Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-01-10 · 2/40 (10.1.1947) · p. Seite 6

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
2/40 (10.1.1947)
Date
1947-01-10
Page
Seite 6 (sequence 6)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
70% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243269--252-7242900
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

2 entity mentions

ZAJT 6 ) *ונתעד תארט FRAJTIK, 10. JANUAR 1947 Rede fun D. Treger ojfn 22. Gijon. Kongres (Forsztejer fun der Szejris Haplejto in Dajczland.) Fundament fara weltfar&and fun jidisze zurnaiistn In der cajt fun kongres-farhandlungen 12; ln prese-cimer fun kongpes binjen gelejgt geworn der fundament far der grindung fun a jidiszn welt-zurnalistn-farband. Di inicjatfw iz gekumen fun farband fun di E. J.-dike zurnaiistn. Ojf der ajnladung zajnen gekumen 120 zurnaiistn, welche f artretn di jidisze prese in farszejdene szprachn fun cendliker lender fun Europe, Azje, Amerike, Afrike un Austral je. Di konferenc hot derefnt der redaktor fun ״Haolam“ in Jeruszolajim, M. Klejnman. Er hot baert di umgekumene zurnalistn un bagrist di opgeratewete: R. Rubinsztejn, Suckewer un andere. In prezidjum zaj nen gewejlt geworn: Agronski, Fiszman, E. Rubinsztejn, Finklsztejn un A. Remba. Der redaktor fun ,,Dawar“ in Tel-Awiw, Z. Rubaszow, hot gegebn an iberblik fun der hebrejiszer un jidiszer prese in der weit un hot geredt wegn churbn fun der grojser jidiszer prese, wos iz gewen, wi di neszome fun dem jidiszn folk. Der redner hot bacejchnt di 2 jidisze prese-centers in der weit: E. J., als center fun hebrejiszer prese; un Amerike, als center fun der jidiszer prese. Derbaj hot der redner ojsgedrikt di hofnung, az dos jidisze folk wet wirkn cu derhojbn dem wert fun der jidiszer prese in der weit un curikkem dem frijerdikn rum. Di zicung hot. gefirt Agronski, der redaktor fun ״Palestine Post“ in Jeruszolajim. In nomen fun farband fun E. J.-dike zurnalistn hot dr. A. Karlebach geredt wegn di ojfgabn fun der doziker for-konferenc wegn cukunftikn tetika j ts-program fun weit farband fun jidisze zurnaiistn. Forsztejer fun farszejdene lender hobn ibergegebn a baricht wegn cusztand fun der prese in zejere lender. Der erszter iz arojsoetrotn Rubinsztejn fun der prese in di lagern. Er hot gebetn di zurnaiistn gedenken, wos dos däjcze folk hot mit undz geton. Er hot zieh ojeh gewendet cum jidiszn zurnalist in der weit, er zol niszt fargesn wegn der ekzistenc fun der prese in di lagern un zi untersztien. Dr. A. Margoszes, der redaktor fun ״log“ in New York hot dercejlt wegn der tegleeher jidiszer prese in Amerike. Er hot ongerufn di col fun 300.000 ekzemplarn wos wem teglech farkojft. Di col lejner fun der jidiszer cajtung iz drajfachik fargresert geworn. Er hot opgelejknt di farszprejte mejnung, az di col jidisze cajtungs-lejner in Amerike iz sztark farklenert geworn in di lecte 10 jor. Wos es tut wej dem jidiszn zurnalist iz, dos fein fun dem jidiszn lejner funm najem dor. Di jidisze prese in Amerike ״hot niszt kajn kinder“ — ruft ojs der redner. In nomen fun di jidisze zurnaiistn in Pojln hot geredt B. Marek. Er hot bahandlt hojptzechlech dem jidiszn zurnalist-un zajn tetikajt in der cajt fun der milchome in Rusland. Er hot dercejlt, az ״Ejnikejt“, di A dank der iniejatiw fun h’Abe Grosman, direktor fun der HIAS-centrale in der gancer amerikaner zone fun Dajczland. un Estrajch, iz in München in di teg fun 14 un 15 dec., in di biuro-lokaln Möhlstr. 