Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

81 * - \ ••;׳. ך ׳ ד* <(<^^ןףוע 5ןןנע פון די *דן >וץ ט(ח*־ז*״י¥יזו ־;'* '.י-־?'!'0<״ ■■'־ .** 5 ־.״ .׳ר־•'־ - די עקאגאמישע לאגע פץ די אידן אץ נמרח־אײראפא יעקב לעשצינםקי 160111018)111, 81861160ק0*081601 168) 1811*¥61 <1161ס111}18(80}!1^\ —^1 (1ס*•! ווס▼ נאדיעועען אק נאזונרערע לענדער אױםזוכן די עקאנאמישע פרןןצעםן, װעלכע הןןכן א דויערנדינערן װערט, די סזך־ געקוםענע נעםיינזאםע עקאגאכדשע שנוים און ענדעדועען, װעלכע װעק ארױ&לײנן א ששעםפל אויף רער װײשערדינער עקןןנןןםישער אנטיױקלוע םון נאנצן םזרח־אײראפײאישן אידנםוש. דעד מאטעײאל, װ$ם םיד םארםאנן, איז זעדד קנאפ און ארים, סןך ערנער באששײט םינרן מאםעו־אל, װען םען װיל אױם־ שע&ן די *ךעד יענע עקאנאמישע פר$כלעם כא די אידן םון אײן כאשםיםש לאגד. אזא אלזײשינער אק אױםשעפגדינער מא־ טעריאל איז כא איצטינן ם$םענמ נזך נים בגםצא — םען דארף אים ערשט זאםלען און דער עיקר עדשט שאפן• םיר זײנק דערי־ כער נעצ.לאוננען אין אונזער ארכ^ט כאלײכטן םאדשײדענע זײטן םק די כאהאנדלטע עקאנאמישע טראנעם םיט םאטעריאלן װעכן םארשײדענע םײלן פון מזרח־אײר8$ײאישן א״דנטו^ םיר םוען עם, דײל מיר זײנען זיכעד, אז דער חילוק צװישן די סאציאלע שנױם און ענדערוננק, װעלכע זײנען םיךנעקומק פאר די לעצטע יןךן כא פארשײדענע טײלן םק םזרח־אידנטום, איז סץ אין נראד, אין כםות, $כער ניט אין איכות םון די דןךינע ענדעיר״ען אק ניט אק זײער שורש־כאראקםער. אין תוך ארײן, לױם דעם עקאנאמישן אינהאלט נאך, זײנען ד־ חךינע אלע מןציאלע ענדערונגען אײנע אק די זעלבע כא ד• אידן םון רוםלאנד, םױלן, ליטע און לעטלאמד, — װײל אין נרונם נענומען זײנק די אלנעמײנע װיכטינםטע ס^ציאלע שנוים פאר די לעצטע צען י$ר אין די אלע אויםנעהעכנטע לענדער אױך אײנע און די זעלכע, ניט נעקוקט אויף דעם תהום, װןם טײלט אפ אײנע םון דער אגדעדער רי פאליטישע סיסטעםעם םון רי דזךינע טלובות. כולטער אק ׳קלארער װערם ד$ס, װען פון די ניױסע סאציאלע םערטזדכאציעם נײט מען איכעד צו די קאנ־ קרעטע עקאנאסישע ערשײנוננק, װעלכע תאכן דאך א סך מע־ נעװירקט אױפן אידישן עקאנאמ־שן לעבן, װי די ערשטע. פארשטײט זץ, ם׳זײנען םאראן טיפע אק ריכטינע חילוקים צוױשן דער עקאנאמישער אנטװיקלונג םון די סך לעצטע י$רן אק רוסלאנד און אין פױק, למשל, ודלוקינג װעלכע װעלן םםתםא ה$בן ניט קײן קלײנע וױרקונג אױך אויף דעם װײטעדדינן נודל פק די דזקינע לענדער — און דזק־, נעםם סען דעם מד״ות סון דער זאך, רעם סאמע שו־ש און ניט דעם נראר פון דעד דורכ־ נעםירטעד רעפזךם, ניט דעם םארנעם אירן, מוז םען קוםק צום אױספיר, אז די אלע אױםנערעכנםע לענרער האבן אין נרונט דורכנעמאכט אײנע און די ז׳עלבע עקזןנזךדשע רעװאלױציע, װע־ ראטמאם און םיט קולי־קולות׳דינן איםפעט און װעד לאנגואם אק זן, איכערינן רעש, װער ברײטעד