Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 5/43 (31.1.1947)
- Date
- 1947-01-31
- Page
- Seite 3 (sequence 3)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 63% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243272--280-7242925- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
FRAJTIK, 3T. JANUAR 1947 ZAJT 3 R ROLITISZER WELT Politisier Dunaj. Der problem fun szifs-farker ojfn Dunaj hot zajn geszichte, welche grejcht cu di cajtn fun di erszte europeisze szolem-kongresn. Genojer genumen iz di dozike frage cum ersztn mol rechtlech gereglt gewom ojf dem szolem-kongres in Wien in jor 1815. Dan iz basztimt geworn, az der doziker, korew 1750 majl langer waser-weg, wos flist durch 7 lender fun central un dorem-mizrach Europe, darf zajn fraj far ale bregike lender un az zajn regulacje un administracje darf lign in di hent fun a kerperszaft wos zol basztejn fun forsztejer fun di ojbndermonte Partnern. In 10jf fun der cajt hot zieh ober arojsgewizn, az konkurenc-rikzichtn ewiszn di bazundere szchejnim hobn gebildet a grojse szterung bajm ajnfirn in kraft di baszlusn fun Wiener Kongres. Niszt kajn klenere rol hot geszpilt der fakt, az der doziker grester, noch der Wolge, tajeh in Europe hot, gefodert ernste kapital-inwesticjes, kedej cu machn im szifbar. Di farinteresirte lender hobn dos ober niszt geton, tejlwajz culib finansjele szwerikajtn, tejlwajz efszer culib wirtszaftlech-politisze rikzichtn. Als pojejljöjce zajnen di baszlusn fun Wiener Kongres geblibn praktisz sztejn ojf a tojtn punkt un der doziker fakt iz geworn, in cuzamenhang mit di wirtszaftlech-ekspansiwe aspiraejes fun andere, niszt-bregike meluches, der! ojsgangs-punkt far a najer formulirung fun der Dunaj-frage. Miln pariser traktat fun jor 1856, wos iz opgeszlosn geworn nochn farendikn di krimer milchome, hot men farbrejtert dem princip fun frajen szifs-farker ojfn Dunaj far ale farinteresirte meluches un niszt nor far di baj bregike. Ojf aza ojfn hot men proklamirt dem princip fun internacjonalizirn dem Dunaj, cupastndik zajn rechtleche gruntlage cu analogisz-klingende forszriftn, baciglech dem szifs-farker ojfn fulm jam. cajtik ober hobn di damolsdike europejisze grojsmachtn ibergenumen di ojf zieht ibern 100 majl langn opsznit ewiszn Sulima un Braila, ajnsztelndik glajchcajtik an europejisze komisje, wos hot zieh gedurft farnemen mitn szifbar machn dem tajeh far jam-szifn. Di dozike komisje hot gedurft ojfgelejzt wem nochn derfiln ire ojfgabn un ire funkejes, wi ojeh di ojfzicht ibern ganen 10jf fun tajeh hot gedurft ibergejn cu a komisje wos zol basztejn fun reprezentantn fun di bajbregike meluches. Der princip fun frajen szifs-farker ojfn ©unaj hot ober lojt di principn fun parizer traktat gezolt farblajbn umbarirt. Di komisje fun di bajbregike meluches iz״ ober kejnmol niszt arajh in kraft un di europe jisze komisje wos iz urszpringlech basztanen fun di forsztejer fun Frankrajch, Grojsbritanje, Estrajch, Prajsn, Rusland, Terkaj un Sardinie hot ojsgehaltn mit farszejdene enderungen biz dem 1. III. 1939. Ire kompentenen zajnen ojfn grünt fun opmachn far un nochn Berliner Kongres fun jor 1878 farbrejtert gewom bazunders in hinzicht fun kontrolim di leng fun tajeh. Mitn Wersaler