43, forgekumen a zejer wichtike konferenc. Mit zejer onweznhajt hobn di konferenc baert di HIAS-direktorn fun der britiszer zone mr. Flakins, fun Estrajch mr. Godwin, Stuttgart, mr. Dornfest, Bremen, der bakanter askn mr. Reizner, Frankfurt, mr. Blumenfeld. Ojf a specjele ajnladung iz ojeh derszinen der prezident D. Treger szildert in a ojsfirlecher form di badingungen, in welche es kumt ojs cu lebn di Jidn in Dajczland. Es hobn zieh ongehojbn bawajzn simonim fun antisemitizm. Der Münchener oberbirgermajster hot farlangt cu bafrajen a gegnd, wos iz bazect mit jidisze plejthn un iberfirn zej in kazernes fun 88. Er hot farsztendlech bakumen dem geherikn opsznit fun di plejtim. In di lagern zajnen farblibn LZ 000 jidisze kinder. Zejer läge farergert zieh mit jedn tog. D. Treger baszuldikt di jidisze efntlechkajt, az zi bacit zieh glajchgiltik cu di kinder. Er zogt, az es muz geton wem alc, bichdej di kinder cu brengen kajn E. J. H’ Treger barirt ojeh dos problem fun produktiwizacje in di lagern un git ojeh iber wos es iz geton geworn ojf dem gebit, welche fabrikn es zajnen ibergegebn geworn in di hent fun di plejtim. Ober ojeh do I. Chazan derklert, az der cijonizm sztejt ject ojfn szejdweg — un zogt: Mir baeijen zieh mit farachtung cu teror. Mir wejsn gut di badajtung funm gerangl wos wert gefirt in E. J. un mir zajnen szutfim cu dem gerangl. Ober in kamf iz do kedusze un turne. Chawer Chazan fregt Ben Gurjon’en — cu derfar wos mir kenen niszt ojsfirn dem mandat wein mir kenen ojfrichtn a jidisze medine? 5 jor, az men redt derfun, ober ot machn mir a riktrit. Un undzer ojfgabe darf zajn cu firn dem tog teglechn kamf fun cijonizm. Zajt es iz ojfgekumen der Baltimoreprogram iz batont geworn, az Baltimore mejnt chaluke.“ Ojeh dr. Silver — derklert ch’ Chazan — iz far chaluke, ober er wil, az dos zol geton wem durch andere. Er zect. for: di jectike umsztendn pastn niszt far a medine. Es lebn in land Araber un dos land iz zejer hejm. Wet kumen a chaluke, muz zi zajn a szlechte chaluke. 8' iz do ejn meglechkajt cu grindn a jidisze medine un dos iz dos banugenen zieh mit der jidiszer tejl in land. Un dos mejnt: Farnichtn di sztrebung fun jidiszn folk. Di cijonistisze politik muz geendert wem. Es feit baj di jectike firer der glojbn in a heskem mit di Araber. Ober farwos glojbn ot di ale in a heskem mit England? Ojb mir wein gefinen a weg cu a beszutfesdikn lebn mit ojsgabe fun jidiszn anti-faszistiszn komitet, derszajnt in 25 000 ekzemplarn. Es derszajnt ojeh a jidisze. cajtung in Biro-Bidzan. Es wem gemacht hachones arojscugebn a jidisze cajtung in Minsk un in Kijew. Biz ject iz niszt farhan kajn jidisze tog cajtung in Rusland un ״Ejnikejt“ derszajnt 3 mol in' der woch. Er ruft cu banajen.di haeijungen fun jidiszn zurnalist in der weit mit dem jidiszn zurnalist in Rusland. fun Rajon Komitet Nider-Bayern un Obf. horaw dr. Josef Glatzer. Fun New-York iz mit an aeroplan specjel geszikt geworn der erszter körnendant fun jidiszn lager Feldafing her mjr. Artner. H' dir. Grosman bagrist di delegatn un gest un derefnt di konferenc. Dos wort cu a bagrisung bakumt horaw dr. Josef Glatzet, welcher derfeiert cw. a.: ״Der HIAS" iz ejne fun di filantropisze un gezelszaftleche instituejes wos sztejt ojf der wach fun jidisze interesn szojn 63 jor. Specjel hot zi ir hilfs-tetikajt far Jidn ojsgedrikt in emigraejefeit hilf. Es fein di erszte kapitaln, mit welche men zol kenen onhojbn szafn epes pozitiwes. Der h' Treger fodert, az delegacjes fun E. J.