Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

**' :;'~'-ײ<£0854! זכך ►גד 1״יזרזי■ ־.;ײי \■■•^?*.■־ '"־:■ קראנקהײסן בא אידן דר• םעי• ם• גמזמװ םס^ט^ *161> 1611מ1±בשז^1 10(1 ס1>ס>י0 •4.1.1וס.זס <סז '..־ *■ ־% '׳?■ אס&עדסםן הערעון חלוקי דעות וועגן דער סןןחטבדימוקײט םון םובערקולןןז בא איק♦ די נרוננויםרײגע *ײ ר> די, װןןם סיםעגס שטעלם: ״ןני איו די אלמ *סקאנםע קלײגע טוגערקולקךיעוםאחנליפקײט 81 אידן 8 רעוולגוגןם םוף מזא קעחבעדיצושםאנד, װןןם וועדט אידקןםלןןומןןפרמ (ידועה׳דיג אין שטרעגגםטן <ין> אדדסגערוםן (םונערקודןןז<יסס}ןזיזױע ), ןןדעד ד איז בלוױ א רעזולטאט םון אויסעדליפע מדסנגמגק, קודם פל םוץ ס^ציסלע םמרהעלשעגישןז ♦ און די $םפ,(סױ וודך ד$ מנ״ 44^ 4444 4^ ^44 4444 ^441^ —- .— - — -* 44 ^44^1^^^ 4^^^4^ 4^^^^ .. הק נדר, וזי וױבנונ ס׳אמ רודכצוםירן ס םמחנלײך *װיױון ועעלכע בןןםעלקעדונגינרהבעם, וקןס געםיגען ויך אין א גלײכן םןןביאלן סצכ♦ סק קק דערווײק, % בא די ס$ןי#ל העבעדע קלאםן אמ םובעדקולקןו א זעלטענעדע דערשײגתא וױ בא די ןןחמעדע טײלן םון דער מוםעלקעדמג און, םון רער אװײטער וײמ או בא רער ןןריםער אידישער באםעלקערמג טרעםט רך טובעתץלקןו זעלטענעד, וזי בא די ןןױ־מע ניםמנידן♦ איגנאנק מאגעוועם דעד ^44)04444^44 4^4 444^44 44^ 444 ^44 44 | 4^4^4^144 4 ♦444^^^^^.4^ פוובעוקולז^ קיק קױכמ כיפ פון דעד בץסעלקעחגנ♦ מװעחסנוע 4^4)444^440^ 4^4)^ ♦4^4444 44444 4)44^4 4 4^4 4^4^44 4^ טובערקולקןזיםטלן טרעםט סען םםילו אין אזעלכע םײק םון באםעלקערונג, װןןס לעבן אין די בעסטע היגיענישע מודימוג• נק און, םאמךןרנא וו׳רעד םאסידט ןןםט אװי, אז קיגדער טון שװיגרױכטיגע עלטערן, .װןןם קןןנק זיך *זױ נריגנ ןןגשטעקן םיט דעד קראנק־,ימא בלײבן דןןך נעשאנעוועמ םון איד♦ ןןנער בדדך כלל אמ עס ריכפהנ, ןןז בא גוטע װירםשאםםליכע םןןודיעלטעי נישן אמ נרינגעד זיך או׳מװהײלן םון דעד קרןןנקהי״ט װי 81 שלעבטע װאױנמנען, בא ןןריטקײט, דח^זא םאנגל אץ שסימ א♦ וא װ. ק אנרער םראגע אמ ןןנעד דעחנײ םאראן, װןןס קןןן שױן גיט אזױ גדיגג םארעגטסעױט װעדן♦ א דײע םןןרשעחם הןןבן טעםטגעשטעלט א קליינע שטארבליסקײט םון טובעדקולואז נא אריםע טײלן םון דעד אידי׳שער באםעלקעח־נם הגם קעהאעדליך זײנק זײ, דובט זיך, וױ דער טזןסינסטער עלעסענט םאר רעד, דא• זינער רךאנקהײט: רער אזױ נעחשענער ■סס111ס<ט<■ ■ס*1<!*8 ר♦ ר- דער שמןןלער און לאנגער נרוסג*קאסםן סים די םשזםע׳• זײנע ױםן, דזאם אײנגעםאלענע הארץ * א. װ♦ און דאגא װאם ױי קסט אױם בו ארבעטן תםמ־ מין טאחטאכטע שטױבינע װאר• 4 |)4 444444^ \4))4)44|) *4^^44 ^^44^ )4444444 --- שטאטן און םאבר״קן (אידישע שנײדער, נמנןןק״אחנעםער און א, װ,). אין לאנדאנער אידישן אדבעטער״קותוהטאל אואײטשע• םעל זאלן הןןבן אידן נעשטארבן םון טחבעדקוליסןז טזײ םאל וױינינעד װי ניטווירן♦ ענליך זימק רי נעגאסלטע ידיעות װענן אידן אק אנדערע שטעט♦ באזמרעחם בולט אמ דאם נילד אין םונים, װאו רי אידן לעבן אין די עתםטע היגיענ״שע *אדמנמגק; דןןחטאיז אין רי יארן ססעו—1894 אױף יעדע 1000 אימווואױ״ נעד געשנקןרנן םון טונערקולקןז: נא די ןמונער .11,3 * ״ אײזקןסײעד.5,5 ס * ״ אידן.