Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

.1* 5 1 12 ד״ו רסאי נעקער נעשטאלטן לויט זייער גרױס און קראםט; און ניט װײניגער מערק־ װירדינ איז, װי שנעל ם׳װירקט אױף די זעלבע מאםן די ענדע־ דוננ םון זײערע לעבגם־באדיעוננען, װי באם צװײטן דור װערט שױן דער קערפער נרעסער און די ברוםט אנטװיקלטער♦ ס׳איז באקאנט, אז דער פראצענט םון אידן, װאם צײכענען ױך אוים אין אינטעדנאציאנאלן םפ*ךמ, איז זעהר נרוים; אק םאלזןניקי, װאו די האםן־ארבעטער זײנען אויסשליסליך אידן, אזױ אז שבת קאן קײן שום שיף ניט אנגעלאדן װערן, זײנען די אידישע טרע־ גער אזעלכע הויכע און נעזונטע, אז װער עם זעהמ זײ, קאן זיך ניט אםחידושן. די מעסטונגען, ױאס הוקםלײ האט נעםאכט צװישן די שומרונים, באשטעטינן אױםנעצײכנט די השערה, אז די קערםערליכע מעדערװערטיגקײט םון אידן איז ניט מער וױ א לעגענדע, און אז?סאל זײנען די אידן נעװיס נעװען נאר אנ־ דערש נעבויט. לױט אלע היםמארישע און אנטראםאלאגישע ראױת האבן ד• שומרונים אײנגעהיט ביז איצט דעם טים םון די אלטע עברים. דער אלנעמײנער שומרונישער טים אױ אן אויסנעשםראכן אידישער״ זײ האבן שטארק מקםיד נעװען אם־ צוהיטן די םולע רײנקײט םון זײער שטאם, זײ ד״אבן זיך כמעט קײנמאל ניט מתחתן געװען מיט די אנדערע םעלקער םון סיריע. און אט זעהען מיר, אז די שונדונים זײנען די ״נדעסטע״ אין סיריע, זײער דורכשניטליכע קערפער־גרוים אױ 173 םמ און דער מאקםימום דערנרײכט אזש ביז 184 סכע םיר זײנען דע־ ריבער פולקאם מםכים מיט צאלשאנען, װעלכער קומט צום אוים־ פיר, אז די איצטינע קלײנװאוקסינקײט פון א־דן איז א דעזולטאט דער עיקר פון זײערע אומניגצינע לעבנם־באדיננונגען און אז זײער אײננטליכע נרוים איז גראד א באדײטנדינע; א סימן האבן מיר, אז ױ טײלן םון דער אידישער ראסע, װעלכע נעםינען י7 אין א אנטשםרעכנדיגער סביבה, װײזן טאקי ארוים זײער םולע ענער־ ניע אין פרט םון װאקםן. אט דער אמת דארף אונז דינען םאר א ריכט־שנור באם בא־ טראכטן די מענליכקײטן םון דער עוונענישער אנט־ וויקלוננ באם אידישן םאלק. װארום ם׳איז לנמרי םאר־ עלטערט צו אםגעבן זיך מיט ױ אלע םארשונגען בלוױ בדי צו באװײזן^ אז מיר אידן קאנע^אויך זײן אזוי נרוים, װי ױ נערמא־ נער, אדער, םאדקערט, א<די נערמאנער קאנען אויך זײן אזױ קלײן װי מיד — װי דאס טוט אנב צאלשאן אין זײן װערק. איך װיל דערמיט לחלוטין ניט פארקלענערן דעם גדױםן װערט םון אמ דעם װערק. אדרבא, צאלשאגם בוך איז נאך איצט כמעט דאם בעםטע אויםן געביט םון אידישער ראסן־םארשונג; מיר נע־ םען אין אלנעמײן אן זײן געדאנקען־נאנג און מיר שטיצן זיך טאקע אין אונזער אםהאנדלונג זעהר שטארק אױף זײנע אױם־ םירן♦ בלױז די אםאלאנעטיק בא צאלשאנק, װעלכע איז אפשר בשעתה נעװען נויטינ, האלטן מיר איצט םאר איבעױג און לאזן זי איננאנצן אן א זײט. און צוליב דעם טאקי שטעלן מיר זיך נימ אם אויף ױ אויםםירן און אויף דער קריטיק םון ױ טעאריעס םון נאבינא, דױרינג, טשעמבערלען, װאלטמאן א. א״ און שיקן נלײ־ כער אם די אלע, װאם אינטערעסירן זיך מיט די םראנן צו די ביכער םון הערץ און צאלשאן. אבער םישבערנם טענדענץ צו נרופידן און צו באלײכטן דעם נאנצן מאטעױאל אזױ, אז אידן שטעלן מיט זיך ניט םאר קײן שום נעשלאםענע אײנקײט, אז זײ זײנען בלױז א מישונגם־םרא־ דוקט םון םארשײדענע צײטן — אט די טענדענץ האלטן מיר םאר לנטרי םאלש; און דאס נעמט אם דעם װערט אויך בא זײן בוך, הנם ער אנטהאלט א זעהר רײכן מאטעדיאל. וײן אױםםיר, או די םארשײדענע קערםער־נרױם