Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 39 (3.1.1947)
- Date
- 1947-01-03
- Page
- Seite 9 (sequence 11)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 64% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243268--244-7242876- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
FRA JTIK, 3. JANUAR 1947 יזמיוי »תתערווארט zajt s Chanukn der fzelril Haplejla ln Dajuland \ Chanuka-fäjerungen in farszejdene zones fun Dajczland. Di jidisze DP-s in der amerikaner, britiszer un franco! ziszer zone in Berlin, hobn fun Joint, 10!t der direktiwe fun dir. Szwarc, bakumen specjele cutejlungen kedej cu fajern Chanuka. Men hot / fartejlt 400.000 licht un 5000 menojres. Di fartejlung iz durchgefirt gewom durchn ״Joint“. Mer wi 25.000 szpilcajg un 10.000 drejdlech hot men geszikt cu äje jidisze DP-lagem un kerperszaftn un a specjele cutejlung ziskajtn far di kinder. Dos estrajchisze biuro fun Joint hot bakörnen 3500 szpilcajg fun edr US־zone cu fartejln di kinder. Es zajnen opgehaltn geworn lokale fajerlechktjtn in di lagern un gemajndes in der form fun farantsztaltungen un fajerleche owntn. Chuc der hilf fun Joint hobn ojch indiwiduele grupn fun amerikanisze zelner un ciwilistn fun krigs-departament un Militer Regirung bazucht lagern brengendik jom-tojwdike matomes un helfndik baj der ajnordnung fun di faransztaltung^n. Cwiszn fil azelche faransztaltungen darf dermont wem di faransztaltung fun di militer la!t un ciwilistn fun Internacjonalh Militer Gericht in kinder center fun Strüth. In München zajnen militer lajt un personal fun der Militer Regirung gefom cum kinder-center in Kloster Indersdorf un an andere grupe amerikaner in Frankfurter gebit hobn bazucht Lampertheim un di arumike lagern. Chanuka-fajerung in lager Hof. Unter der onflrung fun Cela Rozencwejg hobn di kinder fun ״gan-jeladim“ ajngeordnt a Chanuka-forsztelung. Die forsztelung hobn bajgewojnt farszte!er fun UNRRA un Militer Regirung un kimat ale jidisze ajnwojner fun der sztot un lager. Baj der aktiwer mithilf fun Icchak Simchowisz (Sochnut-szolijach) un Bencijen Rozencwejg, hot di forsztelung gemacht an impozantn anjdruk. Men hot gehat dos gefil, az ojf der bine hobn di kinder farkerpert a sztik Erec Jisroejl. Di gance. forsztelung iz gefirt geworn ojsszlislech in der hebrejiszer szprach. Dos cindn Chanuka-7 licht un di E. J.-bilder hobn gemacht a sztarkn anjdruk ojch ojf di kinder alejn. Es muz üntergesztrochnu Wern di Opferwilike arbet fun Cela Rozencwejgwelche hot bawizn in der kurcer cajt fun dem ekzistirn funm Hofer lager un memejle ojch dem gan-jeladim cu derfirn di kinder cu aza hojcher madrejge. In a sztark gehojbener sztimung mit hercer ful mit hofnung iz di forsztelung farendikt geworn mitn gezang fun Hatikwo. Chanuka-fajerung in Hof-sztot. , Un wider kumt undz ojs cu fajern di Chanuka-teg in golus. Di gance Hofer jidiszer bafelkerung un gest fun der umgebung hobn ontejl, genumen in der Makabejer fajerung. Der rabiner dr. Steinfeld hot in a inhaltsrajcher form geszildert dem gancn langn lebns-weg funm tog wen es iz geszen der grojser