מ,ס אמם לאנד םון אידישן מאםן׳דלות, אין נאלשיע, קןל 81 אידן זײן נעשטןןהנענע טק טונעדקולןןז נלױז * העלסט זױ 81 ■^ל־ליסױ .מ ־ .~1—<׳׳ אין דער ניןןדנעלײנגוער ארבעם װעלן.סיד רך בטגרענען גלויז םים אנ׳אלנעםײנעם איבערבליק אינער די םרןןנעס, וקןם זײ• נק םארבמדן מיט קתבקהײםן 81 אידן♦ א עחםטע שװעדינ• קימו נײם באטראנטן רי נאסנע םראנע אמ חןןכנ ודקףם רי קחאנקי הײפ^ט״ענעד וײנק נעװיינליך ניט אױםנעטײלט לױטן סןןביאלן הבכ און זעלסן אםילו לױטן עלטער♦ בנונע אינםעקביע״קראנקהײםן זײנק מורק # רײע מײעות, נענומען םון רער אלטער ליםעראטור, ןןבעד דער 444^4 44^)44)4 ^4) 44)9^44444 4^444444444 444 4)444 ■4 04^4 װעדמ זײערער םון בקןהןןנישן שטאנהבמקט אמ זעהר 8 קלײ• נעד♦ מ׳הןןט חםיד נעהאלםן, אז און סיטל׳<ןלטער זײנק זײ, אידן ארדס ניט נערידט םון םארשײדענע עפידעםיעס: לױט םשזרי הןןנן די איזץ נןןר גיט נעלימן אין 1340 קןר םון רער שװטרבער •עסט (טשוסא); לױט םראקאם ם<ןר הןןנן אידן אויך ניט געליפק אץ 1506 קןר םון דעד םלעקיםיםוםיעםידעםיע יג זג וז. םװ קןןנען אשט דט 44444) 44) 444)44 * - ־ * 4^ 4)444^444 44*4 א4444444א444 דערנױן, װי וױיט ןןט די סטאנרספרק אמ בובוימסלזסט . נעזזארן דודך בןןליטישע מןןט׳זון♦ םערעד צו נלױבן איו שוץ די שטי״ מק, װןןם הןןבן זיך נעלוןןזט הערן אין 18יטן י^דימו־עמ^ — ןןז רעד אונטערשײד אין דעד שטארבדכקײט םון עבידעםיעפ הןןט זיך גענוסען דערםון, װןןם רי נןווןןחנמג םון טרינקװאסעד אמ נעװען א םארשײדעגע בא אמץ אץ בא ניטיאיזץ♦ ס׳אמ ארך -• 44) 4444 )4444^444) 44 4^444)4 44144^4^^ א4^0 ױכער, אנ דןןס איבערקחםען 8 קלעבחנע קדזונקהײט, דסשל, סןןולק, איז שוץ א געוױסע ןךער אםילו אנ׳אנםןןלוטע שוץ קענן א נײעד אמםעקציע, און אםילו בײם זמזײםן דוד לןןוט ױך נ$ך סערק א נעװיםע נןןבװירקתנ דערםון, װײל די שוץישטןןםן טרןןנן ויך איבעד םץ דעד םוםער אויםן קינר♦ אױב רי םןןדעחנע סעטןןדן ניבץ ןןלע מעגשן די םענליכקײט זװ■ םארהיםן ויך םון א נעוױסער קלעבמעד קרןןנקהײם דזדך אייסי םמג הןןבן ןןבער רעדםון אסםעדסטן גוק יענע סעגשןינרמבעס װןןס וןןחנן סעד םאר וײעדע קרןןנקע♦ דעדסימ דעהקלעדט ױך םאקע, װןןם םון אײן און רעדועלנער קראנקהײט, לסשל, םון דיםטעריע איז בא אידן םריער נעװק ױ שטארב• ליבקײט נרעםער און הימט איז ױ קלענער, װי בןן דער {ןרוטמער באםעלקעדמג♦ די שטארגדכקײט םון דחםטעריע הןןט /,אויסנעםאגם: אץ 1862—1856 אץ אםקטעחראם — 13,9% **איזץ, 4% בןן ניסאמץ; 1900—1896 אץ קחאקע — 5,8% ״' נןן איזץ, 4,9% בא גיטאידן; 1902—1897 אץ לעמנעת — %ד,8 בא אמץ, 3,6% בא גיטאידן♦ דןןפ זעלנע אמ צו םעדק מוימר שווארצער •עסם׳ בןןקן א״א״װ♦ רי אלע קראנקהײטן הערן אױף בו דץ םאר אידן א 4)4א4<ב4א44 44 444 44)44)4 444 44 4^^4 4*4 4 ■■•■♦ 44 - - * - * םרן *דעם ס^סענפו רױ צמק סידם מיץ ס >רס> םמנ קיבן זײ, װארום אידן זײנק גק רי עדשמע, װןןם באנמן ױך כדמ דעם דןןזמן סיםל♦ און די נישבעאיםםטע. אידישע נא• םעהקערוע ה*ןט זיך טאקע, וױ דןןס באװייומ ד״ר טהאן, אץ די יןןוץ 1903—1901 אץ קראקע אוץ אץ לעםבעחג סים נןןרניט ןןינעשײדט סץ רעד נישאמײשעד באטעלקעדמג♦ / ס