Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 5/43 (31.1.1947)
- Date
- 1947-01-31
- Page
- Seite 2 (sequence 2)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 65% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243272--279-7242924- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
- Haifa 1× ep/1047930
OCR text
ZAJT 2 אונדזעד ווארט FRAJTIK, 31. JANUAR 1947 3n Iidit fun der £. J.~ Jä Icßedfiier ^rus fun free Jisroe|I Di zejer-rirewdike ״Joint"-Hierin Riwka Lyons hot ojsgenuct ir opru-cajt off cu chapn a blik in ir heimland — Erec Jisroefl. Noch a 4-wochikn bazuch in E. J. hot zi tejkef noch ir cutikker geteilt zieh mit undz mit ixe afndrukn fun dem pulsirndn lebn in dem kleinem ober brojzndn land. ״Mit a szwer gemit hot ongehofbn ch’ R. Lyons dercejln, hob ich zieh cugegrej't cu der doziker nesije, zajendik durchgedrungen mit a farborgenem gefil fun zorg fax dem, wos es lebt iber der Jiszuw. A. zorg, wos es ken nor filn a mencz, wos iz dercojgn geworn in dem dozikn land un hot geotemt mit der ״awita d'Erec Jlsroejl", wos hojeht arain in aza ejnem a sztarkn gajst fun mesivas nefesz un gwute." Mit a sztralndn' ponim fun bagafsterung — dercejlt undz Riwka — wegn dem gewaltikn ajndruk, wos hot ojf ir gemacht der erszter onkum in land. ״Di erszte ajndrukn noch mafn onkumen hobn tefkef fartribn di szlechte un sofekdike raiojnes bai mir un hobn in mir farsztarkt dem glojbn in der umszterblechkajt fun aza kojech, wos bawegt zieh in dem Jiszuw organizm. Ich hob zieh bagegnt mit a pulsirndn lebn, durchgedrungen mit umgehojrer ibergegebnhaft ״szeloi al menos lekabel pras", fun dem ganen Jiszuw fax dem iidiszn klal un specjel fax undzere lajdnde brider in di lagern un in di chorew gewotene golesn, Es wert awekgegebn on a szir energie cu farzorgn di nechtike plej'tim un szojn hajntike E. J.-birger. Es wert gebojt un cugegrej't ort — inm klejnem E. J. — fax di naie ojlim. A bagajstert gefil baherszt di bojer fun di szchunot, welche grejtn cu hajzer fun a specjeln tip far di plejtim, fax di demobilizirte chajalim un binjanim far der industrie, wos ceblit zieh mit a gewaldikn tempo als hojpt-jesod fun undzer ekonomie. Mit a warem gefil wert ojf genumen jeder najongekumenet un es dojert niszt lang, biz er wert axajngefast in dem algemejnem E. J.-dikn lebn azoj, az es wiszt zieh gich op der ״kain"-cejdm fun KZ oder wald un er wert durchgedrungen mit dem specifiszn E. J.-gefil. Es wern gemacht ale batniungen ajncuordnen di naje ojlim in di specjel-cugegrejte hajzer wos anthaltn in zieh ewej wojnungen far ewej familjes cu 1 cimer, 1 kich, 1 hilfs-rojm un a terase, un zajnen farzen mit dem nojtikstn mebl, wi: betn, tiszn, sztuln, matracn un dekn. Der opcol fax aza dire iz 2 funt a chojdesz. Wajter wert gezorgt ajncuordnen ale baj zejere fachn. Di wos hobn niszt kajn szum specjalitet, wern ajngeordnt in di pardejsim, wu zejer lojn dergrejeht 1 E. J.- funt a tog, oder in sztot baj binjan wu der lojn dergrejeht biz 3 E. J.