Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

21 צו דעד געשיבטע סון איד. קאלאניזאצ״ע אין קאגנדעסיסױק .* 5 אױף ערװערבן דארםישע ױםער, ארײנטראנן אין רענירונגם־קאםע א קאוציע סון 150 רובל <ז*זױ םיל האם נאחדםמ קאסמן אױסי בויען די נויפינע בנינים, בד׳מות, א. א. װ.) אױף יעדע אידישע פאמיליע, װ$ס ער איז זץ־ מתחײב צו באזעצן אויםן סעלד. װי מען זעדם, הזןט דעד קימער יעװאלט מיטן היךינן באםעל נױטן די רײכסטע אידן, זײ ז$לן ױך אינטעדעםירן םיטן גורל םון זײערע זךימעדע אומגליקליכע ברידעד; זײ, די רײכע, װילן ױק פ,״יצים, האבן ניטער, םךץ זײ אבער נעדענקק ןך דעם נאנצן אידײטן םאלק, װ>ןם נײט אױס פון נרט, און נעבן זײ די מענליכקײט ױך צו פארנעמען מיט א ערליכעד ארבעט, װאם ,װעמ זײ נעבן זזױנזע מיט אנדעת װעדטער: די לאספ םון יאיינ־ זךדנק די אידישע באפעלקעדונג האמ ניקאלאי תר ערשטעד נעװאלט אדרפלײנן אויף ד דײבע אידן אק באםרתן פק איד ד תנידונס ד רײכע אידן הזךן $בער אױך םק דעד דןךינעד ״גזרה״ ױך ארױםיעדרײט (מימ נעלט האמ מען דך־ דעמאלט במעט אלץ נעקאנט שועלן) און ביני לבעי אװ אדרס תר באםעל׳ אז אידן זײנען מחויב צו דנען אין מיליםער נלײך מיט אנדעדע אײנ־ װרנעד (24 סעםםעמבעד 1843). א אױםנאם איז נעמאכם נע־ װארן םאר אידן, װאם אדבעפן אױםן םעלד: ד, װאם ראױנען אין אידישע קאלאניעס׳ תלכע באשםײק פק װײנינםמנש 10 הײזעד מיט א נאםעלקעמננ פק 40 נםשות, װעדן באםרײט ארף גאנצע 50 יאד; אין קאלאניעם םון װײנינסםנם 5 הײזעד מיט א באםעלקעדוננ פק װײנינשטנש 20 נםשות — אױף 25 יאר. אידן האבן װײטער נעזוכם עצות, װי אזוי ױך צו באםרתן םק מיליטעד־דנסנב עם זײנען ארף עמליכע עדםער אק לאנר יענדינדעפ נעװארן עטליכע קאלאניעם. אײנצלנע אידן דאבן נאןי םיל טי באקומען צו שטיקלאך עדד אק ױך נענומק ארבעטן אויםן םעלד. דאם אלץ איז אבעד נעװען זעהר װײניס תד רוב אידן, זײענדינ שרעקליך םאראדימט, דאט נישט געד,אט די מענליכקײט י7 צו באזעצן אויםן פעלד און ־ײ רײכע האבן קיק :רעסערע נדבות נישט נעדאלמ נעבן, דעם 30־טן דעצעמבעד 1843 זײנען בײם נאםיעםטניק אױםנע־ נומען אויף א ארזײענץ 8 אידישע םאדש&ײער םק די 8 גובער־ ניעמ אין קענינדײך פױלן, אננעםידט םזנם װארקעד רבין ר״ יצחק. די פאדשטײעד זײנק באשטאנען, אױםעד דעם רארקער רבין, םון בלױז רבנים און אק טשכיל, װאם האם נעקאנם תדן מיםן נאמיעםטניק. זײ דאבן םריעד נעמאלדן, אז זײ װילןתמ נא־ מיעסטניק בעטן פארלײכטערן אידן צו באשעםט־־נן זיך מימ םעלד־ארבעט, נאר, שטײענדינ םאד אים, האבן זײ אלע םיט בכױת און יללות אים נעבעפן, עד זאל רחמנות האבן אק צודיקציען די נזרה םק מיליםער־דינסט״ תר :אםיעסמניק דאט זײ אבער נעענמםעדמ כדם שטדאף־ דײד: אידן זײנק שלעבטע מענשן, האבן נישס קײן רחמנות אין חארצן אםילו אויף זתת אײנענע בדידעד. מאסן אידן אין םױלן גתן ארם םון הוגגעד, װײל ױי האבן נישס קײן שמענדינע באשעסטײוננק אק םון הוכנער־טדם ק>ךק זײ נעראטעװעמ ת־ק נאר, װק זײ תק אדבעטן ארםן םעלד, וױלן אבעד די אידישע נבירים זײ נישפ באהילפכ ױין. ער, ת־ נאסיעםטנק האט איצט אידן נעטאן א נרויסן חםד, באםרײענדנ םון מיליטער־תםם די איזק, װאם תק זיך באזעצן אויםן םעלד. ארב די מיליטעד• תסט איז םאר אידן מאקי אוױ שדעקלין*, טא זאלן די דײכע אידן :רינרן קאלאניעס אק באהילםינ זײן די איק, װאם באקומק אלײן םאנאנדעתעשי-קט א צ־רקולאר צו אלע נובעדניאל־קאמיסיעם (גונערניאל״םארװאלטוגגק) מיטן םארלאנג, זײ זאק ארױפזאגן זתת מײנונק, צי מק קאן דערםילן די אידישע בקשות. די טבערניאל־םארװאלמוננק האנן נעשיקמ תגן תם עירקולאזק צו די קרײז־קאמיסארן, זײ זאלן זתת מײנועען ארויםזאנן; רי אלע מײנמגק, תלבע ױינק נעװען םארשידנארטינע, זײנק צו־ נעשיקט נעװארן תר איגעק־קאמיסיע, װעלבע האט זײ בא־ דארםמ נאטראכםן, זיך אויסארנעטן א אײנענע מײנונג און ױ םארלײנן דער ױםםיץיקאטינמנ ארן תר םינאנץ־קאמ־םיע, זײ זאלן זײערע מײנונגען א־ױסזאגן װעגן איר םײנמנ, ביני לביני זײנק םאױבערנענאננק צענדלינער יארן און אױף די בקשות אױ קק ענטםער נישט אנעקומען. נישס כעםער םון תר רקירונג י׳אבן ז7 אױםנעםירט אויך די גרעםטע נביױם פון װארשע (די עםשטײנם, יאנאש״ לעתנ־ בערג און אנתייע, אםילו אױך דער באױטטער אױק תרסאנפעד פאטיאס ראזען). םון אלע נרױםע װארשעתר תמאלטינע נביױם האבן נאר 24 אוגמערנעשרינן דעקלאראציעס אױף נדכות םאר איױשע קאלאניעם און תר םך הנל םון ױ דאזינע תקלא־ ראציעס האט באטראםן ניט מעד םון 4000 רובל• עטליכע װאו־שעװער גבירים האבן לױט םעתענליכע פרױױלעניעס נעהאט זץ ערװארנן חךםישע גיטער, און זײ האנן ױך נאר נ־שט משתדל נעתן םאר תר תנידונג, אז טען זאל ערלױבן צו גױנדן קא־ לאניעס. דאםזעלבע איז אויך נעתן אױף תר פראװינץ. די רײכסמע האבן ניט נעװאלט ארױםהעלםן די אױמעת. זײ אלע האפן נעז־״אט אײן תידוץ: װי לאנג די רענירוננ תט נישט ער־ לױבן אױ־ן ױך נאזעק צװישן קריםטליכע םויעדים און דך בא־ נוצן מיט רךסטליכע ארפעטער, תק איק נישמ קענק םיק קק דארםישע װירטשאםט. פון אלע דעמאלטיגע איױשע נוטבאזיצער אין קענינױיך פוילן (זתר צאל איז נעװק, װי מיר האבן נעשריבן אין אונזער אר־ שיקל ״די צאל אידן און זתת באשעםטינוננק אין קענינרײך פױלן״, ״בלעטער״ גומ. 3,— 48) ד.אמ נאד אײנער נעװאלט נאבטאן ר״ זלמן פאזנעד און נױנדן בא ױך אין נוט איױשע קאלאניעס. דעד דאױגער איד, משה בינענמאל, האט געהאט אין אפאטש־ נער קרײו א נרוים נוט, נודי־םאקרע, װײל ער, אלס נ־שט םר־־ װילעגידטער איד, האט זיך נישט נעטארט ערװערבן קײן דארפי־ שע ניטער, אױ דאם נוט םאדשדינן געװארן אױף זק נאמק, אלם היםאמעק׳משכון םאר א חוב. אין יענעד צײט (1843) האט ױך בינענטאל נעװענתט צום קײזעד אלײן מיט א בקשד״ עד זאל אים תרלױנן דאס תרמאנטע נוט צו ערװערנן, אלם אײננ־ טום, און ער אױ ױך מחחײב צו באועצן אױף זק ערד 25 אידישע םאמיליעס״ ארםצונױק פאר ־עתי פאמיליע א הױז, שטאל און שײער, נעבן אלע ערד, וױםיל עס איז נױטינ םאר א קאלאניםט, בהמומ און כלים צו דער ארבעט, *ר אױך זריעד״ ױ דאזינע בקשה איז דעם קײוער נעםעק נעװארן און ער ד״אט אררםנקעבן א באםעל, אז מען זאל בינענטאלן געבן די ערלױבקיש, װענן װעלבער ער האט נעבעטן, און םון דעמאלט אן זאל קק שום איד נישט נקעבן תדן קײן פריװילעביעס ױך צו ערתרפן דארםישע ניטער, פיז עד װעט ױך םריד״ער טתחײב זק צו באועצן אין תם נוט, װאם עד װיל עיתרבן״ 25 איד־ישע םאטיליעס, זײ אױסטײק ערד, אױםבױען ױ נויטינע בנינים און נענן ױי אלץ, װי בינענטאל האט ױך טתחײב נעתן. ליתו־ תוקף דארף יעדער איד, ,װאם איז זק םשתדל װעגן פרױדלעניעס