traktat fun jor 1918 hot zieh di kontra! fun der intemacjonaler komisje ojsgeszprejt fun dajczn port Ulm biz cum rumeniszn port Braila. In dem basztand fun der komisje hot gefeit der forsztejer fun Rusland un dem ton hot, ir gegebn Frankrajch un England a dank a rej inwestiejes. Specjel noch der erszter weitmilchome iz der engliszer kapital mit ä brejtn sztrom arajngeflosn kajn Rumenje, kedej cu eksploatirn di rajehe naft*rezerwn fun Zibnbirgen (Pitesti un Ploesti), fanandercubojen di rumenisze tajeh-portn (Galacz un Braila)- durch welche es flegt gejn der transport fun naft-ejl fun di importirte maszinen un Industrie-artiklen. A’ rej wajterdike inwestiejes in der Industrie fun Jugoslawje, Ungarn un Estrajch hobn farsztarkt ׳ di sztelung fun England in der komisje un hobn ir dermeglecht di kontrol fun a grojsn tejl fun dunajiszn basejn un mit dem ojeh fun Balkan. Nochn 1. III. 39 hot men cugelozn cu der komisje Dajczland wos hot noch der ajngegebener inwazje ojf di bajdunajisze lender gehat praktisz di kontrol fun a gresern tejl fun Dunaj in ir hant. Mitn diktat fun September 1940, oficjel ongerufn wiener konferenc, hot Hitler ojsgeszlosn fun der komisie Frankrajch un England, iberlozndik in ir proforma di farbindete Italje un di satelitn Rumenie uft Jugoslawie. De facto ober hot er ojsgefirt alejn biz cum cuzamenbruch fun der dajezer militeriszer maszin di kontrol1 fun szifs-farker kimat ibern ganen Dunaj. In jor 1944 hot Rusland curik derobert di aneksirte in 1940 Bukowina un Besarabie un hot ajngenumen ganc Rumenje, Jugoslawje, Ungarn un a tejl Estrajch. Ojf aza Iberächt ojfn hot zi farnumen korew % fun szetach fun dunajiszn basejn un, hot im arajngecojgn in der orbite fun ire politisz-ekonomisze ajnflusn. Fun dem iz farsztendlech der sztarker widersztand fun Rusland kegn di englisz-amerikanisze foderungen wegn umkern dem intemacjonaln Status fun Dunaj. Der opmach fun di ״grojse 4“ in dem Dunaj-injen sztelt for mit zieh a kombinaeje fun di baszlusn fun wiener opmach Najs fun Australie baszrenkt ajnwanderungsmeglechkajtn. Canverra. CDENA-Reuter.) Di australisze regirung wet mer niszt arojsgebn kajn ajnwanderungs-derlojbeniszn culib humanitäre tajmim, hot derklert der australiszer ajnwanderungs-minister Canwell. Canwell derklert wajter, az in der cukunft wein bajm dertejln di ajnwanderungsderlojbeniszn in batracht genumen wem nor di perzonen, wos wein zieh kenen bajsztajern fam wirtszaftlechn wojl fun land. Amerike nebech . . . U. 8z. Di amerikaner regirung hot a spec-v jele optejlung, wos farnemt zieh mitn ojscoln antszedikung far szodns, welche amerikaner soldatn machn in Europe. Dos mejnt men niszt kajn szodns beejs dem krig, ojfn szlachtfeld, nor azelche, wos wem gemacht durch szikere amerikaner soldatn in farszejdene bafrajte lender un sztet. Biz ject hot szojn Amerike ojsgecolt — nebech — arum 5 miljon dolar far farszejdnartike enleche ״cow-boy״-axojstretungen. Fun Tokier krigs-farbrecher proces. Tokio. (DENA.) Sir William Wobb, der prezident fun Intemacjonaln Militer Tribunal in Tokier krigs-farbrecher proces hot kategorisz apgeworfp dos culozn dem forszlag fun der fartejdikung, in welchn es wert gefodert di bafrajung fun ale 26 on- Fun di dorem-amerikanisze