Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 39 (3.1.1947)
- Date
- 1947-01-03
- Page
- Seite 8 (sequence 10)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 65% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243268--243-7242875- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
/ 5AJT 8 אונרזער ווארט FRAJTIK, 3. JANUAR 1947 v .'"?ד'' AJO Farband fun jidisze studentn in Erlangen Der gedank fun gvindn a jidiszn studentnfarband in Erlangen hot gefunen dem geherikn opvuf cwiszn di sztudirnde Jidn. Dos organizirn zich iz geworn a nojtwendikajt culib dem filfachikn wuks fun der col studentn. ün deriber hot es ojch arojsgerufn a gewaldike fartinteresirung. Di erszte farzamlung fun jidisze studentn iz basztimt geworn ojfn 5. XU. 46. An umgewenleche lebhaftikejt hot baherszt di studentn, endlech wein zej zieh cum ersztn mol cuzamenkumen un ojswejln zejer forstejer un organizirn zieh in a farband. Di farwaltung wet reprezentirn di studentn-grupe far der uniwerzitets-maeht, sztotfarwaltung, Joint un Rajon-Komitet Franken in Bamberg. Di farwaltung wet zorgn far die lebedikste interesn fun der studentnszaft. Pasnde menczn darfn undz reprezentirn, azelche, welche wein mit mesires nefesz arbetn farn kld. Es fangt zieh on a naje ere inm lebn fun ceszprejtn hajfl, es fangt zieh on an aktiwe gezelszaftledhe arbet. Di farwaltung muz basztejn fun energisze indiwidiums, fun menczn wos kenen di wichtikajt un di farantwortlechkajt fun gezelszaftleche arbet. In der doziker atmosfere darf er ojfhern cu zajn an ihdiwidium wos tracht far zieh un muz wem a basztand-tejl fun a grojsn mechanizm fun kegnzajtiker farsztendikung. Jede tejl fun undzer mechanizm muz wem wi geherik eugepast un klapn cum takt. Di erszte algemejne grindungs-farzamlung hot derefnt der cajtwajliker forsztejer fun di studentn ch' Bogacki, er hot derklert un bakant gemacht di onweznde baj wos fara umsztendn es iz gebojm geworn der gedank fun organizirn zieh funm studentn-krajz, dan iz forgekumen dos fajerleche forlejnen dem studentn-statut, wos iz eugeszikt geworn fun der centrale in München. Der farband unterligt der studentn-centrale in Münchn fun wanen es wein onkumen direktiwn un instrukejes wi ojch barichtn tbegn der läge fun di studentn ojfn gebit fun der dajezer teritorje. In der farwaltung fun studentn-farband zajnen gewejlt geworn als forziender der ch' Bogacki, fartreter ch' Zarnowiecki un sekretar di ch-te Lola Turner. Als ern-forziender iz ejnsztimik ojsgewejlt geworn der gewezener Student fun Erlangen er uniwersitet un jectiker prezes fun Rajon Komitet Franken in Bamberg h' Endeweig Leopold. Es hot zieh antwiklt a lebhafte diskusje ojf der teme ״der farband als an ojsszlislech charetatiwe organizaeje oder ojch kulturel-dercijetisze Es hobn zieh arojsgezogt lojt der re; di onweznde studentn in der grester merhajt far der nojtwendikajt fun a kulturel-dercijerisze arbet un, az der farband darf wem a center fun wanen es darf sztraln: frajntszaft, waremkajt un kegnzajtike mithilf. In dem farband wet jeder fun di mitglider gefunen ejees un onwajzungen. Durch dem farband wein di naje studentn zieh bakenen mit di badingungen un baeijungen wos herszn do. Es iz antsztanen a projekt cu szafn a dramatiizn literariszn krajz, wi ojch a wisnszaftleehe zelbst-hilf m sport-krajz. Forlojfik