Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

85 די עק^וסישע י8גע *ץ די >דדן אין מזרח<א״ד$<* םעלע גרײטער די איינענע ב&םעלקעדמג, עקס&ןךטידט נ*נץ רײנינ קק ארםלאנד אק אםילו דעד איטוײנינםסעד תט־אה־יםארק אמ אױך שמידק מארשמעלערמ נעוזןדן, און דעד פועל־ימא אמ, אז ר,ונדערטער םױזנםער אידן םון רוסלאנר און םון די ראגדי שטאטן, וועלכע האבן נעזנױנן חימה םונם דיאנדל מיט ♦גחד־םרןן׳ דוקטן, זײנען $דער נאר נעבליבן >ןן םרנסה *ךער זייערע הכנםות זימען במ סןר נעםאלן. 111 __ ס׳קיןן קלינענן װי א סתיהמ ד*ןם דוקא אין די י*רן, װען די אנראר־װירטשאםט ה$ט נעדיאלטן אין אײן פאלן, אמ סןך די ר^־םישע באםעלקערמנ אױסגעדאקםן ארםן חשבון םון דער שש^שישער אין דער םידאצענט באשעםטינטע מיט ערד־ארבעש ד׳אט אריקערנעיאנט דעם זעלבן םון 1897. דאס דעדקלעדט מיש דעם, ,ד^ם די אמדוסטריע היןש נ$ך א סך םער נעליטן םון די םלחםות און בירנער־קרינ אק אין די שטעט ד^ט ױך דער חורבן א םך מעד נעםילש, וױ אין דזךף. און סןם אױםלעבן פון דער איגדוםטריע קומט אױך אן א סך שװערער און מים מער דײטאנ, וױ דאם אױםשטעלן םק דער אנראר־ודדטשאם^ אין ם־ם םון דער אנראר־װירטשאםט זײנען די אלע איצש זעלבםטששענדינע מלוכות און אמזךינע טײלן םון רוםלאנר נע־ .דען זעחר װײנינ ז^&הײנגמ אײנס םון אנדערן, און דזןס $פרײסן זיך ד,$ט כמעט גיט נעװירקש אדף דעד לאנע םון -דער **רזך־ ב־זךוקציע אין דעם *ךע־ יענעם נעדעזענעם שײל םק רוסלאנד. נזך אנדערש בנונע צו דער אינדוסשריע — די לעטישע מעםאל־ אינדוסטריע ה$ט סער װי אױף צװײ דרישל נעלעבש םון רוסישן רױ־שש^ף און םון רוםישן ^םזאץ־םארק; די םױלישע םעקסטיל־ אינדוםטריע, װ$ם ה$ם נעהאט םא־ דעד םלחמה א מךליכן ^&זאץ םון בעדך 300 מילמןן נ^לד־רובל, םלענ םארקויםן אײםן רוסישן מארק צװײ דריטל םון אירע סחורות; די םױלישע קלײן־ םאבריקאציע ה$ט אױך א&נעזעצש ניש דײנינער םון צ,דײ דדיטל םון אידע'סתורות אויםן רוסישן מארק; די װילנער לעדער־ און זאקן־אינדוסטריע אמ נעװען ניש וױינינער זן&הײנגינ םונם רו־ פישן מא־ק און די עטליכע מעםאל־זא־מךן, װ$ם- ה$בן נע־ ארבעש אין ק$װנע, זשןבן דזך אװאדאי נעארבעט כמעש נא־ םארן רוםישן מאריק אין דעם פדם, אלזא אמ נעװען אזא יך־ נאנישער אק אײנגער צוזאמענבמד און צמאמענװאוקס ,שןם זײן צערײםן םח קןךטן טײער, װ$ם זײן צעשנײדן םזךערט ניט װײנ־נ קדבנות פון אלע צדדים. און טאקי כדי צו קעמםן גענן דעם זמךנן *ךנאנישן צװאםענ־ ,דאוקם םיט רוסלאנד, כדי טיםעד אײנרײסן די םעדים, װ$ס ציד,ק אד,ינצו, בדי אױםרעסן מיטן• -שךצל דעם דןךנן אינדוסטריעלן צענטדאליז^ װיןס מאכם נעװיסע טײלן םון דעד דאנר־שםאש־ ליכער באםעלקערתג רוסיש־&אטרי^טיש, םידן ד>ך אזױ בא־ .דאוסשזינינ די אויםנעלעבטע סזצדךאלע מלוכות זײעד עקזך*־ כישע פז^ליםיק װעלכע באשטײש אין דעס, .דןןס מען װיל דעד־ פידן די הױך־אנטװיקלטע אינדוםטדיע צו דעד מדרנה פון א זךטינן וױרטשאםט־צװײנ, צו רער מדתת םק באםױדינן די בא־ דערםענישן םון דער אײנעגעד באפעלקערמג• ניט קײן קלײנע ר$ל, םארשםײט דך, ש&ילם איגם ױאקםן פון דער דזךםישעד באםעלקערמנ די >זנראר<עםזךם —.