Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

פראם. נ♦ גדוצקים 16 5 ערד־ארבעטעד א קלײנעם ארט; קוקורחע לױנפ צו זײען ג$ר דערםאד, װײל מיט די קערנער םיטערט מען די םי׳ און םי ד״אבן רי אידישע ערד־ארבעטער דערװײל נאך זעדר קנאם♦ רי אידן גיבן זיך מער אם מיט אזעלכע קולטורן, װאם ברײנגען ארײן נעלט־רױח, און א חוש םאד די םארערונגען םונם מארק ה$בן די אידן זעהר א שארםן. די באליבטעםטע קולטור, װ$ם די אידן נוצן אזוי אםט — שױן צו אםט׳ אזױ אז זײ זױגן אויס די לעצטע זאפטן םון די פעלדער זײערע, — איז םאנישניקעם (״פאדםאלנוכעם״), די אידן האבן שױן אםילו נעשאםן א אײל־ אינדוסטרי, װאו די םאנישניקעם זײערע װערן אמבעםטן אויסנע־ נוצט. אידן האבן איעט אויך א נרױםן ׳אינטערעם פאר בודאקעם, װײל די אמאלינע ליםעראנטן פון דעם מין םאר די צוקער־זא־ װארן, די גרויםע םריצישע ד״ויםן, זײנען אונטערנענ?*נגק; א חוץ דעם, אנהױבנדינ םון 1924 יאר, האט בא די בעםאדאבער אידישע עדד־אריעטער צוריק נענומען אויפלעבן דער אלטער נעביט םון אידישער לאנדװירטשאםט — די טאיאק־פלאנצונמ די אלע אנגעװיזענע אינטענםױוע קולםורן פאדערן א םך צײט און מיד״ דערד\יפט קומט אױם םיל צו ארבעטן און זאר־ נעװדינ צו פלענן די טאבאק־פלאנטאציעס♦ אט די אלע ארבעטן װעדן נאנץ נוט אויםגעםירט דורך רעם ערד־ארבעטער׳ס הויז־ נעזינד♦ צװעקמעםינ איז אויך דאם, .װאם די אידישע ערד־ארבעטער פאדזײען א באדײטנדינן שטח מיט װינטער־װײץ, װארום בלויז יא א נעהעריגער קאמבינאציע םון װיגטער־ און זומער־קולטורן ניט זיך אײן צו האלטן די נערעטעניש אױף א געוױסער םטא־ בילער מדרגה. דער נרויםער דוחק אין אינװענטאר שטערט די אידן צו םארבעםערן זײער ערד־יאארבעטונמ פון דער ערשטער טא־ בעלע זעד.ט מען, אז 1064 ערד־באזיצער ד.אבן בלויז 350 םעדד און 132 אקער־אײזנם. םון דעם איז נעדרוננען, אז אין זײער םערד־ און װאנן־ארבעט טחן די אידן זעהר םיל אנקומען צו די שכנותדיגע פױערים. דער דוחק אין איטוענטאר דערקלערט זיך טײלװײז דערמיט, װאם די װירטשאםטן זײנען גאך אינגע, צום טײל איער אויך מיט אנדערע לאננדויערנדיגע מבות. די זדדן האבן צו קנאפ ערד, אז זי זאל קאנען דעקן אלע נעשםאן־הוצאות. לויט דעד מײנוננ םון די ״$רט״־אנר$נ$מען װאלט מען אט די שװע־ רינקײט נעקאנט באזײטינן, װען מען זאל אײנפירן דאם באאד־ בעטן די םעלדער מיט טראקטארן, פון דעם אלעמען קאן מען ארויםזעהן, װי ענערניש און מיט װאםער ערפארוננ די אידישע יאםעלקערוננ םון בעםאראביע שטרעבט אײנצופונדעװען זץ אין רער לאנדװירטשאםט. די אידישע באפעלקערוננ איז װײט ניט באםרידינט מיט דעם עדד־ םוןנד, ,װ$ם די מלוכה דואט איבערגעגעבן אין איר רשות. זי ה$ט דעריבער נעמוזט אױםנוצן אלע אירע םײהינקײטן צו א אינ־ טענםיװער װירטשאםט, און א דאנק דעם האט דער םארהעלטנים־ מעסינ קלײנער ערד־שטח באקומען םאר איר א נרױםע באדײטוננ. פארשטײט זץ, אז די אידישע באםעלקערונג נויטינט זץ דערבײ אין קרעדיט און אין א קולטורעלער אנםירונג• מיט א לאננטערמיניגן קרעדיט װאלט מען אפילו דעם ערר־באזיץ יםון די אידישע ערד־ארבעטער אױך נעקאנט םאדנרעםערן, װארום די פריצים םארקויפן איצט נערן די רעשטלאך םון זײערע הויםן. מיר זעהען, אז ביז דער זקראר־רעםארם האבן נעהאט קלײנע שטיקלעך ערד בלױז רי קאלאניע בריטשעװא און האם שטעטל רעזינא מיט אירע װײנגערטנער אויף אײנענער ערד. די קאלאניע אלעקםאנדרעני, ,װאם איז נענרינדעט געװארן אויף ארענרירטער עח־.