Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

71 קר^גגךײטן 1)< איךץ >4 5 באװײזט זיך די ד^זינע קראנקהײפ גא איזץ גלףז סיסונו^מא• מי׳ע. נעניינט וויו מען איצמ זנו באםחןנםן די עטילעטםיע ני״ ־כער אלס שטןןםװעקםל״קראנקהײם, רי אלם מסיכישע קר8נק< הײמ, םענעד ליידץ וןמםער וױ םרדען םון עפילעמסיע, בןוװנ• דערם אץ בלומ׳יןרובה׳שע משםחות. א מדײםנדינע רןולע אינם אויםקוםען םון דער קראנקדיײמ שםילמ דעד 3לק$ר.3ליז£ םון די עלםערן. אלם בײש&יל, װי םןןרזיבמינ םק דארף זיץ בײם םעםמשמעק דןןם בילד םון א וךאנקהײם, קיק דינק די היסםעריןג די ד$ױנע קחוננך׳ײםי װעדם נערעכנם אלפ אייגע םון די ןןםםעםטע דערשײנוכגען 83 אידן, אוױ װײנג אז אםילו די םענער בא די פזדח״אידן ליידן דעדםון. דער װעלט״נךג ועןט $בער אין םויונ׳ טער ם8לן אין 8לע לענדער באװיק, אז רי נייגמנ זנו היסטעריע איז אוםעטום נענוזג םאדש&׳יײט, און װק סזאיו נ$ר םאראן די 86םינע אויסערלעכע סבד״ קוסט שוין די .היסםערישע רעאק• ציע״. אוןשוץ לעגץ ה$ט$נגעװױן, אז דיהיסטעדיע םרעםט זיך ב8 די חסישע אידן 8 םך זעלםענער, װי ב8 דער אלנעםיץ• רוםישער באםעלקערונמ בכלל איז ועהר־ שװעד םםאטיםטיש םעםנמושטעלן די צ$ל היסטערישע קהאנקע, װײל ^ט די קראנק. הײםן ל8ין ױך שװער סטאםיססיש רעניסטרירן, די םוחא םאר קראנק ױץ איז אוםמענלץ• יצו םאררעכענק 8לס היסטעױשן סים&ט^ם, ד^ם זעלבע אױך בנונע די שטארקע טעססעראטענט• אױסדרוקן, װןןם װײכן $ם םונם סעם&עראםענט־דודכשניט םץ דער ב8םעלקעמנ4 אין 8לע םארעםנמליכטע םםאטיםטישע בןדיכק טרעםט מען ידיעות װענן אייננעבוירענעם שװאכזין, סײ םץ 8 לײכטערעד םןן־־ם, די 1*6211111(1011, סײ םץ 8 שװערער םזךם — 11011111108>!. לױט נאדארד׳ן זײנק 2/3 םץ 8לע םאלן םץ שיתמזין ירושה׳רינ, די איבעדינע װעק ארױסנעי רוםן ןךער םץ אלקןך^ליזם םץ די עלםערן, ^דעד םץ אײנגע• בױרענעם 1.068. $בער ד^ם וײנק םרטידעדשײנמנען סץ קרעטיניזם. אץ דיאנ^ועד נים די אידישע באםעלקעדונג םאר• העלטניםמעסיג צװײ נ*8ל 8װי םיל נײסטינע קױםלם, װי די ניכױ אידישע, מאיער ניט אויף םאר כאדן אץ בײעדן נןןך 8 נרע״ סערע *8ל. אין םראנקםורט ה^ט, לויס ויכעל, אץ די קךן 7—1906 דער םר^צענט אידישע נײםסינע גךיםלס באםי^םן 14—13. ױ איױשע שװאכזינינע שםאםק דורכאויס םץ םשםחוח, װ^ס ה^בן 8 שםארקע ניינוננ צו ױ קןױנע קראנק• הײנק. די 101111117 11זס14 (אײננםליך 8 םםיכ^םא• טישע קראנקהײט) איז אויך 8ן ^םטע דעדשײנוגנ ב8 אידן. איבער סעקםועלע נײםםיגע קראנקהייטן זײנען ניט8 אזעלכע ידיעות, װ^ס מק ל8ל ק^נק םון זײ םזןנן אויםםידן. - װענן עלטער״םסיכ^זן װערם ג^ר ^נגענעבן, 8ו םי8• צענטועל טרעםן זײ זץ ב8 אידן םונקט אזױ #םט, װי בא,דער *מטינער ב^םעלקערונג אץ 8ז זײ ה^נן אן ־אױסנעשםד^כענע הים^כ^נדױשע באםארבונכ ( * 110? ). אייננטליך ה^ט םק זיך געק^נט ױבםן, * ב8 אידן װעט זיץ פר^צענםועל 8 ג־ע• סערע צ^ל עלםער^םיכ^זן, װײל דודכשניםליך לעבן ד^ך אידן לעעעד, װי נים^װץ. םץ דעם זעלבן שטאנדםונקם ד8רף םק צװיץ צום ב8י טחוכטן ױ נעםערליכע נעשווילעבזנן, 83װנדערס דעם קרעבס, װעלבער אױ י8ך תד עיקר 8 קראגקהײם םון ױ עלטעדע י^רן♦ לויט די 8לסע יױעוח םץ א. טהײלהא״ נער אי> געבוירםוטער״קרעבס (1)ס1ס *□]ססגס?