צװישן די שט$טישע ארבעטער זײנק דזןך נעװען נענמ עלעםענטן, װעלכע זײנען נעװען עק$נזןםיש םארבמדן מיטן דזךף, און זײ ד*ןבן ניט /4 5 אידן,_װ$ס ה$ט נעלענט םון מםחר מיט אכדארי&סךוקשן ,אמ נעיױס במ דעד סלחמ־, נעבליבן אומנעםער דעתעלבער. שוין בשעת מלחמה איז שםארק נעםאלן דעד עקס&ו^רם םון ׳ אנראר־סחודות םון רוסלאנד, זךער דעסאלש אמ אויםנעװאקםן דעד אינװײנינסםער מארק — די נװאלדינ נרױםע ארמײ און די אויםגעװאקםענע ארבעטער־באםעלקערונג אין די גרויסע שטעם צוליב דער מלחםה־םאבריקאציע ה$בן אין א נאנץ גרויסעד מ$ם נעדעקט ד$ס אױסםעלן םונם אױסערן מארק. חוץ דעם, ה$ט די םלחמה >4לײן נעשאםן אםך גײע פינפות, װעלכע ד*ןבן אםט מ־ט £־ו^צענט קאמ&ענסירט דעם ^&נעשטןךבענעם עקס&זןרם־מסחר. אױף אוא אוםן ה$ט מען בשעת מלחמה נאר דײנינ ־ץזמ נעםילט ד^ם ארויםםאלן םון אזא וױכטינן םרנסד,־קװאל, וױ דעד עקס&ארט םון אנראר־םחורות — דער פױעד ה$ט דז$ס נע־ דעקט טײל־װײז מיט דעם םארברײטעדטן אינװײנמסטן מדק און םײל־װימ מיט געד,עכערטע םרײזן; די אידישע םוחרשע באםעל־ קערונג — אויך מישן אויםנעװאקסענעם אינװײגמסטן מארק מישן אױםנעהויבענעם ױוח און מיט אויסנוצן נײע פרכםה־קדאלן, רעל־ נע די מלחםה ה$ט נעשאםן. סך אנדערש סןך רער מלחכד, — ד־ אגרא־־וױרטשאםש, װעלכע ה$ט שוין בשעת םלחמה נענונ דענ־ארידט צוליבן או־ם־ םעק םון לעבעדיגן און טויטן אינװענטאר, צוליב דער קנא&ע־ באמיסטיגוננ און צוליב דעם אויםפעק םון מענער צום םעלד־ באארבעטן, ה$ט נענומען םאלן כיןך אין א שטארקערער מ*זש: װאו צוליב דעם צעםלאקרטן בירנער־קרינ און צוליב דעם מילי־ טערישן קזךונמם און װאר םשוט צוליב דעם איבעדנאננ םון דער ערד םון די 8ריצים צו די פויעױנ^ ם׳איז א תיק ולא יעבד, אז די 6ריצישע ערד, באארבעט מיט נאנץ אנדערע טענגישע מיט־ לען, װי בײם זךימען פויער, ז$ל די ערשטע צײט םון דער פא־־ צעליאצ־ע שטארק דענראדידן אין םרט םון נערעטעניש; ס׳מת נעמען א גאנץ לאננע צײט נמ די אנראר־&חךוקטיװקײט םון דער צעטײלטער עדד זז^ל אויםנעשטעלמ װערן און ז$ל וךדױבן נזך םראנו־עסירן אדאנק דעם קולטודעלן,מאוקס םון דער םױער־ שער ב>*םעלקערמנ. און טאקע מיט דעם ידזןזמן סוף כל סוף׳דינן אגראר־&ר^נרעם דערקלערט זיך רער םא־צעל־אציע־&ר^צעש א־ן אלע לענדער, װאם ציט זיך שוין א סך צעגדלינע יארן און װזןס די רעװז^לוציע הזןט אים אײגנפלעך סך פארשנעלעדם און נרינדליכער דורכגעםירם. שױן צוש $נהױב פק סב־טן יזןר־ הונדערט ד,זןבן די םריצישע תבואות אױםנעמאכש סך־הבל 22 £.־$צענם םון דעםאלטמן רוסישן אגרזך־עקם&זךט און די פױ־ עישע תבואות נאנצע 78 פר$צעגט. אץ דעדםיט דערקלערש ױך אין א ג־ױםער מאם, פאר.װזןס דער האנדל מיט הבואה האט בא־ שעםטיגם אזא נרױםע צ^ל םארמיטלער — זןבער די רײכע פױערשע מאיאנטקעס, װ$ס זײ זײנען נעװען די הוי&ט־םאר־ קױםער םון תנו׳אר״ רי אזױ נערופענע בעלי<וםים הזךן אויך געליטן םון דער םארצעלאצ־ע, װאו מעד און װאו װײנמער, זןבער אין *זלנעםײנעם האש דזך שטארק נעװירקט אויף דעם םאלן םון די נערעטענישן. מיר קזןנען זיך דזן גיט אדײנלז^ון אץ פרשים װענן דעד אנראר־ רעװ^לוציע אין די מזרח־לענדעד — ם* מז זרז דאך ד$ נזך וױנשינ דער פאקט, אז אין אלע םגרח־לע ד םים ק*מ©אקמע אידישע מאםן ד$ט די-אגראר־װידנלשיוםם .מזדק דענו־מרירט ד^ש שטארקש םארקירצט ד$ם •ו־וךדצ־ץ םץ העכעדע• מנראר׳ קולפורן, ש&ײזט קוים דורך, יואו נ*נץ בצםצום און װאו אבי־