Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

99 ד עקאנאגיחז? ל** 6יז ז* *יז >יז מ1יח*<״דא66 * 5 ם׳ד זץנן ד$ס נים נעמ־ק, וױיר טם דאפ איז אונזעד *ױ6נ*נע דא,-װאו םיר יאםרענן אױספןךשן רי םאףענדערונגק אין דעד ארוםינער עקאנאסדשער סכיבד״ און זײק־ אײנםלוס אויםן איױשן לענן. ם׳ד י״דן ארך דך גיס $*שנוערן אױף דער ד״ײםלןךינ׳ קײם *ץ פאנראםק, רבם םיר װייסן זעהר גוס, װאם םאר קא• לאסאלע שןךעם זײ האנן םארשאסם דעד אידישעד באגמל׳ קערוע, — וױיל םוף נל סוף זײנק דאם םנות, װאם וז$לטן זיך ניכק• ןךער אאמעליכעד םארהײלש, װען נים די םארנעקוסענע פערםזדבאניעם אץ דער ארוטינער סבימע װעלכע ה$נן אנ׳ נערירם די יסודות םק אידישן עק$נ$םישן לענן, װעלכע הזןנן םארםשעםעם דעם סאמע נאדן 4ן דעד איױשער עקסיסםענץ. מיר װעלן דעױנער אויך אין נזדײםן םײל רעדן נןך װענן ןןזעלכע עקאנאםישע ערשײנועען אין אידישן לענן, װעלפע טראגן, אזױ זנו זןנן, אנ׳אונאנישן כאראקםעד, װאס זײנק ארויס־ נערוםן ניט םון סםעניםישע ,נאציאנאלע״ שמדםיװינםן, נ$ר םון דער עקאנאםישעד אנםװיקלונג אין דער ארוסינער סביבה״ *װײטער נזײל 1 די םראנעױע םון דער אידישער נלות׳נעשיכטע איז באשנמנק אין דעם, װ$ס די עק$נ$םישע אינטעדעסן סונם נרעסנק חב םון םרעםדן אידישן םאלק זייגק נתאנועגבעםאלן םים ױ אינםעדעפן םון דעם קלענםםן םיעום םונם ארטינן ארוםיגן םאלק $דער נאר טים ױ אי׳נםעדעסן םון א קלײנעם םרעםדן םיעוט, תזןם האט נעהעדשם אינער׳ן $רםינן םאלק; אױף אגא אוםן םלענ חםיד אױסקוםק א קלאםן׳םתידד״ זנװישן חב םון אידישן םאלק און רוב םון ארםיגן םאלק, א קלןוסן*סתידדא װעלכע םלענ אװעקי שםעלן דןןם םרעםדע איד׳שע ם$לק נענן דעם חב םוץ דער יורסינער נאניע ןודעד נ$ר נענן דעד נאננער ארםינער נאציע. און אט די זקקיגע םראנעױע — אונםעדרױקם :קולק׳העדשסױנער קלאם — האט אונז מןק$סט, וױ באװאוסם, נאנץ םײער. עדשם אק רער צוױיםער העלםט םון 1#׳םן קורהמדערם זקונן םיד זי אגנעהוינן נימוקוםק און זץנן אעעהויבן נאקוםען א םנים םון א דיםעדעטנ׳דטעד מוציע םים סארשײדענע קלאםן, װעלבע האבן נאנץ נענגנקעצםע אינםערעסן און דעדינער נאנץ םאר׳ שײדענע םרײנט און ם״נם אין דער זורומיגעד װעלבג האם אפשטארבן סון ױ אףענדארן און שײכקעח^ לוםם׳ מענשן און לײױנ<ײעד; דזןס שנעלע װןןקסן םון בעלי׳םלאנוז^ פון אײן ױיט, און םון פרזוםעסקונעלעד אינטעלינעכץ, םון דעד צװײטער זײם; און נום סוף, דאסאױנוקוםק םון אידישן ארבענמד׳ קלאס — דאם יולץ ה$ס אינגאטק נעביטן ױ םיזי$נ$םיע םון זדדישן םיולק״ םון 8 םןולק׳םארטיטלעד זדז נעװןךז א קמוסן׳ ױםערעטנידםע ג*רע. אםת, רי םארםיטלעד׳עלעםענטן זײנק נןןך נעװען נו שטארק םזורנעשטעלט אין אידישן םאלק; נןוכ׳ װײענישן םון ױ סריעדדינע קורן זײנען נעװק נןור, נןור 8 סך, און ױ קרעמןרלאך און םעקלערלאך, קןופ׳דד״ערס און היםל׳ קוקערס זײגק גןוך נעװק *יבעתענמ, — ס׳הןוט אבער נעשםעקט םרן זײ םים נםיםת און, זײ אליץ הןונן דך שדן סעםילט װי שןוםנם םון 8 םארשםןורנענער םזורנאננעגהײמ ױ ארנעםנרינע עלעםקטן ה$נן שױן נעז־8ם אױםנעמאנם םער םוץ 8 העלסם םון אידישן םןולק — און איוץ זײנק 8לץ םעד און םער נעױןרן םענשן׳נלײך און םעלקעד<לייך. דןום איז נעװען דער נרעסטער נעװיגס אונזעדע םוד םילע קורהתדעדפמג און ד$ס איז געװען א) זמ׳ליב ױ םלסםות אוץ נידגער׳יךיט נולינ דעם דעגחו״ ױרן םון דעד .