Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

1 69 ן ס >ו*(רן *3 דערם$גק, געת מיר ה$בן געדעדמ ײמנן םמנעוקולי^יק^נקע ג$ו אידץ♦ סדוב זײנען עס הוכז$ל נעגױסע טענשץ נזימ אן אדסי געגוינעגעס אױגעדשסן קעדמעדיטייר און סיס א ערעכטעד הארי םתג, װ$ם קוסש םון שראםעד מוסקוליושוד, ברוס $רתזע אין ניך םידיװעתדינע♦ •זעדכע נויגן דינען גא אקדן זעהר אץ $טםע דעחמײנוע♦ םיד װײסן דןך, װי גא די ארידװן אינם אלטן תסי לאנד םלענט םען די אידייןןע רעקרומן םאםנװײז מרגחוקידן, רײל אינס נרחסםיאוםצמנג סלענסו גא זײ םערן $ז ג סאנ&יםעסעד צי דער נ$רםע♦ אויך דער •ראנמדקעד טר$ט, יז$ם איז $וװי םארמםרײם ג* אידן, נעמט ױך גלרז םון דעם חיודאק םאחגיני דתניאיאראם אין די םים און ה$ץם קײן עײבװ/ נים זנו װעלכע נים איז ראסןינײנמגען גס אידן♦ םון רי םעלערן אין דעד נלוטיםידקולאזױע נײם אדשן עדמםן $רט דער ארטעדקוסקלעדןץו, די *װי נעדוםענע םארקארכתג םק די בלוםגעםעםן♦ לױמ אונוערע הײנטעע ם$רשםעלתנק אמ דןץם אנ׳ןוםש־גונג׳קראניך׳ײענ 8 רעןקזדע קענן דעם אינםענסיי װעק םםיבייק לעגן םון די אמ־ן♦ זװם נעגים םון 8רטעדי$םקלעד$ז נעהעדט אױך ד$ם *םםע גוהינקען (•611נ111ומ18ס1ס1זס1^ו1*ב>/ װןץס אידן ליידן דעדםון אין 8 גאוונדעחס גרויסער מ$ם. *ור׳יק די קחונקע סון װ♦ ערג זײנק םוץ 50 קואנקע איף *םםן סד.עקק נעװען 40 אמץ♦ םונדעסםװעגן ד$ם .ד$ם אחתםום״, לומון זעלגן 8װט$ר, ,קיין יםום םרוװילעגיע נים אויף דעו־ ד$רנער קראנק• הײט״♦ דעחהױםם טרעםם ד דך, די ק־אנקהײט, נ8 םעניק םון 8 העכעיץ שטאנד♦ און םתדעסםװענן גרײנגט ד- 8•עגי היים ם8י בעדלין, היגיער ם8ר װ$רשע און נלום• ם י ע ל ד ם8י ניו״קץדק זעהר נרױםע *8לן םון די זקץדנע קו־8נק> הײם׳ם8לן 83 אידן♦ אויך י8 גילט ד$ם, װ$ס איז אוינן נעי ז$גן נעװןקן װענן זנוקעדיקתןנקהײם. 8 נום אויםנעום$רשטן נעגיט, 8 ג8װגדערס צוגעםאםטן ם8־ װ־םניעאםםליכע ס$רשוננק םון מיםםחהיםעלעדן גילדן די אוינןיקראגקי׳ײבין♦ אםילו ג8נעװײנדכער קורזנזיכ• טינקײט יטםילט זיבעד 8 י8לע די םמםחהינײנמג גום ד$י תן םעלעד♦ םען םארזיכערם, או אידן לײדן זעהר םיל דערםון♦ ד^ם כךנכענעד קתדעד*ה$קם$ר *־ןק♦ ם$ן םםאאונד לער ה$נ איך זװ ם$רד$נקק ם8י <יץ םעדוענלינעד םיסטײ׳ לתנ, $ז עד ה$ם בא איד׳שע קינרעד נעטדןקן <עהר 8 סך ם8לן םץ בראנישער רעצידױתרנרינער -1111011 [םסס •111▼ םון לײכטן נראר <גים אדױסנעחשן דורך אױסעדליבע םגות). די *פםקייט םון נל$אוק$ם בא א׳דן (נענעחקט און רק) װעדם םון אנדעדע נעלײקנם—דכעל, גוהל און אנד♦ (16>מ1ד^611ב£6111ם\. סס4 11ס1ו<41ונ*8 :11ס*11סס*£ •0141) אויך, 8ז די .^ס^&סב^ק •861111111, װןןס איז גאזונדעחם ם8ר• שםר״ט ב8 ק־ומדינזע זזתמות, און ם8רבן״בלינדקײט ז$לן זיץ ק $םטע דערשײנתנ בא אידן, איז ניט דעדװיון נעװן^ ענליכע םאחתעלטנישן םרעםם םק אױך בנונע הויט קראנקןזײםן ^נ1ײז<1ת1111•,!(**!*ס־ןיז,*1*111^6? ,*•יקסש,•ס▼*? טרעםן דך 83^אידן שױן $םםער♦ לױט די םקיעדנע םעקןזץ איז אויםגעםןןרשט נעװק־ן די 111אס1ס16מ*1? •ומס6<מ•^ די אזױ נעחעענע העםק־קישע ■1*^8 •1סס*ני^אנו*מ(־•* 4סס-*11ססססס1ס<1^ 66נ1בנו4ס1 ■זו(א11>7 :ס1(ו10ס<אס .