Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

73 דעד סון קייד}>ג?8* 1עלי*סר$גד,*עך רעגרווםענמ״ דעם דןקינן רענלאמענגו״ נעשױבן ארףמרםעם, םלעגן אלע חהםענק׳ און נעז#לם האלסן הײדנ. די זעלבע תקנות םלענן ארך םאחאדיק װעדן אין א םגקם. םים דעד צײט םלעגן נעםאנם װעדן נײע תקנות און אויך נעענרעדם װעדן די אלטע תקנות, אזוי, אשםײנעד, נעםינק םידנראראין קײדאנעד םנקס באםערקונגק בא םאחםײדענע תקנות: ״וככה יחגהנו־ סמנה זו ור,לאה סױם החחלת דתיקון׳/ ד. ד״ *ז ד$ אמ נעיזןךן אײננעםידם א נײע תקנד״ אין אנדערע תקנחת םלענן נעענדערט װעק אלםע באשםיםוננק םים די װערטער: .כהױם עלה בםוםכם״. די צעךיתקנות נעםען אדום ד$ס נאגצע מאטעריעלע און נײםםינע לעבן םונם זנעך, זק ארנאניזאציע, די באמןמגען םון דעם אי-ינצעלנעם בעל״םלאכה צום צעך, םק די בעלי־&לאכות צוױשן זיך, םק דעם םײםטער צום םועל און לערןיאינג די ןךבעט״באדינגונגען, וױ אוױ $פזעצן םארםינע סחודה בבװ, א. װ.^װ. דער קײדאנער םנקם באלײכם אלע די םרםים אזױ קל*ר אק נענוי, װי בםעם קיץ אנדערער אונז באקאנםער םנקם, םיר ק$נק ג$י ןקװײזן ארף דער װיכנתקײט םק די תקנות, װ$ם מיד דרוקן ד$ $פ. הנם םיד הןןבן אויסנעקליבן םערםםנםײלס אזעלכע, װןןם הןןבן א שײכות צו עק$נ$םישע ם־אנעם, םונדעסםװעגן קןקםעןםוןזײ שעםן ארך אנדערע ידיעות. די ■צעך״םארמ&לטונג אין קײדאן אמ באשםאנק םק םיר נבאינ/ םינף בעלי תקנות צװײ שומױ תקנוד/ צװײ חאי חשנינות (רעװיזןןק), א חוץ דעם נאםגים (קאסירם), םשניחים (אויםזע• העדם) און שמשים*. ןילע חודש ד׳ןןם ןןננעםירט אנ׳אגדער נבאי םיט ױ ענינים םון צעך, אין אנדערע איױשע צעכן נעםי״ נען םיר א שםעגױנן אױםםיד*$חגאן, װןןם םלענם באזןךנן ױ לױםנדינע אדםיניםםרזוםמדע נעשעםםן. ױ םיר העכערע נרופעס םק דער צעך״אדמיניםטראציע, דהײנו: נבאינ^ בעלי תקנות, שוםרי תקנות און רואי חשבונות םלענן אױסגעקליבן װעק אױף א באזונדער אוםן. ױ װאלן ױנק םןךנעקוםק אלע י$ר חול הטועד םםח לוים א װאל״םדר, װ$ס איז געװק פונקט אזױ ק$ם־ םלתױרט, װי דער װאל״סדר אין יך,ל, קײדאגער בעלי״םלאכות פלענן ארסקלײבן צועדשט ניק צעך״מיטגלידער, אזױ נערוםענע כשױם, ד. ד״ װןןם זײנען ניט נעװען קק קרובים צװישן ױך עד שלישי נרביעי, ם׳םלענם ארײנוסורםן אין א קלםי צעמלען םיט נעםען םון אלע צעך<דנבלידער און ציק נק צעטלק, ױ נק כשױם ה$בן.