Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

* 5 ו 70 ד*ד.מ..ג*<מק אק *ונםנרוק אק 1934 יאר ראט מק ודדעדאטאל נענחונט איא קר*נקהײנ4י**ל בא א ניטיאיױשעד םרר. וױ 4$ קװ־קןי קןזן מען אױך איםעחנעגן די מימפדימננ םון ד״ר עריקם<ןז םון א ױאחעעװער מיליםערימפיםאל״ % ער הן<ם דך $נג<דאמויסן בא אידן אױף •רםדעחךערגארע םאלן םק נעלײטסקײם םק דער לינקעד ד.אנם, װאם ס׳האט זיך שםעטעד ארױסנעװיזן אלס נעליינמקײט םון תםילין״לײנן. םארקערש, רעד נמויחה׳דגעד מבסןורזןזעיזרדקןגדום (■011**7*7) איו נםעם אױםמליסי ליך נא אידמוע קנדער צו באמערקן. שוץ אויםן סזײםן קןר נאכן נעבױרן וועק םארמװינדט בײם קינר לסםרי רעד ועה<עדװ און נלײמײםיב קוסם $ן אױך א יאװערעד ידדיאטמם. די ענדכע קראנקו־וײט, שסילמײער׳ם םארם, וקןם ויך וױרער בא נ־ט״אידײמע םאמידעם באװיזן. קײן םםעציעלע ראםן״נםיה דארף מען רעױן ניט אײנזעהן. לענץ מײנט אםיד, ןןז די דןןױנע קראנגך-ײט דקןם זיך אײן מןל װי ס׳אױ נא א אידימוער משםחד, נעטרןןםן, און םון דעםיןלט זןן נײם וי מװיץ איבער בירושה (?). א אײננארטינקײט, װןןס מען קןןן נןןר ניט נא• צײכענק אלם קראנקהײט, איז דער םינמאטיים, זקןם שטאטלע ן, װעלכן מען באמעדקט זעהר אםט נא איזץ. די צאל םאלן םון םסיכאםאטיע נא אידן קאן ניט םעסטנעױזטעלט װערן, װײל א נרויםער טײל םץ זײ באנײט זיך אן מעדיצינישער נאהאנדלונג אנדערש אמ שוין מיט ױ ם ם י• כאזן, מיט די אמת׳ע םםיכײטע קראנקר״ײטן. אלקאהאליקער טרעםט מען בא אידן א םך װײניגער, װי בא דער ארוםינער באםעלקערתג אמתע שכוױם זײנק נא אידן אן אױסנאם. םאחקערט, די אװי נעחעענע שכרות קראנקע, וױ ױ מארםיניסטן און ױ קאקאיניסםן, זײגק שוין בא אידן אן אםטערע רערשײנוען ראם דעדקלערם זיך דערמיט, װאם אידן וײנק מער א שטאטיש םאלק מיט מער םםעציעלע שטאטישע םראםעםיעם״ םיט די זעלנע טעטים דעדי קלערט זץי אױך, װאם בא ױ מערב-אידן טרעםט מען אזױ אםם םאלן םון םראנרעסיװן םאראליטש — א קלאנק• הײט, װאם קוםט ארױס םון א םריערדינעד אינםעקציע םיט סישי. י לים. װענן אנדערע םאקטארן, װאם שםילן דערבײ א חאלע, װעלן מיר דא ניט רעדן, םראצענטועל װעדן אבער ױ אידן אץ םרט םון פראנרעסיװן םאראליטש םץ א םך אנדערע םעלקער איבער• נעיאגט. זיכעל און תעלער שטעק םעםט, או אץ ױ לעצםע יארן לאוט זיך בא אידן אין דעם םרט דײטליך מערקן א בעםערונג לױט העלער׳ם מאטערואלן, װאם באגרעניצן ױך בלומ מיט די בירנערליכע יךײק םון דער שסאס בעדלץ״ שטארבט יעדער םוםצעגטער איד םץ םאראליטש (■8ס1ס7ווסא 1921 .40 1ז*1<11*םס*2) א אויסםארשוע, װאם אמ דורכנעםידט נעװארן אץ נאנץ בײעדן אץ עםנמליכע אץ םריװאטע אנשםאלטן םאר נעחװן• . זק נײםט<ךאנקע, םאר די יארן 1920—*190, ד״אט םעסטגע., שטעלט צװישן דעד אלנעמײנעד צאל אױםנעטםענע קראנקע 8,2% םאראליטיקעד, רעדםון זײנק מװזען 134 אידישע םאראלי• טיקעד, ד. ד* 0,16% םון דער אלנעמײ׳נער צאל אױםנענומענע קראנקע. טון אלע אידישע םםיכיש״קראנקע מאכן די םארא• ליטיקעד אױם 9,8%, דאן װען בא דעד ניטםדדישעד באםעל• קעדמג מאכן ױ זעלנע אױכ 8,2%. ם׳איז בהאי זץ דא א4 צישםעלן אויף דער םארתעלטעניש צוױשן די נעשלעבםעד בנונע אט דעד קחאנקתײם. םץ די 134 אידישע םאראליטיקער זײנק םאר דעד גאנצער צײט נעװען בלױז 6 