-kn Jiszuw zoln bazuchn di lagern, zoln zieh cuzamenlebn mit di plejtim, dermuntern zej un sztarkn. Di erszte wos zajnen gekumen zajnen gewen di chajalim fun der brigade, welche hobn gewizn a muster fun ibergebnhajt un mesiras nefesz. Treger farendikt zajn rede, bagrisndik dem E. J.-dikn Jiszuw in zajn kamf farn kijum un derklert, az di gance Szejris Haplejto in di lagern iz mitbatejlikt in zejer kamf un dermit ojeh szutfim inm gerangl. Er ruft ojs: ״Jede alija iz far undz gezeclech, un di plejtim wein wajter gejn brechn un efenen di tojern fun Erec Jisroejl farn ganen jidiszn folk! (Haszomer Hacair) di Araber, wet alc wider zajn in Ordnung. Es zajnen do ewiszn Araber elementn wos kumen far undz in batracht. Ot iz far 3 chadoszim dermordet geworn in Jeruszolaim Faus-Derwisz-Al-Huseini, derfar wos er hot geglojbt in a heskem mit di Jidn, derfar wos er hot gemejnt, az men ken zieh cunojfrejdn wegn a jidisz-arabisze medine. Ben Gu^jon hot gezogt, az mir wein maskim zajn cu a chaluke wos wet kenen lejzn dos jidisze problem, un mir hobn doch gecwejflt afile cu E. J. un Ejwer Hajardn wein kenen lejzn dos jidisze problem. Cum sof fun zajn rede ruft Chazan cu der szafung fun a bi-nacjonaln rezim in Erec Jisroejl azoj, az bejde felker zoln kenen lebn wi ewej glajchbarechtikte szutfim in land. ״Mir — zogt I. Chazan — wein niszt ojsnemen kajn badingungen nor wein bojen E. J. baj ale umsztendn. Di jectike tkufe iz niszt kajn tkufe wos zol zieh kenen deriojbn kemfn far endciln. Bajm hajtikn tog hobn mir cu kemfn far badingungen, in welche dos cijonistisze wetk zol kenen progresirn. Mir hobn cu kemfn far alija, binjan, internacjonale ojf zieht fun di 3 grojsmachtn. Cijonizm mejnt firn a politik wos zol dermeglechn ratewen lebedike Jidn un zej brengen cu lebn in E. J. wezn, noch dem wi es iz ojsgebrochn a chwalje pogromen in cariszn Rusland. Der HIAS helftי di ale Jidn, wos zajnen noch farn ojsbruch fun ersztn weltkrig gewen geewungen cu farlozn zejere tajere miszpoches, zejere hejmen un forn zuchn lebns-megledhkajtn mejejwer-lajam. Der HIAS iz in hajntike bitere cajtn far undzer folk di ejncike institueje, cu welche es zajnen gewendet di ojgn fun di Jidn, wos wiln niszt un kenen niszt lenger blajbn in dem~farszoltenem Ejrope, wu jeder szrit un trit iz durchgezapt mit dem heflikn mertirer-blut fun undzere brider un szwester. Noch hajnt cu tog wojnen Jidn in szrekleche badingungen in di lagern un nase barakn on tim un fencter, der sznej iz in sztub (Windischbergendorf in Niderbayern, Pöcking, Wilsek baj Amberg). Fil hobn niszt kajn szich un wareme klejder. Di Jidn hobn mich geszikt ojf der konferenc un in zejer nomen rejd ich. Ich wil, az majn sztime — wos dercejlt wegn szwern gojrl fun di bafrajte, fun di krematorjes, Jidn wos lajdn hunger, kelt un nojt — zol derhert wem ojf der gancer weit un zol ojftrejslen dos gewisn fun di mojszlim. In nomen fun di ale Jidn wos zejer situaeje iz noch hajnt azoj tragisz un hofnungsloz bet ich emigracjons-meglechkajtn, derwajl wi es zol niszt zajn — mejejwer-lajam — biz zej wein fun dort bakumen meglechkajtn ojscuwandem in undzer land, undzer hejm — kajn Erec Jisroejl. Nemt zej derwajl arojs fun dem gehenem, wu es drot zej cholile Untergang culib di szwere badingurt§en, in welche zej lebn in di lagern. Dos iz der hejlikster gebot fun der szo: Men tret dan cu cu der normaler arbet, beejs welcher es wern ibergegebn barichtn fun zejer bizjectiker tetikajt (v. dir. Raskin, dr. Rabinowicz, mr. Friedman wegn