אויםנעקליבן םק זיך םיט א םערהײם שנדםק םינף בורױם (װאל״םענער). ץם רי ק$לעגיע םון םינף בודױם הןןם אויםנעקליבן אין דעם זעלבן ט$נ ױ צעך״םארװןולטונג **, בא ד• קוםענדינע װאלן ה$ט צװישן ױ כשרים דך נעםענם נעםױען א בודד םק םאראי$רן, ער ה$ם $בער ניט געםןןרט אױםנע״ קליבן װערן אלם א בודר אק געםיזט דאדיבער בןזשםיםק א חשובע פערזןק אלס זײן שטעלםארכויעטע־. באם דער אלםעד בװד איז אוים׳ם נײ אױםנעקליבן נעדוןךן אלס בודר, הןןם ער ןןפנעםר^טץ דעם םלןןץ ןןט דעם שטעלםארטרעםער. א װיכטיגע םונקציע ה$בן נעהןוט ױ בעלי^קנװ^ אלע םערםל י$ר ה$בן זײ אינעתעקוקט און אױםנעבעםערט ױ תקנות: זײ ה$בן אויך נעםענט אײנםירן נײע תקנות ןןט ױ נײע תקנות הןףגן געדאט א קװם אױף דדײ י$ר, דעד נבאי חודש חנדאר ניחר םיסגליד ה*ם מםוזס זײן * י*ר ל*ג1 ן *םס׳ ײץ ן זון סון ן סיסגליד• — •ץ קייז-זימר ■נקס מסיגט זין *נ׳*נאלימ *!•מםיגתג <*יז סױ־ לייחס־ *■רןן) *ון ד*ם.סרי*י9ן קן*זיס*ד *ן װ*לן *ן 5 *ודריס (יי־סן *■ריל 11*1> םיד *דיינמן דןן נןר די װקרמי: •*** <*ס1 2- ' *>4ו6ס*<4 0*7^7, ד• ח• *יך *ןסוסיג רי, יד^ם זיימן ויױסמקליגן מ־ ח*רן יין מחײנמ װ*לן• 5 םיר ברײננק ךןן א נרױםע צןןל תקטתםונםםנקםםק איױשן נעד־סל$כהיצעך יאק קײדןק, װןןם ה$ט ארײננענוטען אק זיך דרײ קאטענןךיעם הןןנםװערקער: שנײדער, שםוקלעד אק קידזש״ נער. םק ױ נ$ר װײנינע צעך־םנקסים, װןןם זײנק אונז באקאנט בא הײנה־גן איז דעד קײדאנער םנקם בםעט דער אױם■ םירליכםטער זװיף דעם נעניכב דאױבער םארדינק די קײדאנער תקנות א באװנדערן אינטערעם מצד ױ װיסנשזוםטליכע קרײזן, װ$ס םארנעםק זיך טיט אידישע עקןןנןןםישע םחבעס״ נכלל איז די נעשיכםע םון אידישע בעלייםלאכהיצעכן גןןך נ$ר װײניג אױסגעם^רשט. ס׳םעלן קודם כל וױםנשאפפליכע אויסגאבעס םק ױ שפ^רעװדינע טאטעריאלן, װןןם זײנען צו־ םעדנ אק ןק א םרן^נראס םארעםנםליכם נעװארן במ איצט. אזױ, לםשל, אמ דעד םנקם םון לוצקער שנײדערשן צעך םק יאר 1721 ןןםגעדדוקט נעװארן אין דעם םעםערבותער זאםלביך ״מאםף״ (1902) אן נאמערקועען, אן אנ׳ארײנםיר אק אן א היםטארישער ןןפשאצוטג ניט םיל װיסנשאםטליכער אמ נעי מאכט ױ אױסגאנע םון ױ תקנות םון נךאקער צעך באלבירער (1640). די אױנציגע וױםנשאםםדכע פועדקאציע אמ פראי םעסאר שאר׳ס אויםנןןבע