-funt a tog. Es ekzistirt kimat niszt kajn arbetslozikajt. ln a szmues mit fil fun di dozike ojlim (plejtim), hot zieh gefilt zejer ajngebirgertkajt un zejer cufridnhajt. Ale on ojsnam hobn zieh gut ajngeordnt un batrachtn zieh far dortike zajendik szojn grejt mitcuhelfn di geblibene in golus. Di jedijes in di cajtungen wegn dem teror in land, zajnen biz a gewiser mos richtik, ober der ajnflus fun teror ojfn tog-teglechn lebn, iz a minimaler un di baeijungen mit di Araber zajnen szchejnisz-gute un efszet noch mer... Erszt in der doziker hinzicht zet sich arojs di szwarce arbet fun dritn cad, wos zueht cu farfinctern dem horizont, bidhdej cu kenen zichetn zieh a gute pozieje fun a ״rojdef szolemnik". Ich hob gehat geszprechn.mit firnde perzenleehkajtn un ojeh mit priwate menczn. Ale zajnen tif durchgedrungen mit dem ejncikn gdfil: mitcuhelfn dem szejris haehurbn un machn far zej an ort ewiszn zieh, gebndik zej di meglechkajt gich cu fargesn zejer wejtok. Un wi men zet fun zejere majsim un drochim, zajnen di läget menczn sznel ajngeglidert geworn in der E. J. ekonomik brengendik dem land fil nucn ojf zejere gebitn. Dos lebn in E. J. iz tajer, ober ale ken men bakumen in a genugnder mos. Cuker un fets zajnen raejonirt un dos bakumt men ojeh niszt wejnik. Der arbets-lojn — wi szojn ongegebn — genigt ojf gut ojsculebn zieh. In algemejn wolt men gekent machn dort a rujik fulwertik menczlech lebn, wen men wolt niszt gesztert dem ojfboj werk. Der Jiszuw iz ziehet, az zajne bamiungen un der kamf far a fraj E. J. farn ganen jidiszn folk wet gekrojnt wern mit detfolg un, az niszt lang wet dojern un dos klejne E. J. wet wunder bawajzn der Welt un es wet mekujem wern der ״Wenohatu ejleha kol hagoiml" G. I. C. L. bazict gute mines. ״New York Herald Tribüne“ git iber fun Jeruszolaim, az der ICL banuet a najem tip fun a szosej-mine, welche iz imsztand ibereukem a last-wogn fun 3 ton. Aza mine iz antdekt geworn ojfn szosej Jeruszolaim— Haifa iber welchn der E, J.-diker hojchkomisar Cunningham iz curikgeforn kajn Jeruszolaim funfli-plac. Di mine iz gefunen geworn umbaszedikt 3 majl fun Jeruszolaim nont fun di erter, wu es zajnen forgekumen di frijerdike eksplozjes. Der Irgun hot in zajne operaejes kegn di Englender antwiklt zer wirksame tipn mines. Di bakantste fun zej zajnen kontakt-mines, welche di teroristn hobn banuct kedej cu biokirn gasn beejs di oblawes, zej zajnen grojs wi di dajeze teler-mines, ober flrekig onsztot rund. Zejere kontakt mines bazien di fejikajt cu eksplodirn wen di sapern wiln zej bazajtikn. An ondenk-buch farn Besaraber jidntum. Lojt der iniejatiw fun Besaraber gezelszaftleche tuer un szrlftszteler wos gefinen zieh in E. J. iz baszlosn geworn arojscugebn an ondenkbuch funm farnichtetn jidntum fun Besarabie, wos hot farn churbn gecejlt 300.000 nefaszes. Dos buch darf opszpiglen dos lebn un szafn fun di jidisze kehiles in Besarabie, zajn kamf far politisze un ekzistenc-recht, wi ojeh di brejt-farcwajgte nacjonal kulturele bawegung, ojfn gebit fun literatur u. a. w. In der szpic fun der incjatiw-grupe sztejen: horaw I. L. Fiszman, J. Szprincak, J. Fichman, Sz. Hulles, J. Öfter, Ch. Szurer, Mirjam Bunstein, Kahan, dr. M. Kotik, L. Kupersztejn, I. Körnt A. Wertheim un J. Lerner. Ale Besaraber Jidn fun der gorer Welt, wos bazien materjal fotografjes un hobn interes farn dozikn buch, wern gebetn zieh farsztendikn lojtn folgndn adres: P. O. B. 1685, Tel Awiw. Tel Awiwer birgermajster federt bafrajung fun di ״umszuldik gefangene“. Jeruszolaim. (DENA-Reuter) Jisroel Rokeach, der birgermajster fun Tel Awiw, hot do dinstik derklert, az er wet azoj lang niszt ruen, biz di ewej, durch di jidisze teroristn gefangene, sztats-birger wein niszt bafrajt wern. Er hot glajchcajtik ojf gef odert di ajnwojner fun Tel-Awiw mitcuhelfn in der bafrajung fun di gefangene. Der doziker ojf ruf iz gekumen in rezultat fun der hasroe fun Hojch-komisar, Sir Allan Cunningham, az er wet ajnordnen krigscusztand in gewise gebitn un ansztot der ciwil-farwaltung ajnzecn a militer-kontrole in fal, az di farchapte Englender wein biz a gewisn termin niszt bafrajt wern. Iraks forsztejer cu dem E. J.