emigraeje-wezn kajn- Dorem-Amerike, Kanade, Australje un Kongo). Mr. Lurie barichtet wegn der tetikajt fun ״zuchdinst" fun krojwim far der Szejris Haplejto; Mr. Grosman: Wegn der tetikajt fun HIAS in ojsland. Mit grojs ojfmerkzamkajt zajnen ojsgehert geworn di ojbndermonte barichtn, noch welche es antwiklen zieh diskusjes iber farszejdene Problemen in cuzamenhang mit der emigtaeje. Di ongenumene rezoluejes hobn dem eil cu farbrejtern, farsztarkn un farbesern di HIAS- •telikajt ewiszn un far der Szejris Haplejto. Es iz deriber cu derwartn, az di popule re, alte emigraeje organizaeje wos helft azojfil jor dem jidiszn emigrant, wet ojeh ojf wajter derfiln ir hejlike tetikajt mit a farsztarkter kraft. Techzakno jedejehem. G—-r. | Der Szwarchandl | | dar^wiamdgejfe § | bakemft wern! | T Fun Ansbach szrabjt men: B’ hisztadles funm jidiszn komitet (kultur-optejlung) in Ansbach, ־ hot di ortike jid. bafelkerung gehat zuntik, dem 5. 1. h. j. a gelegnhajt cu a gajstikn ״nachas-ruach“, welcher iz agew a zeltnhajt in Ansbach. 8' iz faransztalte t geworn nemlech a jidiszer ״Wort un gezang koncert“, ojsgefirt durch di jid. kinstler hh. Benjomin Herzog un Josef Szrajer. Der erszter, an artist funm ganc choszewn sort, welcher hot mit zaj ne gelungene recitacjes fun Szolem Alejehern, Mojsze Nadir u. a. wie ojeh durch zaj ne ejgene szafungen, a bisl ojsgeton undz fun undzer tog-teglecher ״more-szchojre“, un gebracht dem jid. cuszojer, ojf 2 szo cum fargesn zieh. Der cwejter, wi 8' iz szojn dermont h. J. Szrajer, an artist-zinger fun der Kiewer opere mit a zeltn-szejner, liriszer tenor sztime. 8' iz nor a szod, az aza talant zol zien in lager un poszet lajdn dachkes. A sach azelche jidisze talantn, walgern zieh niszt baj undz, hajnt cu tog, noch aza masn szchite. 8' iz a zeltener fargenign, cu hern aza zinger. 8' iz charakteristisz, az ״Ojlem“ hot a ״noz“ un derszmekt fun wajtns . . derfar take hot dos jid. Ansbacher publikum nit durchgelozt di gelegnhajt, un masnwajz derszinen. 8' wolt szojn di hechste cajt gewen, az azelche kulturele imprezes zoln in Ansbach nit zajn fun di zeltnhajtn, wajl wi 8' wajzt zieh arojs, hot di jid. bafelkerung in Ansbach genug farsztendenisz far a bisl gajstiker szpajz, zol nor der komitet a bisl mi culejgn, un alc wet geszafn wern. Alnfals, kumt dosmol, dem komitet onerkenung, bifrat dem h. Aftergut H. a dank wemen der doziker ownt iz cusztand gekumen (chocz dos iz nit zajn oficjeler resort). Hojptzechlech, di choszewe artistn hh. Herzog un Szrajer a hareikn ״jaszer ko jach“. A. Klag. Konferenc fun jllAS fun der amerikaner Zone B. Gr enstein. Jidiefee 'frajbajid-kem-fer Wen es iz gekumen der naci-iberfal ojf Pojln in jor 1939, iz Jewel Chejfec — gebojrn dem 5. juni 1911 in Woronowo nebn Wilne, fun baruf a sznajder — mobilizirt geworn in der pojliszer armej un cugetejlt geworn cum 5. pulk fusgejer legjonen. Er hot ontejl genumen in di kamfn ojfn ostprajsiszn front un bajm fartejdikn Warsze. Dem 28. September 1939 iz er genumen geworn in dajezer gefangenszaft un cuzamen mit andere krigs-gefangene iz er awekgefirt geworn kajn Dajczland. In merc 1941 iz er cuzamen mit a transport fun 1500 Jidn gebracht geworn kajn Bialo Podlask, wu er iz internirt geworn in a lager. Opzajendik 6 wochn inm dozikn lager, iz er fun dort antlofn. Er macht durch a wanderweg iber farszejdene lagern wu di ukrainisze degeneratn, geklejdet in szwarce uniformen ba- 'ijen zieh sadistisz cu di Jidn. Wen di hitleristn ’מל■'׳ gemacht dem iberfal