םרױען, ד. ה״ א םארהעלטעניש םץ 25,6 צר 1. נא דער אלנעםימעד צאל םא• / םץ די אידישע קראנקע נלוט״ך׳ובהשאםט דרײ מאל אזוי םיל נעזזען, וױ בא ניםםנידן. דאם־ימל <ײן האם אן א שום םםק א תיניעגישן באטײט און בלומ מיט דעם דערקלעדט זץ־ ױ זעלטענקײם םץ •111**1*8 בא איזץ; םארקעתג קענן נעשלעכמיקראנקהײטן שיצט דאס לנםדי ניט. װאם ם׳אמ שײך צו םרױען״קדאנקהײנץ, זײנען במ איצט נע• װק מאםניבמ רי ידיעות םץ מר״יילתאבער, װאם שטעלן םעםנג אז •147010 טועםם ױך ועדד אםמ (בא 40% םץ אלע אידישע,םרויען), דאנענן ת*1* *מזס^מס ועהר יעלשן(םץ 89 נעשטארבענע אידישע םרױק אין מעכען םאר די יארן 1908—1876 וײנק בלױז 6 נעשםארבן םון נעבױרמוטער• קיעבם). דעדצו מה אבער באמעחקט װעק, או אין א סך םאלן םון קרעבטישםארבליכקײס, באױנדעדס בא יונגע, טארשװײנט םען ױ אםחע םױס״סבד״ דאח םאםע אינטעועםאנטע ראםן&אטאלאנישע נעביט וײנען ױכעד ױ נערװן״קראנקהײטן. בכלל זײנק זײ די טי• םישע ירושהיקהאנקהײטן. זײ װערן אײנגעטײלט אין גערװןי קראנקהײטן אץ נײסטיקראנקהײטן; םון די לעצטע װידער טיילן מיר אוים ױ םםיכאםאנרשע, ר. אנארי מאלע צושטאגדן, אםװײכועק םונם חדכשניט, להיםך צו םםי• ץ כאון, ד, ד- קרענקליכע צושטאנק, אםװײכונגען םונם קראנקנם במאיצטיגן לעבן מימ א צײטװײליגער אדער רױערנדיגער צעשטע• רוסנ םץ זק נ״םטינן םארמעגן, אלזא — קףאנקהײט״םראצעסן. קק םםעציט־ש׳אידישע נערקי ארער םםיכישע קראנקהײט אמ בכלל ניט מ&צא• אץ או דאס אמעמײנע בילד םון אידישע נערװן״קואנקע באװימט אן אײננארטינקײט װאם שטאמט ארױם םון דעד נארמאלער םסיכיק זײערער, איז עס זעהר נאטירלץ־. מעדקיױרדינ אמ אםט דער אטיםישער גאנג םץ דער ק־־אנק• הײט בא םילע איױשע חולאים, אזױ אז ס׳אמ אסטמאל שװער ארײנצונעםען דעם אדער יענעם םאל אין אײנע םון די אננענוי מענע סיםטעמק. כאראקםעו־יםטיש םאר אידן אמ יעדנםאלס ױיער אומנעד״ויערער װילן נעװנט צו װערן, בעה(ײ זײנק קראנק, אץ זײער ק־ענקליכע מוחא קראנק צו װערן, בעה זײ וײנען גע• זונם (•61 09110*0 א) ױ לײדן םון באװאוםםזק, או מען אמ קראנק, זײנק אםט א םך שמארקער, װי ױ קראנקר״ײט גו/םא, אץ אין א סך םאלן בילדן אט ױ לײדן דאם אײננםלגכע קראנק־ ױץ, לוים זיכעל׳ן קוםם אױס, או ױ צאל אידישע נערק• קדאנקע אנטשסרעכט אענאנצן דעד םראצענטועלער םארהעל־ טעניש זײערער לנבי דער ארוםינער כאםעלקעחנג אץ זײנער א נײער ארבעט שטעלמ םעסט רער זעלבעד מחגר, או די צאל נעחװןיקראגקע בא איוץ דאט םאר דער לעצטער צײט אנגעהויבן םאלן♦ אײנינע נעו־װן״צעשטערועק קומק נא אידן סאר אם• םער•(נעבױרענער שװאכױן, מאנישידעםרעםװוע טשונעו^ יםרא׳ נרעסיװעד םאחאליטש), אנדערע א םך זעלטענעד (עםילעםםיע, אלקאהאלמם). מעדקװירריג איז, װאם אײנינע ירושה׳ױנע נערװןי קחאנקר״ײטן, װי, למשל, 1102100*80 *•שס06 טרעסן בא אידן קײנמאל ניט. די *0*211< ■1<17*ש*? טרעםט בא אידן אין רוםלאגד, נאך מינאדן, 3 מאל אץ, נאך קראםם עבינג, אםילו 8 מאל אזױ םיל, װי בא צינ^א־דן. ד־ •1סס1*ץ4**ס1*זס7 בא אינגע מענשן, װאם ד״אם דך אמאל נעדעכנט םאר א רק אידישע קראנקר״ײם, האט םק ז*ק איצט ווויסנעהעדט צו רעכענק םאר אועלכע, װײל ס׳אמ.רערװמן געװארן, או זי טדעםט ױך אויך בא ״דק^ןרישע״ םאסיליע^ אויםן קאננרעם םון נאטודםארשער אץ חאקסױרים