נאך פאר ניקאלאי דעם ערשטן,ה$ט זיך אלץ ניט נעקאנט ארױםארבעטן צו װערן א בעל־ד.ביח םאר זיך און ד.אט במ דער לעצפער צײט נעמוזט פירן איר װירטשאםט אויף שטיקלעך ערד, ארענדירטע אויף קורצע טערמינען. ערשפ אץ רעזולטאט םון דער אנראר־רעםזךם ד,אבן 654 אידישע נעזינדן באקומען 3089 העקטא־ ערץ; םון זײ האבן 412 נעזינדן באקומען דעם םולן ערד־חלק צו 6 העקטאר; 171 נעזינדן ד״אין באקומען צו האלבע חלקים און 71 נעזינדן האבן באקומען נאר קלײנע שטיק־ לעך ערד, פון א % ביז 2 העקשאר די נרױס, אױף נערטנער און װײננערטנער. מער װי אלע ד,אט באקומען ערד די קאלאניע אלעקםאנךרעני, און איר נאנצער מצב האט זיך דעריבער מיט אמ$ל יאון גרינטליך נעענדערט_צו גוטן״ גיט אלע, ,װאם םארנעמען זיך מיט עדד־ארבעט, ד,אבן בעח דער רעפארם באקומען ערד♦ םון דער אױבעעבראכטער טא־ בעלע זעהען מיר, אז פון 1064 נעזינדן, װאם םארנעמען זיך מיט ערד־ארבעט, האבן בלומ 654 געזינדן באקומען ערד און 410 נעזינדן ד,אבן נארניט באקומען. אזױ ארום מוזן די אידישע ערד־ ארבעטער אםילו נאך דער רעפארם צום נרעםמן טײל אנקומען צו ארענדירטער ערד: אויף 3457 העקטאר אײנענע און םון דער מלוכה באקומענע ערד קומט אױם 4296 העקטאר ארענדירטע ערד. ארום און ארום, אײנענע מיט ארענדירטע ערד צחאמען, םארמאנן די א*דן אין די אױםגערעכנטע 8 ישובים א שטח םון 6753 העקטאר, ד. ד״ דדכשניטלעך צו 7,3 העקטאר אויף א משפחד״ בא דעם עקםטענםיװן מיפ װירטשאפטן, װ$ם מען טרעפט נעױײנטליך אין בעםאראביע, דארף מען האבן א שטח םון 12 העקמאר אויף א װירטשאםט; דעמאלט קאן מען ערשט האלטן א פאר םערד, װאם מען דארף האבן צו דער ארבעט. די בא־ דערםענישן אבער בא א אידישער ערד־ארבעטער־משפחה זײנען העכער, װי בא אנ׳אלענמײן־פױערשער, אזוי אז זי קאן זיכער נ־ט אויסקומען מיט די 7,3 העקטאר, דעדצו נאך אין נרעםטן רוב ארענדירטער ערד. מוזן טאקע די אידישע ערד־איבעטער זעהען, ראם אינטעגסיװער צו -םירן זײער װירטשאםט — און דאם טוען זײ. פון דעם אלנעמײנעם ערד־שטח, אײנענע און ארענדירטע, װאם זײ באזיצן, פון די 7753 העקטאר, איז םארזײט מיט תבואות — 6644 העקטאר; 89 העקטאר םארנעמען די װײננערטנער און 31 העקטאר — די םרוכמ־סעדעד. מיט פאשע און אנר. איז םאר־ גימען א שטח פון 989 העקטאר. זעהר כאראקטעריםטיש איז די פארטײלוננ םונם םא־זײטן ערד־שטח לויט םארשײדענע קולטורן פארן יאר 1924. אויף דער אידישער ערד דאבן די אינטענםיװע קולטורן די אויבערהאנט. רי נעװײנליכע װינטער־ און זומער־ברױטן םאר־ נעמען בא אידן בלויז 36,5% םון דעם אלנעמײנעם ערד־שטח, און 63,5%, ד. ד״ כמעט 2/3 םונם ערד־שטח, םארנעמען די אינטענםױוע קולטורן. קוקורחע אבער, אזא םארשפרײטע קול־ מור צװישן די בעםאראבער פויערים, םארנעמט בא די אידישע