ojfn Ratnfarband iz Chojfec awek in zajn geburtssztetl Woronow. Ojeh dort iz niszt meglech gewen rujik cu lebn, wajl dem 11. maj 1941 iz forgekumen a masnszchite ojf Jidn in Woronow. Er antlojft wider cuzamen mit zajne ewej brider Berl un Fajwl. In Lide iz ojeh dos lebn biter ober es iz far im derszinen a najer horizont, naje menczn un naje meglechkajtn. Baj der erszter gelegnhajt hot er awekgenumen fun zajn arbets-plac an awtomat un a ״pulemiot" fun 12 kg un zej ibergefirt in geto. Er organizirt 40 bawofnte Jidn, welche zajnen awek in der Naliboker Puszcze, 150 km fun Lide. Er kumt mit zajn grupe cu a partizaner atrjad, cu dem komendant Bezhidow. Di naje partizaner grupe hot gewolt zajn in a jidiszer swiwe un zajnen awek cum ״Kalinin" atrjad, sztelndik zieh cu der dispozieje funm jidiszn partizanen komendant Tewie Bielski, welcher iz gewen untergeordnt dem brigade-komendant Szenicki. Der atrjad iz gewen ajngetejlt in 4 akeje-gruptr. 1. Spedfalistn cum ojszecn banen, 2. cum farnichtn dajeze postns, 3. ceszterer fun telefonisze un telegrafisze farbindungen un 4. specjalistn ojfcurajsn brikn. Cu di algemejne akejes, ojsgerechnte in di 4 punktn, zajnen gewen noch andere akejes un nemlech, farhaltn ojtos ojf dl szoseen, farchapn amuniefe, uniformen un lebnsmitl. Di partizaner zajnen ojeh gewen geewungen cu firn a kamf mit di prodajeze pojerim wos zajnen gewen in dinst fun der gestapo. Culib di mesires fun di pojetim zajnen umgekumen 120 partizaner. Der ,,Kalinin" atrjad hot culib dem umrachmonesdik bakemft di derfer wos zajnen gewen in dinst fun di Dajczn, farnichtndik zej durch untercindn. Di ״Kalinin" partizaner hobn ojeh ibergenumen di szuc iber 300 frojen, 200 kinder un 20 eitere religjeze Jidn, ewiszn welche es hot zieh gefunen der 68 joriker Woronower chazn-szojchet Konopkin Hersz mit zajn froj un 4 kinder. Dos lebn in wald in di ummenczleche badingungen hot farurzacht epidemjes un andere krankhajtn. Di 3 partizaner doktojrim Isler, Hirsz un Jakubowicz hobn zieh baszeftikt mitn hejln di kranke. Di partizaner hobn dureh farszejdene mitlen arojsbakumen fun di aptejkn di nojtike medikamentn. Es iz mer wi merkwirdik, az der Woronower chazn-szojchet hot in a ziemlanke in wald, ajngeordnt a szul cum dawenen, geszochtn flejsz ojf koszer, gebakn maces un dertejlt ehupe w' kiduszn kedas Mojsze w' Jisroejl. Er hot ojeh durchgefirt a brismile iber a naj-gebojrn kind. Fun der merderiszer hitleristiszer szwerd zajnen gefaln di nontste fun Chejfec's miszpoche: \zajn muter Fejge un 3 szwester mit 4 brider. Der partizaner atrjad ״Kalinin" hot gekemft ojf ale gebitn fun diwersje bajm cesztern di widersztands-kraft fun di Dajczn. Cu .zejer ofte cuzamensztojsn iz gekumen wen ceklapte dajeze grupn hobn zieh curikgecojgn fun di rusisze frontn. Di partizaner hobn niszt durchgelozt di Dajczn^ durch di weider un mit kraft eugenumen fun ze; dos gewer. Baj aza kamf mit a gresere grupe Dajczn in juli 1944 zajnen gefaln 14 partizaner, c. a. Gutelewski (a Lipsniker fun Lider powiat), Gordon, a sztab-mitglid, fun fach a frizjer fun Wasiliszok, baj Lide, Mudrik, a bojarbeter fun Wasiliszok un andere. Der körnendaht Telwie Bielski hot heldisz gekemft un ojf zajn ruf zajnen ojeh andere atrjadn gekumen cuhilf. Ale Dajczn in der col fun 70 perzon, zajnen gefaln in kamf. Der ,,Kalinin" atrjad iz gewen der ojsdruk fun heldiszkajt un a dank im zajnen di 300 frojen, kinder un 20 zkejnim geblibn lebn. I \

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.