirnde kultur-institucjes, welche mir hobn cu farcejchnen in undzer bilans, iz ject cugekumen ejne fun di wichtikste — dos iz di hebreisze folks-gimnazje. Dos lererkolegium basztejt fun gut kwalificirte pedagogn un dos lern-program nemt arum di wichtikste kegnsztandn, c. a. matematik, T’N’CH, jidisze geszichte, jidisze literatur u. a. Di grojse col sziler bawajzt dem grojsn interes cu der gimnazje. Di fajerleche derefnung iz forgekumen in lokal fun der jidiszer kehile baj der onweznhajt fun a grojse col mitglider, ajngeladene gest un sziler. Dem ownt derefnt der forz. fun szul-kuratorjum ch׳ Rajch, wos wajzt on di ciln, welche di gimnazje wil dergrejehn in baeug cu der Amberger jidiszer jugnt un wi di jidisze jugnt darf zieh cugrejtn cu der gimnazje. Es redt der lejter fun der szul ch’ Brukner un apelirt cu di onweznde zej zoln wos mer ojsnucn di cajt cum lernen. In nomen fun der kehile bagrist der ch’ L. Brukner, in nomen fun di lerer Dr. Urlejnski un in nomen fun filzeker szul-lejtung ch’ Manhojt. Der lecter redt Horaw Zanger, welcher farendikt mit a broche. Mit Hatikwa wert der ownt geszlosn. M. Rajch. Der zig fun progresiwn erdeter blök in Bad Salzschlirf In a farworfenem szejnem dorf in Groß- Hessen, Bad-Salzschlirf, wu es gefinen zieh 850 Jidn als lager-menczn, hot men ojch gehat di zchije dem 19. jan. gejn mit a wajs-grinem cetl cu der urne wejln naje , forsztejer cum komitet. Fun di 850 ajnwojner zajnen gewen 630 wal-barechtikte, gekumen wejln zajnen 580 wejler. Listes zajnen gewen 3. Lang far di waln hot men ongehojbn firn Unterhandlungen wegn 1 liste cu di waln, lajder hot men zieh niszt gekent ejnikn. Liste dr. 1 iz gbwen ״Achida“; liste nr. 2 der arbeter-blok un umparteisze; liste nr. 3 religjeze, ungarisze, czechisze, pojlisze un stam Jidn. Als ziger iz arojs di liste nr. 2, bakumendik 248 sztimen — 4 mandatn; liste nr. 1, 133 sztimen — 1 mandat; nr. 3, 176 sztimen — 2 mandatn; di rewizjons-komisje — 3 mandatn, ale fun der liste nr. 2. Di waln zajnen adurch beszolem un der komitet wet hofntlech cutretn cu a produktiwer arbet letojwas dem Bad-Salzschlirfer kibuc. ’ ' ׳ -chafe- 1