-problem. London. (DENA-Reuter.) Dr. Jamali, der forsztejer fun Irak baj der Londoner E. Jkonferenc hot do beejs an interview derklert, az di arabisze weit wundert zieh iber der mildkajt fun britiszer haltung legabe di teroristn in Erec Jisroejl. Mir hofn — hot Jamali gezogt — az Grojsbritanje wet niszt nochgebn di teroristn, wajl dos wet zajn a grojse lere, az di Araber zoln wider durchfirn an ojfsztand. Jamali hot eugegehn, az ale arabisze meluches warfn ajnsztimik op a tejlungs-plan far Palestine. ,Jlerv |fort& Jfevatd Jrißiine‘ citirt di £. J.-prcse ״New York Herald Tribüne“ tejlt mit, az di hebreisze prese in E. J. hot ajnsztimik bagrist di decizje fun Waad Haleumi, oncuwendn gewalt bichdej cu sztien dem Jiszuw far di teroristisze akejes fun Irgun un Szternistn. Di jidisze firer zajnen noch niszt antszlosn, wos fara mitl oncunemen kegn di teror-aktn. Es iz warszajnlech, az di Hagana wet baojf tragt wern durchcufirn di dozike akeje. Lojt britisze ojffasungen, iz di Hagana an umlegale organizaeje, hagam zi warft zieh unter di direktiwn fun der Jidiszer Agenc un farnemt zieh niszt mit kajn teror-aktn. Mit a jor curik, hot di Hagana gepruwt ophaltn dem teror, farchapndik ejnike firer fun di teroristisze grupes. ״Dawar“ hot in a komentar cu der rezolueje fun Waad Haleumi bahojptet, az der Jiszuw wet niszt tolerirn aza min situaeje, in welcher fridleche birger zajnen gecwungen mitcuhelfen azelche akejes, welche zej farachtn un badojern. Di rezolucje kumt in der richtiker cajt, wen der szwerer, politiszer kamf, fodert fulsztendike harmonisze cuzamenarbet. Wajter wert in der durchn Waad Häleumi farefntlechter rezolueje farlangt a fraje alija in,di ramen fun di ekonomisze ojfnams-fejikajtn fun land, umophengik fun di ״imperjalistisze interesn“. Der ״Dawar“ szrajbt, az di rezolueje benojgeja di teroristn iz nor a szrit, bichdej cu bazajtikn inerleche szwerikajtn un cu dergrejchn an onnembare politisze situaeje. Der ״Haarec“ bamerkt, az a wichtiker motiw cu bakemfn dem terorizm iz der szuc fun di szul-direktorn kegn di foderungen fun der untergrund-bawegung, niszt cu Di ameriftanisx-jidisze!konferenc cum daßezn szolem-opmacfk New-York. (DENA-Reuter.) Der prowizoriszer konntet fun der amerjkanisz-jidiszer konferenc hot baszlosn ibereugebn far di ojsern-ministorn fun di ״grojse 4" 13 punktn, wos zoln ajngecojgn wem in szolem-opmach mit Dajczland. Di konferenc fodert: 1. Dajczland muz anerkenen di szendleche szuld far ire umgehojere farbrechns kegn di Jidn. On aza anerkenung wolt der szolem-opmach mit Dajczland fardrejt di geszichte. 2. Dajczland muz ojsrejnikn dos efntlephe un priwate lebn fun antisemitizm. 3. Der Status un di bahandlung fun di Jidn in Dajczland muz zajn an ongelegnhajt fun internacjonaln interes un fun internacjonaler ojfzicht. 