nes, bizn jectikn moment. Di lecte werter zajne, zajnen baglejt geworn mit hilchike aplodismentn bajm ojsdrikn dem wuncz, az di nächste Chanuka-teg zoln gefajert wem in a frajem E. J. Di Chanuka farwajlung hobn baert mit ssejer onweznhajt forszteer fun UNRRA un mir. Provost Marshai Rüssel. Der Oberkantor Kraus hot ongecundn di Chanukalicht zingendik derbaj tradiejonele Chanuka-lider. A sztarkn ajndruk ojf di onweznde hot gemacht di hebrejisze rede fun froj Regina Gingold. Antciknd iz ojch gewen der koncert-tejl, ojsgeürt durch di Hofer kinder, wos iz basztanen fun hebrejisze lider ojsgefirt fun Rachil Landwirt, Jente Goldberg un Lejb Halbenstock, wi ojch di klawir numern fun J. Goldberg. Noch der fajerung hobn ale gest farbracht biz szpet in der nacht baj fajn' serwirte tiszn. In a gehojbener sztimung ojsdrikndik dem wuncz, wi amsznelstn cu derlebn dem ״Nes gadol“ far undzer tkufe, hobn zieh di• fajerlechkajtn farendikt. R. M.^Iajtek. Chanuka-fajerung in Amberg. Zos-Chanuka iz baj undz in in sztot forgekumen a grandjeze Chanuka-fajerung ajngeordnt durch der jidiszer kehile, pedagogiszn rat un Kultur-amt. Derefnt dem ownt hot der wice forzicer fun der kehile ch’ L. Brukner, welcher hot in zajn* ajnlajtungs-wort arumgeredt di badajtung fun dem nacjonaln Chanuka-jom-tojw. Der lajter fun der hebrejiszer szul ch’ D. Brukner hot referirt wegn di ojfga&n fun der jidiszer jugnt bajm hajntikn tog un ongewizn, az der ejnciker eil iz lernen un dos, wos mer. Der referent apelirt deriber cu bazuchn di hebrejisze un englisze owntkursn, welche ekzistirn baj der szul. Nochdem, wi der talmid Awromele benezt Chanuka-licht, un di szul-kinder zingen ״Moojz cur“, hot horaw Zanger in a zerszejn gebojtn un inhaltsrajchn referat, durchgeflochtn mit ״mamorej chazal“ ongewizn, az der zig fun di klejne col heidisze Makabeer kegn di grojse merhajt fun di Grichn iz nor gewen, a dank dem nacjonaln achdus. In cwejtn tejl ־ fun program hobn di kinder ojsgefirt in hebrejisz ejnike bildlech wi ״zchor haszem“ un ״noddi anl ...“ wos iz fun ale farzamlte beszonken geworn mit wareme aplodismentn — un fun der kehile farwaltung mit Chanuka-matones. Der driter tejl, welcher iz basztanen fun recitacjes un gezang-numern iz ojsgefirt geworn durchn dram. krajz un szilerins fun di ownt-kursn. Di ojsfirer, ch’ ch’ Diament, Pomeranc, Lewin, Zitlowski un Mine. Der farzamlter ojlom hot di ojsfirer hejs aplodirt farn farszafenem gajstikn genus. M. Rajch. Szabes-Chanuka in Wolfratshauseri. Szabes-cu-nachts, cum 5 Chanuka-lichtl Hot der jidiszer komitet ajngeordnt a grojsn Ghanuka-ownt mit folgndn program: 6 in ownt hobn zieh farzamlt ale ajnwojner fun landkrajz Wolfratshausen in der col fun 200 mener un frojen wi ojch kinder; 6.30 bagrist der forziender h’ Herman Jonas ale farzamlte, lbergehndik dos wort dem forsztejer fun religjezn-amt h’ Wolf Lerer, welcher cindt on Chanuka-licht, noch welchn er redt meinjono-dejojme. Der orkester szpilt Hatikwo. Wegn der badajtung fun Chanuka halt a zer-interesantn referat der kultur-lejter h' Mojsze Rowin. Wegn undzer hajntiker