republikn. An interesantn iberblik fun dorem-amerikanisze farhelteniszn git Joseph Newman in dem ״New York Herald Tribüne“. Er szrajbt: ״Wer es wandert fun der feter republik Argentine durch di mogere doremamerikanisze meluches muz festszteln, az a mojre baherszt dem doremdikn tejl fun dem majreWdikn halbkojl: mojre far Argentine, mojre far di F. Sztatn un mojre far di ewiszn-amerikanisze opmachn, welche di dorem-amerikanisze republikn hobn mit zejer unterszrift fajerlech akeeptirt ojf <jer konferenc in Mexiko in jor 1945. Der argentiniszer prezident Juan Domingo Peron hot farsztanen, wi ojscunucn di dozike mojre wos beherszt di szwachere republikn fun Latajn-Amerike far zojne ewekn. Mer wi mit a jor curik hot Argentine untergeszribn di opmachn fun Mexiko, welche fOdern c. a. dos eliminirn fun efntlechn lebn ale firnde aks-elementn. Ober noch hajnt ken zieh Peron derlojbn cu ignorirn di dozike foderung un azoj curikhaltn di kegnlajstungen, az zajn regirung iz diplomatisz onerkent gewom un Argentine iz ojf genumen geworn in der organizaeje fun di Farejnikte Nacjes. Mit Uruguay hot es zieh ongehojbn. Un wajl di dozike klejne republik hot forgeszlogn, az di dorem-amerikanisze meluches zoln onnemen gernejnzame mosmitlen, kedej di ewiszn amerikanisze opmachn zoln arajn in kraft, hot Peron als sztrof apgesztelt di wejc-liferungen. Di F. Sztatn zajnen gewen geewungen opkrewen tojznter tonen wejc, wos zajnen principiel basztimt gewen far di hungerndike lender fun Europe, kedej cu farlojfn, az di dorem-amerikanisze republik getribn fun hunger, zol zieh niszt unterwarfn dem wiln fun Peronen. Ober szrek hot ojeh baherszt di andere szchejnim fun Argentine. Afile Chile wos iz fun frijer bakant gewen fun ir umderszrokener haltung legabe Argentine hot untertenik nochgegebn.'Di regirung fun Chile hot zieh derzen inerhalb in a läge wos iz noch gewen szwerer wi di läge in Uruguay. In ganen land hobn geherszt bitere oremkajt un wirtszaftleche umruen. Ganc lajcht wolt Argentine gewen opcuszteln di nojtwendike lebnsmitl fun jor 1815 un dem parizer traktat fun jor 18(56. Der princip fun frajen szifs-farker far ale farinteresirte meluches knipt on cu di baszlusn fun 1856 mit der enderung, az er iz garantirt geworn ojeh far di niszt europe jisze meluches. Onerkenendik wider di dunajisze meluches dos decidirndike wort ojfn gebit fun der administracje .un regulacje fun tajeh hobn di szefer fun opmach zieh umgekert cu di principn, festgesztelte durchn wiener traktat. Mit der koncesje letojwas dem rusiszn sztandpunkt hobn di niszt-bregike meluches rezignirt fun zejer biz-ject priwiligirter sztelung in der dunajiszer komisje. der Welt gekiogte. Als bagrindung funm forszlog, hot di fartejdikung ongegebn, az gen. McArthur hot niszt gehat dos recht ajneuordnen dos gericht un azoj arum zol di gance gerichtsprocedur zajn umlegal. Ojsgedrikt cutroj der egiptiszer regirung. Kairo. (DENA-Reuter.) Der egiptiszer Parlament hot ojsgedrikt zajn cutroj der regirung fun Nekrashi Pasha mit 175 sztimen kegn 15 baj 6 opgehaltene, hochdem wi der premier hot bakant gegebn dem baszlus fun zajn regirung ibereugebn der UN di frage fun anglo-egiptiszn opmach. Merere mitglider fun der WAFD-opzicje hobn gesztimt far der