םון אידן אין םארשײדענע לענדער קריםטליכע מיטבירנער. ױ אוסטעםםונגען, װאס םניגידיאװ האט דורכנעםידט אין םוילן, האבן נענעבן םאר קריסטן א דורכ־ שניטדכע קערםער־נרוים םון 162,5 סמ. און םאר אידן — 161.3 םמ. זאקזשעװםקי האט נענומען םאר זײנע אויםמעםטונ־ נען נאר באשטימטע קלאםן םון םאליאקן און אידן, און עד האט װידער באקומען די ציםערן 164 פאר םאליאקן און 162,2 פאר אידן; אין נאליציען איז די דורכשניט־נרױם, לױט די אױםמעסטוני נען םון מײער און קאםערניצקי, אי םון אידן אי םון םאליאקן 162,3, די אוקראינער גיבן, לױט איװאנאװסקי, א נרױם םון 164 בױ 167 םמ״ און די אידן, װאם לעבן צװישן זײ-־נאר 164,8 םמ. (לױט װײםנבערנ). אין אמעריקע אבער האבן ױ אידן, װאם שטאמען פון זעלבן ראיאן, א קערםער־נרױס םון 165,7 סמ. און אםילו רעקרוטן אין עלטער םון 20 יא־ און װײניגער, ד. ד״ װען זײ האלטן נאך אין װאקםן, האבן אויך •שוין, לויט םניני־ ריאװס אויםמעםטוגגען, 164,2 םמנ פאנטױקאױ ברײנגמ, אז אידי־ שע רעקרוטן אין אדעס, װעלכע ער האט אויסגעפארשט, האבן ארױםנעװױן א קערפער־נרוים פון 166,9 םמ״ בעת די קױסט־ ליכע דעקרוטן פון דער זעלבער שמאט האבן ינעהאט אין דורכ־ שניט נאר 166,1 םמ. אין צםון־מערב ראיאן םון רוםלאנד, אין ליטע און װײםרוםלאנד, װאו די ניט־אידישע באפעלקערונג צײכנט זיך אױם מיט איר קלײנעם שטאלט — םון 163 ביז 165 םכ״ — האבן די אידן אויך במעט די זעלבע קערםער־נרױם: 161,2 סמ. (לױט םניגיריאװס רעקרוטן־מעםטונגען) און 164,2 םמ. בא ױ ארײנגעװאנתרטע קײן אמעריקע םון דעם דאזינן ראיאן. נײען מיר איבער אויף דרום־מזרח, קײן רומעניע און בוקא־ װינע, װאו די אלנעמײנע באםעלקערונג צײכנט זיך אוים מיט א הויכן װאוקס, זעהען מיר, אז די אידן זײנען דארט אױך הױכע — 165.4 םמ. (לויט היממעל). אין טורין האט לאםבראזא געמאכט מעםטונגען און האט קאנםאטירט: םאר אידן א דודכ־ שניט םון 163,3 סמ״ פאר קאטוילן — 165,1. די אײננעבוי־ רענע עצלישע אירן, װי מיר האבן שױן םריער דערמאנט, זײנען כמעט אזױ נרויס נעװאקםן, װי ױ ענגלענדער נוםא — 171,4 םמ״ ײ (לױט ױשײקאבמ ציטירט לויט םישבעדנ). װי דערקלערט ימען אבער די זאך, װאם פון אײן זןיט זײנען די אידן בכלל גענומען קלענעד םאר די ארומיגע קריסטן, און םון דער אנדער זײט זײנען זײ אלײן ניט נאר םארשײדן נעװאקםן אין פארשײדענע לענדער, נאר אםילו אײנע און די זעלבע אידן, װי נאר מען זעצט זײ איבער אין אנדערע בעסערע באדיננונגען, הױבן זײ אן װאקםן העכער? די דאזינע זאך ד,אט אויםנעצײכנמ אויםנעקלערט צאלשאן אין זיץ בוך. ער מײנט, אז אין די גרע־ ניצן םון א באשטימטער היםטארישער תקופה קאן דער קערםער־ שטאלט צוליב ראכיט, למשל, אדעד צוליב שלעכטער דערנע־ רוננ קלענער װערן, װײל דאם װאקםן װערט דאן םארהאלטן; ם׳קאן אבער קײנמאל ניט ניט םאםירן דאם אומנעקערטע, אז א קלײן־ אדער םיטל־װאוקםיגע ראסע זאל מתמת נוטער דערנערונג בא־ קומק א נרויםן שטאלט. נוטע דערנערוננ און גינצינע םביכה־ באדינגונגען קאנען נאר מיטװירקן, אז די גאנצע נענעבענע װאוקם־ ענערניע זאל רעאליזירט װערן. בנונע אידן װאלט זיך אויף אזאאוםן ױ םראנע אזױ נעשטעלט: װאם םאר םאטענציעלע מענ־ ליכקייטן לינן פארבארגן ואין זײער ראסע, צי איז אט די ראםע לױט איר נאטור נאך א נרױמװאוקםינע אדער א קליק װאוקםיגע? ס׳םארחידושמ נאנץ שטארק, װען צװישן ױ אידישע מאםן םון מורח, װעלכע זײנען קערםערליך, דוכט זיך, אזוי נישטינ און כמעט װי דענענערירט, דעחעהט מען מיט אמאל אמת׳ע םראכט־