4. Dajczland muz wirksam basztrofn ale di, wos hobn zieh batejlikt in di jidn-farfolgungen, oder fun di dozike farfolgungen geszept nucn. 5. Di Jidn, welche zajnen durch di unter- ( Wi azoj feßn di deportirte off Zypern? Als delegat fun engliszn Chief Rabbi councill — hot Dr. Grinfeld bazucht di lagern fun di deportirte Jidn in Cypern. A baricht fun zajn baauch iz farefntlecht in ״Jewish Chronicle“. Di wichtikste sach haklen fun baricht zajnen folgende: Di1 bafelkerung fun di lagern basztejt der iker fun junge menczn, zejer wejnik fun aej iber 40 jor. Cwiszn di deportirte zajnen fartrotn ale mejnungs szatirungen — fun Haszomer Hacair biz Agude. Ale lebn zieh ojs in heskem mit zejere ibercajgungen. Es geflnt zieh ojeh in lager a ״Kfar Hanoar“ wu es wern gehaltn di kinder un wu zej lernen cuzamen. Bichlal ober gefinen zieh in di lagern zejer wejnik kinder. Ojser di grichisze Jidn zajnen di merhajt lager ajnwojner geforn on kinier. Ober ojfelech wem gebojrn jede woch. Cwiszn di hecher 5 tojznt, welche Dr. Grinfeld hot getrofn in' lager, zajnen do an erech 180 szwangere frojen. Di internirte zajnen in a gutn fiziszn cusztand, ober zej baklogn zieh ojf hunger. Dos farbesern dem lebns macew iz zejer a nojtike zach. Dr. Grinfeld hot genumen ojfn cheszbn fun Chief Rabbi Councill a helft fun di ojsgabn, ojf cu farbesern di dernerung un ojf cu organizirn szpajz peklech dinst. A wichtik problem zajnen ojeh klej der. Di lokale macht fun di lagern iz grejt mitcuarbetn far di nojtike farbeserungen. ״Di britisze baamte ojfn ort tuen dos beste, wos zej kenen, kedej ojscuflrn wi wajt meglech humanitär zejer szwere un tragisze arbet“. Der baricht opgeber farzichet ober, az fil kenen zej nisfct ojf ton, wajl a sach iz ophengik fun der engliszer militeriszer hojptkwartir in Kairo. drikungs-gezecn barojbt geworn fun zejer nacjonalitet, oder es iz zej farbotn gewom cu firn zieh lojt zejere minhogim muz gegebn wem di meglechkajt wider cu dergrej chn di dozike recht, zej zoln ober ׳ cu dem niszt wern gecwungen. 6. Di Jidn in Dajczland muzn bakumen ale recht fun Dajczland ojscuwandern un zejer farmegn mitcunemen. 7. Ale jidisze farszlepte perzonen, welche zajnen culib der geszafener läge geewungen zieh ojfcuhaltn in Dajczland, darfn genisn fun der szuc fun di Aliirte meluches un es darf ojsgemitn wern dos ewentuele ibergebn zej der dajezer rechtlecher farwaltungs-herszaft. Dakegn Dajczland, welche iz farantwortlech far dem deplasim zej fun zejere hejmen, iz mechujew• cu gehn zej ekzistenc meglechkajtn biz di dozike umglikleche menczn wein bakumen di gelegnhajt cu kumen in dem land, wu zej wein zieh kenen bazecn. 8. Di Jidn, welche farblajbn in Dajczland, darfn bakumen di frajhajt cu bildn farejnikungen un zoln kenen genisn fun ale rechtleche uh religjeze frajhajtn wi far der Hitler-cajt. 9. Dos farmegn wos iz baj di ejnclne Jidn gerojbt geworn muz zej oder zejere krojwim curikgegebn wern. 10. Ale Jidn, wos di nacis hobn zej farurzacht menczn, oder farmegn farlaist, muz Dajczland antszedikn. 11. Dajczland muz coln reparaejes far di szodns un lajdn, wos zajnen durch der Jidn-farfolgung farurzacht geworn. 12. Di Jidn un zejer ejgntum darfn ojsgeszlosn wem fun di gezecn, wos giltn in baeug cum ejgntum fun fajntleche meluches. 