Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

5 לא. ע. 4 םחמק 22 דער דאזינער ם$ס׳ ז$לן אױםגעשל$סן װעדן םון די ק$ל$ניעם• דעד דאוינער מיײעל י׳ןןט ארױסגעדוםן 8 שרעקליבע םד,ומה צװישן די גײע איױשע נן$ל$גיסטן, װעלבע ה$בן אזױ םיל שװערע מי ארײגגעלײגט אין דעם רײגיגן די עדד, ♦צסגעגעבן 8ל*ן׳ װ$ס זײ ה$בן םארמאגט, כדי זיך אײנצו$רדנק א דןץםיש װירטשאסט און ערשט דערנ$ך הײסט מען זײ םארלאזן די גאגצע וױרטשאסס מיט דער ערד און איבערלןןזן סך װירטשאםטן צו 30 מ$רגעם, װ$ם בםעט קײגער פון זײ איז גישט אי&שטאנד אױסצוהאלטן! די טבערגיאליקאמיםיעס האנן אױף דעם אויםמערקזאם געי מאבט די איגערן־ק$טיםיע. דערצו ה$בן זײ אויך צוגעגעבן זײעדע ערקלערונגען, אז אויב די רענירונג װיל, אז אידן זןןלן זץ באזעצן אױםן םעלד, דארף מק גישט םארלאגגען״ אז יעדער קאלאניםט זןןל האבן 30 מארגעס, װארום אויב די ערד איז נוט און זי װערט םלײםינ באארבעט, קןןן א ק$ל$ניםט ציהען זײן חױגה אויך םון 10 מ$רנעם. אויסער דעם הזןבן די טבערגיאל־ קאמיסיעס צונענעבן, אז אלע אידישע ק$ל$ניסטן ארבעטן םלײםינ און באשעםטיגן זיך גישט מיט קײן אנדערע עסקים, הױן מיט םעלד־ארבעט, און דערםאר דארף מען אידישע קאלאניםטן גישט נעמען צו מילימער־דיגםט, װאדום אויב מען װעט געמען צו נד־ ליטער־דיגםט א אידישן קאלאניםט, אדער זײן זוץ, װעט די ערד װידער בלײבן וױסט, וױ םריעד. עטליכע קאמיסיעם האבן דערצו נאך מוםיף נעװק, אז די ידיעה װעגן באםעל םון דער אינערןיקאםיםיע דאט ארויסגערוםן צװישן די אידישע קאלאניםטן אזא מהומד״ אז םיל םון זײ האבן אװעקזעװארםן זײער ערד, הײזעד, בנינים, כלים צו דער ארבעט און זײנען םארארימטע און םארמאטערטע אגטלאםן םון די קאלאגיעס. די אינערן־קאמיםיע האט ניט צוריקנעצוינן בםירוש איר בא־ םעל װענן די 30 מארנעס, אבער אויך גישט סארלאנגט םון די גובעדגיאל־קאמיסיעכג זײ זאלן אים אויםםירן. זי דאט זײ נאר מודע געװען, אז זי לײנט פאר דעם נאמיעסטניק א םראיעקט, לויט װעלכן ס׳זאל עדלויבט װערן יעדן איד זיך באועצן אויםן םעלד אויף א שטח גישט א קלענערן פון 10 מארנעם, אבער םון מיליטער־דינםט זאל באםרײט װערן נאר דער איד, װאם האט 30 מארנעם. די אינערן־קאםיםיע האט װידקליך אזא פדאיעקט צוגעשטעלט דעם נאמיעםטניק און אײדער ער איז באטראכט נעװארן, דאט דאס באםרײען אידן םון מיליטער־דיגםט זיך נעװענדט אן דעם װילן םון די לאקאלע מאכמן. האט א לאקאלע מאכט נעװאלט, האט זי באםרײט םון מיליטער־דינםט אויך די אידישע קאלאגיסטן, װאם האבן נעהאט װײנינער םון 30 מארנעם, האבן זײ גישט נעװאלט באםרײק, האבן זײ דך נעק^נט םאררוםן אױםן באםעל םץ דער אינערן־קאמיםיע און נעםען צום םילימער־דינםט במעט אלע אידישע ק$ל$גיסטן. בכן, יעדעד אידישער קאלאניסט, װןןם האט דך נעװ$לט באםרײען םון מיליטער־דינםט ה$ט נעטוזט, לױטן מגהג, נוט מםצה זײן די לאקאלע מאכט, כדי זי זןל אים באםרײען. אזױ האט אויםנעזעהן אין דער װירקליבקײט די הנחר״ װ$ס איז נעמאכט נעװארן אידישע קאלאניםטן׳ אי זײ ז$לן באםרײט װערן םון מיליטער־דינםפג נישט בעסעד איז אויך נעװען מיט דער הנחה םץ באםרײען אידישע ק$ל$ניסטן םון אפצאל םון בשר םלײש. רער ד$זינער א&צאל איז שטענדינ אםגענעבן נעװארן אין םאכט אויף 3 קץ און אײדער די 