regirung. Di farhandlungen wegn a rewizje funm opmach fun 1936 zajnen inewiszn durch Egiptn ibergerisn gewom. Protestn in USA kegn emigraeje. Washington. (PR) In cuzamenhang mit dem forszlag fun prez. Trum an wegn fargresern di eftnigraeje kwotes kajn USA, hobn fil senatom bakumen briw fun zejere wejler, in welche zej protestirn kegn farbrejterter emigraeje, batonendik di algemejne wojnungsnojt un di momentale ekonomisze szwerikajtn in USA. USA rajst niszt iber di bacijungen mit Pojln Washington. (DENA-Reuter.) Lojt der mitejlung fun amerikaniszn ojsern-ministerium hobn di F. Sztatn niszt bedeje iberliferungen un azoj arum derbrengen cu a rewolueje. Noch a lajchtere szpil hot gehat Peron mjt der republik Paraguay wos ligt inerhalb fun land un wemens lebns-oder, der tajeh Parana, wert inganen kontrolirt fun Argentine. A miljon ajnwojner fun Paraguay woltn gewen ojsgesztelt ojf a hunger-tojt wen es wolt ajngefaln Argentine cu farfamewen dem hojpt-oder. Boliwie wos iz genoj wi Paraguay an inewejnikste meluche iz glajchfals ophengik fun Argentine. Zint es iz gefaln der Willaroel-rezim ken Peron hofn nor ojf wejnik unterszticung fun La Paz, ober ojfn ort fun frajntszaft iz arojsgetrotn der respekt far flejsz un mel-liferangen. Ojeh Peru iz in ir baszpajzung, genoj wi ale andere, ophengik fun Argentine. In dem dozikn fakt, hot Peron nochriklech dermont di Pruaner, wen zej hobn gewagt oncunemen a sztelung kegn Argentines arajnmiszung. Glajch hot er gekirct di lebns-mitl liferungen. Fun dan zajnen di hojeh-tonike protestn in Peru farwandlt geworn in a mutlozn, kojm herbarn szepezen. Afile dos greste land fun Latajn-Amerike, Brazilie, zifet untern wirtszaftlechn druk fun Argentine. Nor kedej cu wajzn di Braziljaner wi es wolt gewen, wen zej woltn untersztict di Amerikaner kegn Argentine in zejer foderung ojf ajncuhaltn di ewiszn amerikanisze farflichtungen, hot Peron baj a gelegnhajt farklenert dem lebns-mitl export kajn Brazilie ojf a minimum. Di brojt un flejsz rajen, welche hobn zieh glajch nochdem bawizn ojf di gasn fun Lao Paulo, Rio de Janeiro un in andere braziljanisze sztet zajnen gewen genignd. Di braziljanisze regirung hot farmacht dos mojl un hot gebetlt lebnsmitlen. Ojf aza ojfn hot Argentine derbracht deren, az fun di 9 dorem amerikanisze meluches zajnen 6 ophengik fun ir brojt. Fun di farblibene 3 lpnder hot Wenezuele ir frajhajt ajngehaltn. Ecuador iz gesztanen ojf Peronszajt, wajl ir diktator Velasco Ibarra hot an argentinisze froj, un Columbie firt a sztrojsfojgl politik. Di 25 miljon dolar wos Columbie hot bakumen fun di F. Sztatn farn panamer kanal zajnen niszt gewen bejechojles curajsn di diplomatisze bacijungen mit Pojln, hagam di leetns durohgefirte waln in Pojln hobn lojt der mejnung fun amerikaniszn ojsem-ministerium niszt derfilt di basztimungen fun der Yalter un Potsdamer konferenc. Di holendisze grenec foderungen kegn Dajczland. Haag. (DENA-Reuter.) Di holendisze regirung hot der londoner-konferenc far Dajczland forgelejgt a najem memorandum mit gebits-foderungen cu Dajczland. Senator Conally wet ontejl nemen in dl Moswer baszprechungen. Washington. (Dena-Reuter.) Der demokratiszer Senator Tom Conally hot derklert, az er iz fun prez. Truman un ojsem-min. Marshall ojf gef odert geworn ontejl cu nemen in di kumendike Moskwer baszprechungen un az er hot di ajnladung ongenumen. Es iz noch niszt bakant ojb, ojeh der republikaniszer Senator Wandenberg wet ontejl nemen ojf der moskwer konferenc. 