Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

* $ יעקג 82 •ריזנימוער גורומואויע אײגנענעגן זעהר נעמרקם אױמװנמן יאי די ממקןמולע צעךסנקײט זנודשן שסןןט *ץ דןןקף, אי די סןןזױאלע עזידות זמזי׳טן אײגענע סארשײרענע עלעגוענטן אין שטאט און אץ הןןרף, םמרקעדט, אין רוסלאנר, גאומדערס אין נרױס-רוסלאגד, זזאו די םןןצשלע סתירװנ זײנען ארױסגעטראטן 6 אין זײעד נ^קעטםטער םןןרם, װאו רי קלמסן םון אײן מגצ״ע זײנען געמנואנק אײנער אנגוגןענן אנדערן, מאו <ךג< נאציןןנאלע נעננזמק און קןנטליקזן הץנן ניש םארדעק* דעס איכתאלט םון סןןציאלן קא&ף און הןןנן נינו ןןםגעצױגן ד אױםםערקנאם׳ קײט עץ רי אױעעשטאנענע קלאסן אויף סאעצ״עלע אויסנאגעם — אין רוסלאנר הןןמ זיך אינם סטיבישן לױף סון רער רעװןן׳ לחרע אײננענעבן א־יף 8 נעװיסע צײט םטחװיק דעם תהום זנװישן שםןןסישן ארנעטער און דןף־םישן •ױער, צװישן רעם םױערשן נעלגוף און דןןרםישן דלות. ןןבעד אפילו ווין •ױלן . אמ ד>ס •ױערטום נכלל געוױס רעד קלאס, װןןם הןןט נענראכס י ױ קלענםטע נךבנות אױםן םזבח סון אויסגעלענםן םןןטעד׳ לוונד און װןןם הןןם מער םץ 8לע נעװאונק סק די טןן־נע׳ ׳ קוסענע סאציאלע אוםענדערתגק. און באנץטען ה$ט זיך אין רעזולטאנ^ % פױ־ ה$נן םאר ויך אױסגעש#רןןבענע •ויערשע םלוכות, װאו סווקסיש םארנט רןןס •ױעדםום אין זיץ םארנ און שווסט אין וײן סע׳ שטאלט ד$ס נאגצע ארוםינע קןליטישע *ק עק$נ$פישע לענן.־ םענן זק רי םוןליטישע סיסםעםעם אץ אלע אױסנערעמטע לענדער װי נאורשײדן, נמגן אםילו שםײק נא דעד םאכט אױס׳ נעש*הןןכן שטןןטישע עלעםענטן — אץ דער •ראקטיק טוק אלע דענידמגען אץ די דןףינע לענדער רעם רצון םון •ױערטזם, ריכטמעד, םון די ןןדעד יענע טײלן זײנע. די •^ליטישע קןןם׳ בינופױעס נײטן דך ןןםט — ןןט שטיצט ױן־ 8 רענירוננ אױף די ןןריפע און פיטעלע •ױעױם, ןןט אױף 8 נונד םון ארנעםער און םױערים און $ט קוםט אױף 8 קןןפני&ױע טון •רסרם, םויזעדים און 8 טײל ארנעטער, און אץ רוסלאנר נלײנט די :אנצע זױיט רי אײנענע •ןןלימייטע סיםטעם, כ^ר םיע םארי שײדענע סרןןנראמעם ם8דן יןףרף; יי עקןןנןןםישע •8< ליטיק אנער םון די דןןזינע םארשײדענםםע קןןפניממי׳עס איז אוםענװם דורכגעדרוננק םץ זװסאפן זיך צו די •ויערשע אינ׳ םערעסן, םון צוסרידנשסעלץ די םױעױס, םון םאכן העדשן דאס דאו־ף איבעד דעד שטןןנג װי נ^קאנם, הןןט דער •ױלישער סרעםיעד נראנסקי ער׳ קלערט 8 דעלענאציע םץ ביאליםטןןקער םאבריקאנטן, 8י די •ױלישע םלובה דארף ניט הןןנן אזױ םיל םאנריקן, אץ די רענידמג װעט זיץ צוםרידן, װק זנװײ דדיטל סץ די ביאליסםאקער םאנריק װעלן ױך םארםאכן און די ארבעטער װעלן <יך ןןרער אדםקעיץ אץ דןןרף אריץ ןןדער וײ װעלן עםינר׳דן אץ םרעםדע לענדער — אץ אץ ןןט דער קורצער תשובה םון •רעםיער לינט םארבןןרנן דעד שליסל צו דער עקןןנןןםישער •ןןליטיק םון אלע רענידמגק םץ דעד זעלפםטשטענדינער •וילישער םלובד, און װק דער םןןװעטישער םינןןנץ״קןןטיםאר סאקןןלניקאװ שרײנט אין ״םראװדא״, 18 די סןןװעט׳רענידמנ װעט בשום אוםן ניט םןןלנן יענע קןןממיסטן׳עקןןנאמיסטן, װעלכע •רעז־יגן םןןרסירן ױ א־נדוסטױעלע אנטוױקלונגםץ לאנר אױק חשבץ םון די שטײעק, װןןם םען דארף װןןס םער ארױסקװעט׳ק םון רארף, אץ װעם, נמןוקעדט, אנטװיקלק ױ אינדוסםױע נאר אין 818 ־םןןס, װי דןןם איז נױטינ םןןוץ דןןדםישן נעברויכעד, אץ װעט אויך דעדםירן ױ ףטײערן טץ רןןרף זװ 8 