13. Dos durchfirn fun ale basztimungen fun der internacjoüfaler kerperszaft, cu weleher di Jidn un jidisze organizaejes zoln hobn a cutrit. sztem di teroristisze propagande cwiszn di sziler. Der ontejl fun bachurim in szulelter in teroristisze grupes, iz nit klejn. ״Haboker“, der organ fun rechtn fligl fun di algemejne cijonistn szrajbt, az di rezolucje iz gewen nojtwendik, ober es iz ge wen gewunszn, az der Waad Haleumi zol gewen mer gewicht lejgn ojf di feiern fun England, bichdej cu szafn a ginstike atmosfere, welche wolt derlojbt di Jidn ontejl cu nemen in der londoner konferenc. ״Haboker“ bahojptet, az di arabisze delegacje iz reprezentirt blojz durch der Husseini-partej un ••׳'gesztict durch a gewiser col regirungsbaamte. Der ״Miszmar“ szrajbt: Jede akeje, wos wet untergenumen wem, wet farmajdn a birger-krig, wajl pasiwitet fun undzer cajt, dernentert ale mer a birger-krig. A mitglid fun der untergrund-bawegung hot in Paris derklert, az iber 21.000 ejropejisze Jidn, zajnen zajt krigs-ende arajngekumen ״umlegal“ kajn E. J. ojf 23 szlfn? In an ojsfirlechn iberzieht, gesztict ojf Jedijes, bakumen in di mitllendisze portn in Frankrajch, Italje und Balkan-lender, hot der Informator batont, az di ״umlegalealija“ iz gefirt fun menszn, wos szte jen in engn kontakt mit der Hagana. Di ojbndermonte col nemt arum blojz di plejtim, fun welche es wejst di britisze ״Intelligence Service“,. dakegn di szifn, Welche zajnen arumgegangen di englisze blokade, faln niszt arunter der col. Leerech 9000 Jidn zajnen %1ternirt ojf Cypern, ober fil fun-zej hobn szojn di derlojbnisz arajncukumen kajn E. J. Chronologisz zet di ״umlegale emigraeje“ ojs folgnd: In now. 1945 ejn szif mit 211 pasazim; in dec. 1945 ejn szif mit 252 pasazirn; Januar 1946 ejn szif mit 908 pas.; merc 2 szifn mit 989 pas.; maj 2 szifn mit 2677 pas.; Juni 2 szifn mit 1752 pas.; juli 3 szifn mit 4248 pas.; august 4 szifn mit 2675 pas.; September 2 szifn mit 1649 pas.; Oktober 2 szifn mit 2071 pas.; now. 1 szif mit 3854 pas.; december 1 szif mit 790 pasazirn. Dos row szifn trogn di nemen fun di firer fun Jiszuw, oder untergrund-bawegung. Azoj hejst ejn szif ״Di 23“, ojfn nomen fun di 23 Hagana-mitglider, wos zajnen umgekumen in j. 1941 in durch der Vichyregirung kontrolirter Sirie, beejs dem ojsfirn an englisze sabotaz-misje. A cwejte szif ״Chana Senesz“ 0. n. fun der 22-jeriker jidiszer paraszutistn fun E. J., welche iz umgekumen in Ungarn, ojsfirndik di ir onfartrojte misje. An andere szif trogt dem nomen ״Charles Orde Wingate“ ojfn nomen fun a britiszn׳ general, welcher iz umgekumen in Burma un iz gewen a simpatiker fun der cijonistiszer bawegung. Fojlisze Jidn bafrajt fun sowietisze turmes. Der Central Konntet fun di pojlisze Jidn hot derhaltn a baricht wegn der läge fun pojlisze Jidn wos zajnen bafrajt geworn fun sowietisze turmes, wu zej hobn zieh gefunen culib farszejdene sibes. Di dozike bafrajte Jidn wert derlojbt cu kumen kajn Moskwe, wu zej wein bakumen repatriaeje dokumentn un wein zieh kenen umkern kajn Pojln. In baricht wert derklert, az di arestirte Jidn wern niszt bafrajt in rezultat fun an algemejner amnestie nor in rezultat fun der sztadlones un ajnzeenisz fun der sowietiszer macht. Nochn onkumen kajn Moskwe muzn di Jidn wartn etleche wochn biz es wern derlejdikt ale formalitetn in cuzamenhang mit zejer curikker. Zej nojtikn zieh sztark in szpajz un klejder, wos zej kenen niszt bakumen wajl der pojlisz-jidiszer hilfs-komitet in Moskwe iz ojfgelejzt geworn, nochn repatriirn ale pojlisze Jidn kajn Pojln. Cu helfn di Jidn, wos wartn in Rusland ojf repatriaeje dokumentn, hot der Central- Komitet fun di pojlisze Jidn baszlosn cu szikn durch der pojliszer ambasade in Moskwe 5.000 peklech szpajz un klejder fun di JOINT transportn.