4 naci-szpionen in Brazilie farurtejlt cu hojjche tfise-sztrofn. Rio de Janeiro. (DENA-INS.) 4 gewezene naci-szpijonen un sabotern zajnen do fun a militertribunal farurtejlt geworn cu 20 und 25 jor gefengnisz. Di farurtejlte hobn gehat farzucht ojf curajsn di grojse elektricitet-werk baj Lao-Paulo, dem britiszn damfer ״Ixonic-Star“ un dem britiszn krajeer ״Ajax“. Di farurtejlte zajnen ojeh baszuldikt in ojfrajsn di szifn ״Monte Serrat“ un ״Leipzig“ un zajnen gesztanep in farbindung fun Brasilien ojs mit der dajezer ojberkomando. Forgezeene amnestje in Pojln . Warsze. (DENA-Reuter.) Wladislaw Gomulka, der sztelfatretnder pojliszer min. prezident hot ojf a farzamlung, wos iz opgehaltn geworn in cuzamenhang mitn walzig fun regirungs-blok derklert, az di pojlisze regirung firt baratungen wegn an amnestie far di perzonen, wos wiln farlozn di untergrund-bawegung un arbetn farn najem Pojln. cu bazajtikn dem far dacht, az Washington hot di rewolueje, welche hot Panama mit 40 jor curik gemacht far a zelbstsztendike republik un hot di F. Sztatn gegebn in der hant aza strategisz wichtikn kanal, specjel cu dem ewek forgerufn. Azoj arum iz di republik durchojs genojgt cu a farlecung fun ewiszn-amerikanisze farflichtungen, wen zi ken nor dermit a sztoch ton di F. Sztatn. Dos zelbe iz noj ge ja di Mexikaner. Blojz der ge dank alejn, az di F. Sztatn kenen zieh wider arajnmiszn in zejere inerleche injonim, Alt zej on mit szrek. A mexikaniszer diplomat hot baj a gelegnhajt ofn eugegehn, az es iz im sztendik glajeher a farlecung fun di ewiszn amerikanisze opmachn, wi mit der hilf fun di F- Sztatn durchfirn zej in lebn. Baj aza tif ajngeworclter, krankhafter mojre kenen noch fargejn a sach jorn, biz Mexiko wet zieh ajnszteln far dem anerkenen di ewiszn-amerikanisze farflichtungen. Di 6 republikn fun Mitl-Amerike un di 3 in Karibiszn Jam zajnen in der helft fraje meluches un in zejer anderer helft diktäturn. Nicaragua, Honduras, Santo-Domingo un Haiti wejsn natirlech, az es wet nemen a sof cu zejer ganen glanc wen di demokratisze grunt-principn fun di ewisznamerikanisze opmachn wein zieh durchzecn. Der grester tejl fun di 5 fraje republikn: Panama, Costa-Rica, Salvador, Guatemala un Kuba zajnen grejt un wiln sztien dem meXikaner opmach. Guatemala gejt als a guter baj szpil far di andere Sztatn in dem hinzicht. Ir ojsernminister Eugenio Silva Pena hot ojf der konferenc in Mexiko forgeszlogn, on derfolg, az di republikn zoln szafn a gewisn machtmitl, mit welchn zej zoln kenen in a nojtfal durchzecn di opgeszlosene opmachn. Pena un der prezident fun Guatemala, Juan Jose Arevado gehern cu di, welche untersztien amenergiszstn dem untersztats-sekretar Spruille Braden, dem specjalist far dorem-amerikanisze injonim in Washingtoner ojsernministerjum in zaj ne bämiungen cu derfirn Argentine ajncuhaltn ire ewiszn-amerkanisze fafflichtungen. Di klangen, a® Braden wet meglechst muzn demisjonirn hot di bejde politiker tif baumruikt. Diktatur fun droit (fun der prese)