םיניטום, עדקלערם ױ אנחןריטראנע איז זעהר םארשײדן םארענטםערט נעזזןף־ץ אץ די 8לע לענדעד, װעלכע אינטערעסיק או־נז דאס םןןל — אכ חוױקאלמק איז זי םארענטםעדם בעװןןרן אין רוסלאנד אץ אס שװןןכםטן אץ •רלן; נענמ גרינדליך איז ױ םןןרעגמםעדט נעװ^רן אץ לעטלאנד און אביםל װײנינעד נױנדליך אץ דטיס נעטק מיד •ױלן, ליטע אץ לעטלאנד, װאו די נאזױןןגאלע נ8׳ פי־ײאמג הןןט ניט נעקןןנם רודכגעםירם װערן םיט ױ הענט םמם. מרנעטער״קדןןם 8לײן, הנם ער איז נעװען דןןרםן סוף םלחטה אץ ןןנהוינ חםישע רעװןןלחױע דער בעםט ןןרנןןניױרטער קלאם, אוץ װאו ױ גאצל^נאלע קןןנםןןלידאציע הןןט שסארק ןןםנע״ שװאכם ױץ רעװ$לחױןןגעוץ איםםעט, זעהק םיר, 8ז װןןס םער ס׳איז צמןןטענגעםאלן רער םןןציאלער גענטאץ םיטץ נ8צי$נ8לן (לעטלןןנזי), 8לץ חוױקןןלער איז ױ אנראר״ םראגע םןןרעגטםעדט געװןןון אץ װןןס װײנינער דער סןןציאלער :ענגואץ איז צתאםענגעםאלן םיפרן נאציןןנןןלן (םוילן), 8יץ שװאכער אמ נעװען ױ אנחןר׳רעםןןרם. ליטע, װאו דער סריצישער קלאם אמ נימ נעװק אױסגעסןםן םץ איץ נאציןןנאלי םרעםדן שםיק״ װי אין לעטלןןנר, און אמ ניט בידןזטאנען אין אוא נו־ױסער סןןם םץ נאציןןנןןל׳אײנענע עלעםעננץ, װי אין •דק, םאתעםט אין דעם •רט דןןס םיטעלע ארננ און נןןך 8 זאך — דןןרנב װאו ױ בןןםרײטע נאציע הןןט נים םארםן^ט קיץ אײגענע דודות׳לאנג העדשנױנע און היסטןן• ױש רײםע קלאסן טיט אלטע םלוכה׳טחמײציע^ הןןט דער במר צוױשן דעם ארנעטעז־׳קלן^ אץ •ויערטום אננענוםען ברײטערע אץ טעםטערע םןןרםען, הןןט לענגעו אױסנעהאלמן אץ װעמ גןןך ױכעז־ בלײבן, נמ ס׳װעמ זיך ױ דןןױנע בײדע קלאםן אײג׳ נעבן שאםן םץ אץ מ י ט אײנענע כחות דעם נאציןןנאלן םלוכה׳ ןןתאנמם (לעטלאנד אץ ליטע); םארקערט ןןנער, אין •ױלן, װאו ױ הערשנדינע קלאסן םארםןןנן גיט סןר אלטע םאו־ת׳יןןו־ינע םלוכה״טראױציע^ נאר זײ זײנק נןןך םארהײלמט אץ נא&וצט נױט םארםירעד׳קןענץ םץ קעסםער םאר רער נאציןןנאלער בא• פרײאוננ, הןןט ױך רי דןןזינע קלאסן ניך איינגענענן צו צע׳ שפאלטן דןןם םויערטום אץ ןןנצידיק צו זיך ד^ם רײכערע סױערםוס, םארשארםן ױ נעננזאצן צוױשן שטןןטי׳ןץ איגרדםטױע׳ ארנעטער אץ דןןרםישן םוטל׳םױער, אויעוצן םאר אײנענע קלאםן׳צװעקן ױ שןןוױניעדשע שטיםװגען און טראדיציעם םץ ױ נרײםע ארנעטער׳ אץ םרערים״מאםן אץ אויף אזא אוםן ןן#שװאכן אץ ןןנטעם&ן דעם רעװןןלוציןןנערן דראננ ױיערן און פארשמעלעדן און װאו םענליך נאר צו נישט םאכן ױ״ערע םןן״ •ציאלע םןןדערמגען. און אוױ װי אץ •ױלן נעהעדן צו ױ נאר ויאס כאראקםערמירטע נאציאנאלע הערשנױנע קלאםן דער עיקר ױ •ריצים, ױ אנראר׳בורזשואױע, ארן, םארקעו־ט, ױ שטןןטישע ניתערליכע קלאםן נעחעדן איבערװעגױנ צו םרעמרע פעלקער, דער עיק־ צו אידן אץ ױימשן, אמ נאנץ נאםירלץ־, ידןןם ױ ערשםע זיינק נרײט צו םארשטןןםן דעם לןןך םון ױ ניט אױסנעם^טע אגראר׳הבטחות םימ רױםות און נגישות אויף דער נאציאנאלסרעםדער שטןןםישער בוחשואזיע און ױינק :ענמ קלמ צו ק)ןם*ענסדן ױ גיט׳צוםרידענע דןןרםישע -םאסן כ׳יט ארױםלײנן אױף די נאציןןנאל׳םרעםדע שטןןטישע בידנער׳ ליכע קלאסן דעס אוםנעהרער שװערן שטײער^ו־עס, װעלכער אמ נױסינ אױף צו שאםן און אױסר.8לםן די נ8ציןןנ8לע מלוכד״ אינם קנױל סץ םןןציאלע אץ נאציןןנאלע םתירות אץ קןןנ״ םליקמן, װעלכער איז אק •ױלן 8 םך קןןםסליצירטעד אץ םאר׳' סרןמערמעד, װי אץ רעממנר *וון ריעע׳ ד$םו ױך דעד *ױלימועד