wet di tetikajt fun farband zajn ' sztark bagrenect culib fein fun pasike lokaln un geherike ajnrichtung. Ale onweznde■ hobn zieh arojsgezogt far dev dringlechkajt fun szafn a studentn-hejm un zej hobn zieh ojch gewendet cu der farwaltung cu baszeftikn zieh mit der frage fun materjeler hilf far di studentn. Der ch’ Zarnowiechi iz delegirt geworn cum Rajon Komitet Franken in Bamberg wegn derlejdikn' ale injonim wos zajnen nojgeje di interesn fun der sztudirnder jugnt, wos hot ojf a farzamlung ibergegebn di sztelung funm Rajon Komitet wos hot ojsgedrikt in onerkenungs-werter di farsztendnisz far di lebns-interesn fun di studentn. Der Rajon Komitet hot eugezogt cu gehn jetwede nojtike hilf. Di rezultatn hobn ojf z,i<h lang niszt gelozt wartn un noch a 3-wochikn ekzistenc funm farband iz di eugezogte hilf funm R. K. gekumen un dos zer a badajtnde. Die studentn hobn szojn 2 mol bakumen produktn funm ״Joint". A sistematisze mithilf iz eugezogt geworn funm Joint un Rajon Komitet. Der erszter transport fun klejdung iz basztimt geworn far die studentn. Der R. K. bamit zieh baf der Militer-Regirung wegn umkern 2 jidisze hajzer in Erlangen far a studentn he/m. Az0/ arum wein in Erlangen derefnt wem di erszte jidisze studentn-hejmen in Dajczland. Di fule ajnrichtung fun di hajzer, nemt ojf zieh der ״Joint" un der Rajon Komitet Franken Di zelbe hobn ojch eugezogt mitcuhelfn mit bicher un ojch ler-machszirim. ln der kurcer cajt fun cuzamenarbet fun undzer farband mitn Rajon Komitet, hot zieh geszafn a frajntleehe atmosfere un wiln cu kumen cu hilf der jidiszer sztudirnrer jugnt. Szticndik zieh ojf di 2 meehtike instituejes wi es zajnen der Joint un R. K.-Franken, antwiklt zieh un wakst der najer studentn-farband. L. T—r. Der kibuc ״Lanegew“ in Zettiitz baj Münchberg Der kibuc iz gegrindet geworn in Lodz in Januar 1945 in basztand fun 125 chawejrim; partizaner, frontkemfer un kacetler, mitn eil ojle cu zajn durch ale wegn un bazecn iz getribn mit elektriszn sztrom. Der kibuc bazict 22 ha aker-bodn, a lebedikn inwentar un alerlej landwirtszaftleche maszinen. Der elektrotechniszer un szloseraj warsztat perzon in szejn ajngeordnete cimern. Mit hole hot zej farzorgt der h’Czapelski un medicinisze hilf dertejlt zej Dr. A. Katz. Zej hobn ojch an ejgenem dentist, welcher ken ober culib mangl in instrumentn niszt ojsgenuct wem letojwas di chalucim. Di chalucim wem farflegt fun der UNRRA un zej ere produktn, wi ojch di fardinstn fun der mil un tartak nemt cu der landrat (an alter pizmen). Ojch der gewezener bal habajis gef int zieh in hojz un farszaft di chalucim fll unangenemlechkajtn durch trogn farszejdene falsze mesires cum landrat, es wem ober gemacht bamijungen dem naci fun dort cu bazajtikn. Di chalucim hobn bemeszech fun der zumercajt durchgemacht di landwirtszaftleche hachszara. Ojf der wintercajt hobn di chalucim cwiszn zieh fartejlt di arbetn in mil, tartak un warsztatn, jedn lojt zajn baruf un geszmak. Dos kulturele lebn in kibuc sztejt ojf a cufridnsztelndn niwo. Es kumen for szeurej iwrit, palestinografje un draj mol in woch lekejes fun der jidiszer geszichte. Di chalucim — zajendik in Dajczland ojf ״dires arai“ — zajnen fest antszlosn niszt cu ruen biz zej wein kumen cu zejer eil — Negew, bafruchpern di midborjes un szafn ojfnams-meglechkajtn far