läge Chanuka in Die lejtung fun dev Tarbut-szule in Förenwald hot dosmol eugegrejt fax dev gancev bafelkevung funm centev niszt kajn klejnem siupviz. Dinstik, dem evsztn tog Chanuka, hobn undzeve kindevlech gefajertdem• jom-tojw, gebndik in teaterzal, baj a ful gepakt publikum, dos benczn di evszte Chanuka-licht, wemens tvadicje un simbol iz gewovnsojsgedvikt in dev szejnev forsztelung. •*•.v<,\*** " *V ״ ■* \£v, £ ■׳/ ä *<> , PPwÄlf MER; A dank dev iniejatiw /un'm eltevn-komitet iz ojch szabes dem 21 dec. fovgekumen a gvojsev Chanuka bal in Fövenwaldev teatev-zal, wu baj di klangen fun a szejnem ovkestev hot zieh dev ojlom gut gewajlt, tanendik biz szpet in dev nacht. Dev final funm Chanuka-jom-tojw hot obev wajt ibevgesztign ale, wos es iz fovgekumen bis ject; montik dem 23 dec. hot do dev dvamkvajz fun dev ״Tarbut"-szule gegebn a piese in 4 aktn in dev hebrejiszer szprach ״Sznej nigu nim" (ewej melodjes) — a folks-devcejlung, geszvibn duvdi 1־ U Fevec, wos szildevt di cajtn in dajczn golus redt der wice-prezes h’ Landau Jechezkl. Der lajter fun magazin h' Gedalje Kahan hot fanandergetejlt szejne Chanuka-nfatones far di kinder. 9 ownt iz unter der lejtung fun h’ Wysokodworski Samuel for gekumen a grandjeze forsztelung mit a humoristiszn Inhalt. Dernoch farbrengt der ojlom baj a Hutn nachtmol un muzik biz szpet in der nacht. Nochn farendikn mitn jidisz-nacjonaln himn Hatikwo, zajnen zieh di farzamlte fanandergegangen. Der jidiszer komitet in Wolfratshausen. ״Jidelech a hejm" A vewi-forsztelung ojsgefirt fun jidkzn Folksteatet unter der lejtung fun Jakow Fiszer dem 18. d. m. in Lager Bamberg. Szojn dos cwejte mol. hobn mir gehat di gelegnhajt cu hobn naches ruach zeendik dem alt-bakantn Fiszer ojf undzer bine, welcher hot zieh undz gut ajngerict in zikom, hagam dosmol hot er undz wejnik. gegebn. Es iz ober genug cu zen Fiszern in ejriike kreaejes, ejn bawegung zajne ojf der bine, der mindester numer in welchn er bawajzt zieh, dermont undz un alte gute cajtn, inm amolikn jidiszn' teater, mit welchn es iz undz azoj szwer zieh cuszejdn. Bazunders hot er zieh eugeklibn a klejnem ansambl fun profesjonele szojszpiler, wos darfn ojsbildn dos eukunftike folks teater, wemens ojfgabn un ciln zajnen zer grojse un farantwortleche far der Szejris Haplejta. Der erszter numer ״Rejzl wil wern an aktrise“ iz zer simpatisz ojsgefaln. Di froj Rita Karpinowicz hot zieh gehaltn in der ram ojsflrndik ir baszejdene rol, mit ejn wort: Zi iz ojf der bine niszt szlecht. Der ch’ Harowicz iz ojch in zajn rol gewen ojsgehaltn. Der ch’ Dowid Ajnhorn un di ch-te Cila zogn cu in der eukunft cu dinen der jidiszer bine, ojb farsztendlech zej wein wajter cijen dem fodim fun jidisz teater. Di ch-te Karpinowicz wilt zieh dermonen nochamol far ir ojsfim ״Zuza“ — far welchn es kumt ir bli-sofek a jaszer kojach, Föhrenwald fun 19 jovhundevt un wos szelt mit zieh for dem szwern gojvl fun di awekgevojbte — durch kozakn-ukvajinev — di ejncike klejne jidisze tochtev Dunia fun di hent fun ive eitern. Klangen fun jidiszer haveikev melodje dermonen ir in dev