*?)) ראליםיקער םרעםן םיי־ ^נער 8 םיל אוםניטױנעדע ־םארהעלטעניש — םץ 2,4 םענעד צואײןםמי. די װ^ס אינטערעסע־ן ױך מיט ױ אײנצלהײטן םון קףנישן נילד אץ מיט די ג8ר8קטער8ל8נישע רעװלטאםן, שיקן םיר 8פ צום -06 .ס -1160*8 107 1924 ■11 1, 81x11ס8 16 .84 £16ס1ס81-<11*1{6*611•. . ױ צססססצק *01016011, טשוגעח אין אײנגטליכן ק םון מןךננ איז נא איזץ זעדד םארשםרײנב באזונדערם ב8 אידישע טחױען, װי םילץ װיל ד^בן. זיבעל םײנט, 8ז אויך אץ ^ט דער קי8ננך,ײט ה^ט זיך נענוםק ב8 אידן מערקן 8 שטארקער צוױקגאנב אץ דער םחןנג^ז אױף להבא ד.8ט זיך אױך םארבעסערם. לויט ױ ם^דערנע ארסםןךשונגק םון קרעםשםער, װ^ם נעםינט א איעגן צוזאםענהןמנ צװישן נךןדםער׳בױ און כאחזקטער אץ װ^ם נעםינט, אז ױ *86106011 *ססס^ק איז 8 ^םטע קראגקהײט דױםטזעכליך ב8 אםטענישע םיםן, װעלכע זײנק 83 אידן אזױ םארשפרײפג אמ נאנץ מענ• ליך, 8ל ^ט ױ יךאגיךײט ק$ק טאקע זק אן ^םטע דערשײנוע ,ב8 אידן (אנגענוםען, 8ל קרעטשמערס אױסם^רשמגק קענק 83 8לע םאלן ^נגעװענדעט װעדץ). לױט ױ םםיכישע אײננש^םטן ק^ן מק די אידן ניכער באטראכטן 8לס 8 טײל םץ דער ציקל^זידן׳גרופע. בנונע םאניש״דעםרעסױוע םשונעת זעהען מיר ד^ס זעלבע, װי בא *ססס*?,} *סםסבםסם. קק נענוי בילד װעגן נאננ םון דער קראנקהײט םלענ מען םריער נים צונױפי שטעלן, 8זױ אז בױק שטארק אױף דער אלטער סטאטיםםיק קאן טק נינג םונדעסטװענן יןץ םען םעסטשטערן, 8י ױ צאל םון מאניש״דעםרעסיװע קראנקע ב8 אידן, דערהױםט צוױשן ױ םררען, אמ זעדד נרױס אץ, להיםוך צו 8לע 8נדערע םסיכישע קראנק־ ד.ײמן, געםינט דא זיכעל ניט קיץ שום םיםנים םץ פארבע־ סעדונג. תר דאוינער םחבו־ געםינט, אז אט ױ נך^נקהײט איז אזא אםטע דערשײנמג ב8 אי׳דן צוליב זײער נײםטיגער לעבעדינ־ קײט אץ צוליצ זײער נטיה צו עקסמרעםען. לאנגע ד^ט צװישן ױ נךאנקע אין םינבק אויםגעםונען 3% אידישע אץ 2% נינ^אידישע קו־אנקע אױף מאניש־דעםרעסיוזע משונעוג ^םט הױבט םען 8ן צו לײדן םץ אט דער קראנגךײט נאך םארן 20״טן לעבנסייאר, װאם קןןן באםראכט װערן 8לס םיםן םץ בא־ זובדערעד שװעדקײם םון דער קראנקדױט אץ או־יך םון באומדערעד נײנמג צו קראנקהײטן, דאם זעלבע קאן געזאנט װערן אױך בנונע די נעמ״שטע צושטאנוץ, װ^ס טרעםן זיך אויך אזױ אםט 82 אידן. דערבײ שטרײבם אונטער דער םחבר ױ נטיה םון אידן צו מאנישע קראנקחײנק, װעלכע שטײען אץ םאחהעלטעניש צו מעלאנכ^ליע וױ 3 צו 4, װק אין מיגכן בכלל איו ױ צאל מעלאנכאליקער דא־ םלט אזױ נרױם, װי ױ צאל מאניאקן. בא ױ ד^וינע קראנקע טרעםן זץ ^םט זעלנםנוםןךד־םרוק. באזונדעדם נרױם איז ױ צ8ל היםןך^נדדיקער עזישן ױ מעלאנכ^ליקער. שװעד איז אםט־ נ*8ל אםצונרעניצן ^ט די גךאנגךײנק םון היםטעױע. 8לס 453 זונדערקײט צװישן ד מאגישע ם8לן רעכנם דך ױ םולשטענױנע מטדשםשױנקײט (87601ו1ס^ס1) אץ ױ 0אשארישע אױםוענונכ אױסםירליכער ק^נק םמ־ זיך ח/ן גים #םשםעלן אויף 8לע אינ־ טעדעמצטע אײנצלהײנק םון ל 8 נ נ ע׳ם 8רבעט (116067ססס14 (146411. ^001160X417. 1931. 14 42 עםילעםםיע איז ב8 אידן זעהר יק *םטע קרןןנקחײנג אין דעם נײק דך צונרף ױ םריערדינע דאנק מיט ױ.נײעםטע אץ 8לע לעט־ער. אין דעם אידישן ישםיטאל אין סאאין (נײם רהיץ) ב^םדעםן ד אידישע עםילעםטיקער 6,2% םוץ %ע ^ננענומענע קראנקע. זיגעל נעםינם, 8ז ד לעצסוע י8וץ