3 יאר הןןבן דך נעענדינט, ה$ט מק קײנעם נישט נעקןןנט באפ־ײק םון דעם ♦ןםצזןל, װײל דער פאכטער ה$ט דך ערד םון דעד רענירוע און םריװאטע ערד־באזיצער, — זיך אײגצו־ אידנען אלס קןל$ניםטן. די דעםוטאציע איז ארויסנענ&נגען םון דעם :אמיעםטניק זעהר םמ־טרױערט און אין 3 טענ דערנ$ך ה$ט זי כעדרוקט (אויף העברעאיש און פויליש) א הײםן אויםרוף צו רײכע אידן, זײ זאק םאלנן דעם נאמיעסטניק און נרינדן אידישע ק$ל$ניעם. * י■ * דער צװײטעד אױםרוף םון רכנים און רבײם ה$ט $בער אויך נישט נעװירקט אויף די אידישע נבירים, אז זײ ז$לן באהילםינ זײן אידן זיךצו באזעצן אויפן פעלד, און אויך די רענירוגנ ה$ט מיט אלע מעגליכקײטן נעשטערט אידן זיך צו באשעםטינן מיט םעלד־&רבעס, הנם דער קײזער און דער נאמיעסטניק ה$בן שטרעננ םא־לאנגט, אז עם ז$לן נעמאכט װערן םארשײדענע הנחות אלע אידן, װאם װילן אדבעטן אויםן םעלד. די אינערן־קאמיסיע דיאט באקומען א נײעם תירױן אױף $ם־ צודיאלטן א לעננערע צײט די בקשות, װאם זײנען צו איר $נגע־ קומען װענן נרינדן אודישע קאלאניעם: הױת אידישע ק$ל$־ ניםטן זײנק באםרײט געװארן םון מיליטער־דעסגנ זײנען די אלע בקשות מנולנל נעװארן, אױםער אין די אױבן דערמיןנטע קין־ מיםיעס, אוץ אין דער מיליטער־ק$בדםיע, כדי ד ז$ל אויך איר מײנוגנ ארויםזאנן, און װען זי ה$ט שוין נעהאט אלע מײנועען, ד$ט זי דך צונעטשעפעט צו עפיס 8 װ$רט, װאס איז נישט וױ נעהערינ נעװען נעשדיבן, און די בקשות אפנעװארםן. מאםן אידן אין נאנצן לאנד האבן $בער אױף קײן ערלױב־ נישן נישט נעװארט, ה$בן זיך נעװעגדעט צו פריצים, אײנגטימער םון גיטער, און נעבעטן׳ זײ זאלן זײ נעבן אין ארענדע נרעםערע אדער קלענערע שטחים עדד אױף צו באארבעטן.־ און מאםן אידן האבן נענומען אין ארענדע בא די םריצים ערד, אם מערםטן פון אויסגעהאקטע װעלדער, האבן די ערד אוים־ נעקארטשעװעט, םאראקערט, םארזײט, זיך אויםנעבױט הײזער און אנדערע בנינים און נעפירט א ד^רםישע װירטשאםט. די דאדנע אידן האבן זיך 0)ר נישט נעקאנט סארשטעלן, אז אין דעם, װאם זײ טוען, זאל זיץ עפים אומלעגאלעם. דער נאמיעםטניק פאדלאעט ארך ד$ם זעלבע, סןר די גובערניאל־ קאמיםיע זךער אפילו די אינערן־קאמיסיע מאכט שװערינקײטן. קאן אבער װער זײ םארװערן צו ארבעטן $דער קאן װער האבן תכט זײ אראפמרײבן פון תר ערד, װעלכע זײ האבן םיט אזױ םיל מי און קאםטן אויםנעקארטשעװעט, באארבעט און םאר־ בױטי נאנץ אנדערש איז אבער נעװען די מײנוע םון דער אינעדן־ קאםיםיע. װען זי דאש ענת יאר 1846 זיך דערװאוםט םון תר ,װארשעעער טבערניאל־קאמיסיע, אז אין דער דאזינער נובעדניע נעפינען זיך אידישע קאלאניעם, װאם זײנען נענרינתט נעװארן אן א ערלויבעניש םון דער מאכט, האט זי תיכף םאנאנדערנעשמקט צי אלע נובערניאל־קאםיםיעם א צירקולאר, ־אין תלכן עס װערט נעזאנבנ אז עם דארםן שטרעכג באשטרז^םם װערן אלע לאקאלע ײאכטן, װעלכע האבן ערלױבם צו גרינדן אידישע קאלאניעם אן א ספעציעלער ערלױבעניש םון דער העכערער מאכט אין לאנר; די אידן, װאס האבן זיך באזעצט אױםן םעלד $ן א עדלויבעניש, דארםן נעצװאונגען װערן פאנאגדערטײלן צװישן זיך די ערד אזוי, אז יעדער זאל האבן נישט װײנינער םון 30 םארגעם * און די אידן; װאס ם׳װעט זײ בלײבן װיינינער םון * *״ז מ,ירג - ינ׳יח־ * ישלמר מקס*ר.