wos mer ojlim, bichdej ojscumajdn far di kinftike dojres di katastrofe, wos es hot durchgemacht dos ejropejisze Jidntum in der lecter tkufe. Ajznberg. ״Goldgräber“ (Hemzeeh fun zajt 9) zajn a meszumed, ober mit zajn banemung un kopirn Szolem-Alejchems held, iz er niszt gewen inganen originel. Ojch zajn sztime iz cufil gekinclt. Topol, als Mendl Bord, iz gewen cu ojtomatisz in zajn dialog mit Lejwi Mozgowojer, dagegn Kohn Jojne, äls Lakirde, hot momentnwajz farblifi mit zajn imitirn a klasiszn ״Litwak". Ajzner, als melamed, iz gewen ojsgehaltn, di szojszpilern Fajger Dwojre, als Zelde di kechin, iz gewen in gewise momentn cufil ekscentrisz un dermit farblast dos gute szpil. Zi iz ober a temperamentfiAe aktiorin mit ürtistisze fejikgjtn. Di epizodn rolti, ojf dem mark, geszpilt durch der dermonter Fajger JDwojre iz ojsgefaln gelungener. In algemejn iz ganc impozant un s’iz winsznswert, az der spektakel z01 wern ojfgefirt in fil jidisze lagern. B. Goldsztein zieh ojfn ״Negew“ (dorem-tejl fun E. J.) kedej cu farwandlen zaj ne midborjes in blijende felder un welder. In juli 1946 iz der kibuc gekumen kajn Zettiitz in basztand fun 70 chawejrim, wu zej zajnen bazect geworn ojf a landwirtszaft-industrijeler ferme, wos iz opgenumen geworn fun a naci far zaj ne ״majsim tojwim“ in di ״goldene“ cajtn. Di chalucim bawojnen ewej szejne hajzer, farwaltn un zajnen baszeftikt in a mil un a tartak, wos iz gut ajngerichtet un lectns hobn di chalucim ojch geszafn a szuster un sznajder warsztat. Di chalucim hobn zejer gute wojnungs-badingungen, wojnen cu 2—3 Achtung! Cu ale komitetn in Rajon Franken. Ale komitetn in Rajon Franken wem gv. betn dringend cuszikn dem cuzamenszte) fun di ortike wal-komisjes mitn ojsrechnex di mitglider cum Regional Franken Bamberg Hainstr. 8 Fun kultur lebn in Windsheim (fun ״Windsheimer lager-biuletin“) Bamberger lager-szpigl Di Di ^orwal-sztimung. Der lager-ojlom gefint zieh in a wal-fiber. Es kursirn farszejdene klangen, wegn a plan fun junge menczn ibercunemen di gance lejtung fun lager un firn zi lojt dem muster fun di jinglech, wos zien in di ale amtn, wos men darf culib zej kesejder durchfirn iberregistraejes culib farsztendleche tajmim . . . Ich wejs niszt wifl es iz farhan eines derin, ober a fakt iz, az di dozike junge hern ״grejtn zieh“. Mir wiln glojbn, az der lager-ajnwojner, hot noch a jor lager-wirtszaft, szojn gekent zieh szafn a bild iber dem wert fun di dozike balej batim. Jednfals darf der lagertojszew, zuchn zajn reprezentant, wemen er zol onfartrojen zajne lebns-interesn, in di rejen fun derwaksene, erleche menczn, welche hobn zieh noch niszt bawizn barimt eu machn mit zejer egoizm. In lager zajnen farhan genug menczn, wos zajnen feik ibercunemen di lejtung. Men muz dos gedenken szojn bajm arajntrogn di kandidatn-listes, niszt cu rechenen zieh mit kajn partej oder szprach-ongeherikajt, nor mit dem richtikn menczn-materjal un mit zajne feikajtn, wajl di praktik hot undz gegebn di beste Iekcje . . . Kojl kojre bamidbar! Mir szrajen, mir rufn ojfn ganen kol un wornen far der gefar, wos drot dem lager. Mi hobn gegebn di ״szolichej cibur“ di nojtike onwajzungen un direktiwn wos es iz do cu ton un geszafn dos nojtike materjal, kedej cu farmajdn a magejfe. Men hot undz farzichert, az es zajnen ongenumen geworn di nojtike