םוז 17 דאקומענטן םון םנקם םונם שנײ־ דערשן צעך אין פשעםישל, אין זײן באװאוםטער םאנאנראםיע ״ױ ־אידן אין פשעםישל״ (פוידש, 1903)*. אידישע בעד־מלאכה׳שע צעכן זײנען אויםנעקומען א*ן פױלן און אין דטע אינם 17־טן יןןרד,ונדערט. װאם םאר םבות ס׳האבן נעםירט צו דער װיכפתער היסטןץישער ערשײנונג, איז נןןך ניט נאגץ געװי אױםנעקלערט. םריעד םק אלץ םוז םען ן^ננעמען, אז מענשן, װןןם ה$ין נעאריעט אין אק פראםעםיע, הןןבן זיך נעםוזם םאראײניגן צוליב נעםײנזןןםע פר#םעסי$נעלע און נעזעלשאםםדכע אינטערעסן. אין דער ארוםינער קריםטליכער װעלט ד,ןןבן אידישע בעד״םלאבות נעזעהק דמעלבינע עדשײגוננ, זײ הןןבן א חוץ דעם נעםילמ ױ מממ אק אײנםלוס םון די קײםטדכע בעד־מלאכר,׳שע צעכן♦ אין סשך םונם 16־טן יןןר־ הונדערט םירמ זיך א הארטנעקינער קאמף צװישן אידישע בעלי־ מלאכות און פױדשע צעכן װענן דעם רעכם םרײ זיך צו םאר־ נעםק מיט א סל$בה און םארקויםן ױ ןדבעם־פרןךוקטן אויך דט״אידישע ק^גםוםעננק. דצקער, נרן^דנער אק לעםבעתער צקטן םו יענע יןןק אילוסטרירן דעם ביסערן קאםף, װ#ם םלענט זיך זעלפק םארעוײנן לםובת דעם אידישן בעל״םלאכד״ אין דעם קאםף ד-ןןט קהל םארטײדינט ױ אינטערעסן םק דעם אידישן האנט־ װערקעד, םאררוםנױג ױך אויף אלטע קענמדכע פריװילעגיעם, װןןס ה$כן נעזיכעדט דעם איױשן בעל״םלאכה רןןם רעכט אויף ארבעם. אק די אידישע האנטװעדקער״גךײזן ה#ט $בער םיט דער צײם נעםוזט אויםקוםק דער נעדאגק, ןןז זײעד בעםטער םארםײדיגער אין דעם אײבינן קאמף םיט ױ פױלישע *ון דםװישע צעכן װעט זײן אנ׳אײנענער איױשער צעך. נענוי וױ םד נעםינען און דער <ך,ל־$ת#נמאציע א נעװיסע השפעה םק ױ אײנױכטונגען םק פוידשע אק דםװישע שטןןט־ מאניסטדאטץ, אזױ אמ אויך דער אידישעד צעך נעװען אונטערן אײנםלום םון דעם םוידשידטװישן צעך, פונקם װי ער %ײן אמ נעבױט נעװןךן אױף ױועלבע פרינציפן, װי דער טערב־אײרןן״ פײאישער צעך. ױ צעךערטגדדער זײנען נעװק נעבונדן מימ א גוגנריוס יוג רןסן װיוץסר די קװןלן און ליססרפםור װ*בן *יריסן מלי־ םלאםז־מבן *ין *ײלן *ון *יץלײחג גסייגין זין *ין סײן ןוישגרלונג ״*יו י•* *ונלי וולאגווו *ון <ײ*ר ג*ן *רנאנישגי*"• *ין *לסנון **נד ״מםיכמ *ן *ייי*ז *9ל׳ד״(רוסי•)׳ 14*1• ז*ח *ויך ר״ר פ• ײיפניעונרז ״*ידײמ מבן אין •ױלן אןן •ץ לימ״ן *לל־ס*רל*ג. מרלין *אג•