jidiszer hejm — un wen zi wakst unter, antlojft zi fun di vocchim. Zorgfeltik iz di piese baarbet geworn in hebrejisz durch der bakanter lererin froj Gross mit der hilf fun lerer Sz. Zehner. Di zelbe hobn ojch reziszirt un ajnsztudirt mit di kinderaktjorn. In di *ajehe scenes un ernste momentn, wos gefinen zieh in der. dozifeer piese, zogar dort wu es zajnen nojtik artistisze kreftn fun gresern sznit, hobn dawke di kinder arojsgewizn artistisze fejikejtn. Di haltung zejere iz gewen a gute. Ojslgecejchnt in zejere roln hobn zieh: Sara Orlik (als jidisze muter), Batia Prusak 11 (als derwaksene tochtev) un Marder (als ir foter). Ot di 3 kinder zogn undz on an artistisze cukunft, un welche es unterligt niszt kajn cwejfl. Dos publikum hot zieh mit a farchaptn otem eugehert cum szpiln fun di junge szojszpiler, baszenkendik zej mit farszejdene geszenken, wos iz zej geworfn geworn ojf der bine. Baj der forsztelung zajnen onweznd gewen gest, forsztejer fun Münchener ״Joint", Centrale, kultur-amt u.a. Der forsztejer fun Münchener ״Joint" h’ dr. Friedman bagrist di arbet fun di lerer wi ojch fun di kindev. Er untersztrajeht dem hojehn niwo fun der Fövenwaldev szule un dankt far di bamijungen un dergrejehungen. Di fajerung iz farendikt geworn mit ״Hatikwa". Culib dem umgehojer grojsn derfolg iz ojch dinstik dem 24 dec. wider fovgekumen di zelbe forsztelung, ojch dosmol baj a ful-gepaktn zal. Dosmol iz onweznd gewen der prezes fun Centrain Kultur Amt h' dr. Szatner, mit welchn ich hob gehat di gelegnhajt cu szmuesn. S’iz szojn fotiber mer wi ewej monatn — hob ich derklert — wi ich hob in majnem an artikl u. n. ״A jor Tarbut-szule in Förenwald" (Undzer Wort nr. 27) szojn derszact dem niwo un cukunft fun undzer szule und lojt majn mejnung iz ot dos wos es iz ject bawizn geworn, take a rezultat fun der szwerer un ongesztrengter arbet funm gancn jor. Dos wertl: ״Beser szpeter wi kejnmol" iz fulsztendik barechtigt ojch hajnt. Ich hob ojch farn h’ Szatner ojsgedrikt majn cufvidnhajt, wos endlech hobn > di mosgebnde krajzn gefunen far nojtik zieh cu farinteresirn mit undzer szuk-wezn. _ Ich wil ojch eugebn, az di kindet-ojssztelung, wos iz tetik szojn ejrhke teg, wert masnwajz bazucht un hot grojs derfolg. Kalmen Ptzewotski ober do muz men eugebn, az wen zi wajzt arojs wejniker chochme un chitrekajt, wos es past niszt far kajn kind, wolt der numer ojsgefaln noch mer chejnewdiker. Der ch’ Horowicz un zajne lidlech hobn arojsgerufn fil aplodismentn un bawizn mit grojs genitkajt, az er iz fejik cu zajn a radjo-zinger. Der ch’ Szapiro als konfrasjer iz in algemejn gut, etwos szlajfn di szprach un — er iz a fertiker konfrasjer. Achron, achron chowiw — der ch’ Fiszer hot ojf firn dik ״Dos sztetele brent“ bawizn, az niszt nor koniizm gejt arajn iz zajn zanr, nor er iz fejik cu zajn an ersztklasiker tragiker, er/ hot mit zajn geszafenem \tip bawizn dem gancn folks-corn, wos hot zieh ongezamlt inm hären fun a waser-treger, welcher wekt di farcwejflte jugnt cum kamf. Ful mit aktueln humor iz er gewen in zajn najer humoristiszer figur, wos er hot geszafn