szrit, ober lajder iz es geblibn bajm zelbn cusztand kimat in ale wojnblokn, un kajn szum mamoszesdikes iz niszt geton geworn. Mir hobn zieh ojch gewendet cu di herrn direktorn, zej ojfmerkzam gemacht ojf der gefar, far welcher zej trogn di farantwortlechkajt un ojf dem weg wendn mir zieh noch amol cu ale mosgebnde faktorn, az zej zoln onwendn dem maximum fun onsztrengung awekcuszteln di nojtike Ordnung ojfn szetach fun zejer farantwortlechkajts-periferje. Dos zelbe iz ojch mit hole. Umojfherlech wert ojfmerksam gemacht ojf dem mameszskandaliezn ojfn fun holc-fartejlung, oder beser gezogt: farchapung. Wider wajzt zieh arojs, az der wos hot protekcje, oder a sach kojech ken dergrejehn cu bakumen a sztikl hole un di ibrike — zajnen farmiszpet cu blajbn on hejc-matterjal. Wi lang wet onhaltn aza wirtszaft, un wer trogt derfar di farantwortlechkajt? Chaim Goldzamd hebrejisze ״Tarbut“-szule. szul basztejt fun 120 kinder mit 6 lerer ajngetejlt in 5 klasn un iz ajngeordnt in a prechtikn lokal mit bakweme ]ichtike cimern. Der ler-program fun der szul iz cugepast cum algemejnem ״Tarbut“־program. Di untericht szprach iz hebrejisz un es wert ojch gelernt englisz. Di szul kemft mit fil szwerikajtn, wos zajnen charakteristisz farn jectikn jidiszn szulwezp in Dajczland; fil-szprachikajt, grojse opgesztanenkajt fun derwaksene kinder, mangl in ler-matetjal u. a. w. Ojser dem iz ojch di organizaeje- Ordnung un disciplin niszt cufridnsztelnd. Ojf dem ort iz kedaj cu bamerkn, az di firnde lager-instancn mitn komitet berosz, szenken niszt di geherike ojfmerkzamkajt der wichtikster dereijungs institueje in lager -- dem bejt hasejfer. ton ojf ir gebit. Di szofern farendikn zejer kurs un wein bekorew hobn zej ere ekzämens. Es iz ojch tetik a kurs far cusznajder. A chuc der fach-ojsbildung wert 3 szo teglech gelernt iwrit, englisz, matematik un jidisze geszichte. Dram krajz. Der naj geszafener drämkrajz unter de! onfirung un rezi fun ch Dikman grejt cu di piese ״Dem rebns zun]‘. Szprach-kursn. Es zajnen reorganizirt geworn di owntkursn far hebreis* un englisz. Kinder-gortn. Der gan-jeladim cejlt 37 kinder mit 4 freblistins. Die farflegung' hot zieh badajtnd farbesert a dank der eugabe, wos der komitet hot cugetejlt. Di kinder farbrengen 7 szo in a hejmiszer swiwe in szpiln, gezang, tenc un farszejdene farwajlungen, ojf wifl 8' iz meglech in hebreisz. Leze-zal. Der leze zal nojtikt zieh in a pasndern lokal, wi ojch in literatur un prese, wajl azoj wi er iz biz ict, bafridikt er niszt di minimalste baderfniszn fun der bafelkerung. Fach-szuln. Di fach-szuln machn gute forszritn. Hajnt-cu-tog zajnen baj damen-sznajderaj baszeftikt 25 mejdlech, bakumendik di geherike fach-ojsbildung. Es iz ojch tetik a radjo optejlung׳ fun 15 sziler. Di bischer optejlung arbet mit der folg. Di ejncike in Bajern kosmetisze optejlung hot fil ojf ge- Sport. Es iz organizirt geworn a sport-klub ״Makabi“, welcher wajzt arojs an intensiwe tetikajt. Der klub hot in zajn reszus a 10kal fun 4 cimern, wu men ken in a kultureler atmosfer farbrengen etleche szo. Der klub hot ojsgearbet an arbets-plan, weleher wert durchgefirt in lebn. Biuletin. In lager derszajnt der ״Windshejmer lager-biuletin“ gedrukt in grojsn format. Es zajnen szojn derszinen 6 numern un di wajterdike wem eugegrejt. v. -; L»- י■” w1״. u״