אנהאר׳װירטשאםם און רעם םולן אדער םיילװײזן ןןישטעלן םונם עקנאקורמ םון אגחור׳פרןודוקטן איז שםארק געםוולן ױ קױףיקראםט ם*^ױ נרױסע דןורםישע םאסן און זײער כאכםחוגע ארף שםאטישע סחוחת און אויםארנעםמגק; ב) רער חודנן םון דער אינדוםטריע און ױ םאדקלענערתנ םון דעד שטאפישעד נאםעלקערמג האנן נאך םער םארשםעלעדם רעם אינװײנינסםן אפזאץ׳מארק און נאך מער םארקלענערם די גאפםראנע אויף שטאטישע סחודות און אויסארנעטתגען; נ) דער אקםיװער אנטײל אדער אײנםלוס םון *ױערטום אױף דער פאלימיק םון ױ םלובות, װענן װעלפע דא װערט נערעדט, האט נענראכט נו א םיםטעם םיץ עקאנאםישער פאליםיק, װעלכע שםרעבט באװאוםטזעינ םארװאנדלק אלע די דאזינע לענדער אץ אגדאר״םלוכות אץ זײ אײנשםארן און אײנמיםען זדן ױ ד׳ אםות םון פראדוקניע םארן איינענעם נעברױך, — ױ רױבעױשע שםײעד״פיסטעם בגתע דער שטאמישער באםעלקערוע איז נאר אײנע םון ױ אדויסוױיזמנק םון דער דאזינער אנראריש־פױעדשער עקאנאמישער פאליטיק; ח ױ מזרח׳איידאםייאישע לעגרער האבן זיך נאך םאר רער %חםה אױסגקױיכגם םים א נררסער דארםישער אינערבאםעלי קערמנ, װעלכע האט נעשםױםן צו אינװײנינסםער איבעדװאנדע׳ רמג אץ םעבר׳לים׳דינער אױסװאנדערוע; רי םלחםת דער בידנער׳קךינ, ױ רעװאלוציע אץ די שטארק םארקלענערםע עםי׳ נראציע׳ זק איגערװאנרערתג״םענליכקײטן האבן א םך םאר׳ גרעסערט די דאזינע איבעדבאםעלקעדונג אץ דערמיט אוםנעהױער םארשטארקט ױ קאנקודענץ אויםן ארבעםיםארק; ה) דאם קולםודעל און פאליטיש אױסנעװאקםעכע םױערטום װײזם ארדס א םך א אינמענסיװעדע אץ םרוכםבארערע, װי םאר דער םלחםוע םעפינקײמ אױםי נעביט םץ קאאפעראציע אץ עקאנאםישער זעלבםטשוץ, םײלט אױס א סך ניכער םון ױינע רייען םםחר׳ אץ קרעםעד׳עלעםעגבץ און םראםעסיאנעלע אינ־ םעלינענץ און טצט זעהר נעשיקט אױם סאר ױך דעם םלוכה׳ אםאראפ, אין װעלכן אדער ם׳איז שטארק םארםראטן אדער ס׳װירךז אויף אים אומ׳ירעקמ. ױ אויסםיק זײנק אזױ קלאר, אז ס׳איז כםעט איבעריג זײ צו םארמוליק: — נרױםע םײלן םון אידישן םאלק האבן ױרעקט אנגעװאױרן זײערע פרגםות, װי בײם אםשטעלן דעס עקםפארט םץ אניאר׳פקךוקנק קיץ אויסלאנד, או׳ער זײ האבן םארלארן דעם עקןןנאםיעץ באדן אונטער זײערע םימ װײל ױ םאהאױםטע דאוםישע אץ שטאטישע םאםן, װעלכע זײ האבן באױנם אלס קרעסער און םוחרים אדער אלם בעלייטלאכות אץ ארבעטער, האבן שטארק םאוקידצם זײעחע םארלאננען גאך שטאטישע סחודות אץ^סאובעטמגק. דעך שטח םץ רי אידישע פרנסות איז, םון אײן זײמ םאר־ קירצט אץ םארשםעלערט נעװארן, און, םץ דער אנרערער זײט׳ אי׳ו ער אײגגעשרוםסט אץ אײעעדארט נעװארן. ױ רעזולטאטן םץ דעם אלעם װעלן םיר וױיזן אין צװײנץ טײל םץ אמזער ארנעג4 םיר האנן ביז אד,ער נאר נערעדט װענן די נאױעוננען, װאם האנן פענדאנט צום םארשםעלעדן און אײנשרוםםן םץ שטח םץ ױ אידישע פונםות, — טיר האבן איעאנק םאדשװינן ױ אוםמיםלבארע שאחם, װאם ױ אידישע נאםעלקעדונג האט גע׳ האט םץ די אלע חורבגות, װעלנע םיד האגן העכער -נאשריבן.'