fnitn ״prezes“. Ojch in dem leetn skecz hobn mir gehat a fergenign cu kukn ojf Fiszern iri zajn rol ״der szlimazldiker geübter“ — echter tragi-komizm. Der ch’ Szapiro, Rita Karpinowicz un fr. Cila Neuhaus hobn zejere roln ojsgefirt on szum forwurfn. Der ch’ Ajnhorn hot zajne recitacjes osgefirt musterhaft. Aza ansambl darf lojt majn mejnung zieh niszt farnemen mit rewi forsztelungen, dakegn ködern mir fun zej ojffirungen fun klasisze piesn — wajl es iz do fun wemen cu fOdern. Es iz a wunder ojf Fiszern, wajl er farmogt saj di tojre un saj di fejikajtn dercu. Sz. Zinsztejn. ״Goldgräber" Fiese in 4 akth un 5 bildet fun Szolem- Alejchem, , גיי<׳ י ojsgefirt durch dem Pöckinget dram-kvajz. In Szolem Alejchems tematik szpiglt zieh op di tife tragedie fun der jidiszer elntkajt un bodnlozikajx. Der gerangl farn kijum, dos fein fun a fuhdamentaln social-ekonomiszn bazis, dos zajn ophengik funm gutn wiln oder sztimung fun a jedn porec, oder afile gorodoipoj. Szolem Alejchem, der genialer majster fun der jidiszer golus tragik, hot mit zajn kinstleriszn ojg durchgechapt un ojf dojres farejbigt, wi a literatur geszichtlichn dokument, dos finster lebn fun di jidisze masn bajm rand fun 19 j. h. un ojf der szwel fun 20 j. h. Dos szwebn in der luft on a festn ekonomiszn fundament, hot farkriplt di normale un logisze folks psichik un derfirt cu mistisz-fantastisze chalojmes. Chalojmes wegn bahaltene ojeres ergec ojf a bejs-ojlom noch fun Napoleons cajtn. Di idej fun Szolem-Alejchems ״Öjcer" hobn di Pockinger amatovn szojszpiler ojf gefast un gewizn in pozitiwn zin far undzeve cuszojer. Mir muzn eugebn, az fun zejer ojffirung ״Der blutiger szpas" biz cu di ״Goldgreber" hobn zej gemacht a kolosaln teatraln fortszrit. Szymon Lewin als Mozgowojer iz arajngewaksn in der rol. Er wajzt a klasiszn tip fun a Menachem-Mendl, a fantazior, az ot, ot, un •er wert baglikt un culib im ojch dos gance sztetl ... Er wajzt ober mit zajn tempevamentfuln ojsdruk un zajn ferkerpern di rol als Lejwi Mozgowojer. Er iz di centrale figur in dem ״Ojcer". Er iz a dinamiszet fulblutiker aktior mit fajne maniern un diskvetn grotesk. Froj Apelewicz Asie als Bas-Szewe (zajn wajb) wirkt ojch mit ir sztiln muter caar, ober zi cajgt niszt iber, zi darf mer zieh ajntifn un psichologisz . wirkn. Zafran Anna, als Ester, zejer tochter, iz a junge szojszpilerin, zejer ejtenewdik un cart, iz in trojev un benkszaft cu ir emesn baszertn. Hamevman als Beni-Ben, zejer plimenik, iz dos mol in zajn richtiger hojt. Er hot farsztendenisz far zajn rol und farkerpert on forwurf a klasiszn tip fun an ״amerikaniec". Er blict ojf in tejl momentn biz hojehn aktiorn szwung. Klejn als Jidl Chalf iz ojch gelungen, ober er iz cufil sojdesful, un hot niszt dem feiern ojsdruk. Icik zajn zun, geszpilt durch dem klej־ nem Pilecki, hot als kind farsztanen zajn ojfgäbe. Szkolonik als Holoweszko, hot arojsgebrengt di tipisze gesztalt fun a rusisvi tszinownik - gorodowoj, mit ale zajne szwachkajtn. Ober zajn ojfn fun denken un onszojung iz gewen cufil ״jidiszlech". Meg er take/ (Hemszech zajt 8)