*18 סס^א^ס^מס^װןץס 8%—7 םון 8לע ם8לן םרעםם ג8 אידץ♦ די בארײטתנ 8לס ר8ק<ק־8גקףים װערם $בער דערםים נעםתעדט, װןןם נאח גאםרעםנדע םאםיליעס איז ג8 ז׳י עלטעדן גי*<י)י4 גלהןק ןןם וײ דעישײנתנ נעםו־ובט דערקלערן סים דעם, װןךס אידן טחמןן װײמ 8לקןק8ל, װי אױךיםים רעם, װןןם די ס*ע1ע\ש ווידי׳^ע ם^רזיכמיץײס *ייס םלי^^סן, ד^ס?זייפן און מלק דןןס םלײש, דעדלןק נים $ױגעהםר$גן וװיף ח םענברק דעם חנרעדיםחגעדקידןןז, נזןוים, שםילט דןץס 8לץ 8 גאדײםגדתע דןןלע♦ ןץבעד ח נײע גאריכטן נק 8םעחקע, באותדעױס םון דעם איחיק ארבעטעדיקװארטאל אין ניז׳יי$וק, ק$נסם$םידן צראד 8 שטארקן װאוקם םון םוגערקולןןז שםןןרני לינקײט ג8 איזץ♦ 8 נענויעם ענטםעד אױף דער נעשםעלטער נײ8נע קק םען, װייזם אױס, איזוט נק־ נים נענן♦ םיד גײק איגער *ו ח אוױ נעדוםענע ענר$נענע קראנקי הײק♦ ג8 אידן, גןןותדערם נ8 איחשע םחײק, זןןלן זיץ זעהר ועלטן םןןלנגחנע קראנקהײטן: םאחנרעםעדמנ םון דעד שילדי רריזע, ח קעהל׳נעשוױלעבץ (״קחןקף״) און ח ב$זעד$װי קח$גק־־,ײםן .(?4*ת1קק8) װענן די 8וױ נעדוסענע ק$נםטיטמיע• און שטןןףיבײט קחאנין־חק ה$ט מען שוץ םיל און $םם נעדעדבב דעם ■םזשס&מ וםוסםיזס (צוקער״קראנקהײם), װ$ס װעז־ט ןג־ױסגעסשן םון םןורשיידענע םגות, רי8לט םען םאר 8 איחשע קראגיך׳ײנג די זווקעד״קראנקהײטן, װ$ס נײען איגער נידושה םון דוד *ו דור, זײנק נ8 אידן ק ןןםםערע רעדשײי נמנ, װי נ8 דער איגערינער םיםלאיירןןםײאישער גאםעלקעדונג♦ לױם טד,ײלדי8גער׳ן ה$בן אין גערלין אץ 1910 י$ר םון 1000 געשט$חגענע דעחזןקסענע אידן 80, ד♦ ה♦ 8%, גע״ ליטן םון *תךחקראנקהײנג הויביגקער ברײנגם (אץ דער שווײצער♦ מעדיזג װ$כגשדיםט, 7/1922), $ו אץ נאועל ה$נן אץ ח י$רן 1919—1910 ח אידן נעד-אט 12 מ$ל $װי םיל * זװקעד״קואנקע, װי ניםאידן♦ גײם די8בעם שםילמ נעװים 8 ה$לע, אויסעד דער נעידשגםעד נײנמג צו דעד;ךאגקהײט, אויך ד$ם אי• געחז$רעװען <יך און ח וײסרענמכ אײתג8ף8חנעםער און םװשיניםטן לײזץ גאותדערם $םם םון דיאנעיב אין ניו׳י$רק נײט 8טילו 8רום $ װעחםל: 1061^11מ1 ס£ 11•) וס^סז• 1140^ ■■•1* ■6*ס<1*41, — און 8 קעדנדל אםת שטעקט זינעד אץ דעם. ח ידיעות םון אײטנלנע ד$קטויױם װענן דעד נו־ויסעד *$ל זװ• קעויקדאנקע *װײק זײעדע איחשע םאציענטן ה$בן $ קלײנעם וױסנש&םטליבן װערס, װארום אידן נײק אםטער, מי אנדערע, זנו דאקםױחם, און זײ באנתענק זץ־ ניט נ$ר םים אנ׳אײנםאכן ד$ק< ם$ר, נ$ר זובן אויס דזקא $ םר$םעס$ר, און דעדגײ װענרן זײ זץ־ זװ עםליכע ה$קטדדים י.$3$ת8נד♦ ח זםקעחקראניךײט ק$ן קוםען זװ 8 םענשן אין יעדן עלטעד־♦ ס׳איז נים חװוװיק נעי װ$ין, 8ו ד$רט, װאו די קראנךײם אמ 8 םשםחהיקויתק, ב8י װייזם ד זיך םחגייםינער♦ קינדעד םון זװקעחקר$נקע עלטערן װענד־ן ױך, זעלבסטםאדשטענדליך, $םטער װי $נדערע זװ $ ■ד$קקןר♦ ס׳טרעםט $םם ב8 אי־דן, $ו דער חאבעט זרט דך אץ $ ג$גץ אוםשעדליכעד ם$רם זנענדלינער י$רן♦ בײגער״גרעבעניש (ניבט), םעםלייגיני קײט, רעווםאםױם, נאלשםײנער אץ אנדערע ענדכע יךאנקהײםן דינק דכעד גימ קיץ םםעזדע3*דישע קדאגךײטך, זײ טרעםן דך ג$ר זעדד $םט ג$ אװץ♦ באותדערם ם8רזיכעדם סען ח$ם ם$ר םעטלײבתףיט <ד$ם זעלבע נ8 טערק, מאחארן, נתעזעו־). ק$נםםיםו*י$נעלע ם$נעדקײם :$ל דץ ק ודימשװםט םון ח בםתדתע ר$םן (•ם*!)♦ אגכ װעלן םיר דך שוץ $<שםעלן אדף חד *םטעניע (•!■•םוי▲), װעלכע איז אונז שוץ אױסנעקוטק זװ