םארכאטנדינ אק װער שםאלעי, אכער אין תוך ארײן דורכנעמאכט אײן םאציאלן ©ראצעס, ל$מיר נאנק קודץ כאראקםער־זירן רי אלנעםײנע סאזראלע שנױם אק רייװיכטינסטע עקאנאנדשע דעזולטאםן זײעדע אק די דערםאנטע לענדער, ־*ן ערשטער טײל 1 מזרח־אײרזןפײאישעם אידנטום — ד$ם אמ ניט נזך א נע$־ נ־אםישער אק אםילו ניט נ$ר א קולטורעלער כאנריף; ד$ס איז אױך כיז א נעװיסער מאס א ס$ציאל־עק$נ$מישער באנריף. װארום װי םארשײדן ם׳זײנען גיט נעװען דער פאליטישער און קולי טורעלער םנים םונם אמזןדנן עסמדײך און םונם טארםלחםה׳דינן רוםלאנד, איז ד$ך די םאציאלע ם־דאנאםיע םון גאליצישן אידנ־ מום געװק א םך נאענמעד צום רוםלעגדי׳ק אידנטו^ .װי צו װעלכן ם׳ניט איז אידישן קיבזץ םון די איכעדעע טײלן םון עםט־ רײך; דאם זעלכע ק$ן טען זאגן װענן רומענישן אידנטום. םארשטײט זיך, דער פאליטישער ארום אק די קולטורעלע םביבה הזךן אויסנעקריצם שארםע שטעמםלען און נעלזןזט נאנק כאדײטנדעע קארבן אויף די קערטערם םון די סארשײדענע מײלן פון טזרח־אידנטום — אבער דזך־ קזק מען מיט א רוהינן \זיסנשאםטליכן נעװיסן רעדן װעכן מזרח־אידנמום, װי רדעכן א םאציאל־עקאנאמישן און קולטורעלן כאנרץכ איצט נאך מער, װי םאר רער טלחמד״ װײל דאס אפרײםן נאליציע םון מערכ־אײ־זן־ פײאישן עםטרײך און זײן באד.עםטן צום מזרחיאײראפײאישן פױלן באטײט אױך חןןס אומקערן םק נאליצישן אידנטום זװ זײן הי־ םמזץישן סןןציאלן אק קולטורעלן מקוד. און חןןם כאד-עםטן צו רוםעניע, פק אײן זײט, די רוסישע בעסאראביע, און, םק דער אנדערער זײט, םזדח־אידישע טײלן פון נעװעזענעם עםטרײך־אונ־ נארן באטײט אוץ א פעםטערעס קזךסאלידירן םון א נ־עסערן מזרח־אידישן קינוק. מק דארף די זאך גיט פארשטײען אזױ, װי ם׳ז$ל עםים עק־ סיסטירן 8 םין זעלכסטשטענדינע מזדח־אידישע װידט־ שאםט; דןן רעדט זץ נןך װענן א אײננארטינן סזןציאלן כױ און װענן א אײנגארטינער םזןציאלער נלידערונג, אי דזןם נזך נענומען אין םארנלײך םיט דער ארוסינער ניט־אידישער כאםעלקןרוגנ און | אפהײננינ פון דער ארומינער עקזךאכדשער אנטװיקלונכ גאר אינם דאזינן כאנרעניצטן אק רעלאטיװן זין דארף מק נעטק דעם סאציאל־עקאנאמישן באנריף ״מזרחיאײדז^טײאישעס אידגטום״, סיר קלײנן זיך שרײבן װענן דער עקזןנזןםישער לאנע פון די | םזרח־אידן, םאקטיש װענן די אידן אק רוםלאנר, פױלן, ליטע אק 1 לעטלאנד. מיד זײנען םחרד״ אז םיר קלײבן זץ ניט כאשרײבן . דעם אידישן רלות זךער באװײנען די אידישע צרות. דאם האכן שוין אנדערע געטאן, אק םיד אליק האבן װענן דעם אויך א םך געשריכן אץ אנדערע ערטעד. דאם םאל װאלנק םיר װעלן אינם כאאם םון נעשײהענישן און אין ד םארשײזיגקײטן םק די לעכנס־ ן •*ד נזגסץ סןר נױסיג *יסנודרי? דן •יץ ד*נק יש• מנםרןל. ןזיקי*קי#קמ •ן מי װןלודווילןץןנוסואץ •)ר איד ימלסן סיו מ ון^סו |ו־י סץךק< <*טקךי*ק ■ץ <ו סטודירן די *ק*נ*מיסז ל*מ פץ די *ידן אי ןלקסל^ר <ױקן - י• ל•