Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

# 5 ד״ד רסאי נעקער 0ו שער. די װיבטינםסע ארבעט אױף דעם נעניט איז דער -06״ 06676 067 ,0601 067 6756? 016 •61(01 111ס15611ש86 ״601661116006(1 067ס1ו11סו861 067 £0£60 067 0סס פון ווירכאוו, וואו ס׳נעםינק זיך ידיעות ווענן סד םױמט אידישע קינדער. לױט די ידיעות ה#בן 65% םון די אידישע קינתד געהןןט טונקעלע ה$ר און 52% — פונקעלע אױנן; 32% דאבן נעהאט העלע האר און 46% — העלע אױגן. לױט שו&ערס — 067 6756? 016 0567 ס£6סס65ו£71״ ״1067ז151ס5ס8 0616176165180560 067 06876 067 0סס 40£60 קומט אוים, אז םון רי איד״טע קינדער האבן 72% נעהאם טוס קעלע ה$ר און 46% — טונקעלע אױגן; די איבערינע ה$בן נעי האט העלע ה>ך און העלע אױנן. אין בײערן איז אױך די צ$ל אידישע קינדער טיט העלע אוינן און העלע ה$ר נאנץ היםיט: 30% און 51%; אין אוננארן האט קערעזי נעםונק צװישן די אידישע קינדער 23% מיט העלע האר און 42% מיט העלע אוינן; אין בולנאריע הןןט דןןם זעלבע אויםגעםןךשט װאטעף — אק ה$ט בןןקומען רי אנטשםרעכנדינע ציםערן—22% און 41%. דעם קלענםטן םראצענמ בלאנדע אידישע קינרער הןןט םיש־ 7 בערג םעסטנעשטעלט אין צםון־אםריקע, אין אלזשיר און טוניט הײנו נןןר 6% מיט העלע הןןר און 22% מימ העלע אתן. רויטע האו־ טרעםן דך אויך גאנץ אםט בא אידן; אין אױ־ ראםע זתען 4% אידן רױט־הןןרינע; צװישן די ספרדישע אידן איז זײער צאל עטװןןם קלענער םון 2%, און אםילו אין אםריקע האט םישבערנ געםונען צװישן די אידישע קינדער אין די ״אליאנם איזחזעליט״־שוק 6% רױמ־הןךיגע, אײניגע אנטדא־ םןןלאגן, װי טאםינאר, קאםערניצקי, דעניקער םיינק אםילו, אז רױמע ה$ר איו םםעציעל 8 אידישער ראםן־םימן. םישבערנ האט צוזאמעננעשטעלט אויםן נרונד פון די אלע אױםםןץשוננען װעגן רער האר־ אק אדנן־םמרב בא איזרן 8 נענויע סטאטיםטישע טאבעלע, װעלכע ברײנגט אים צום אױם־ םיר, אז צװישן די אײרןןםײאישע אידן װאקלם דך דער םר$־ צענט םון רקיבלאנדן טים — #םהײנגינ םון דעם ןןדער יענעם לאנד — צװישן 5 און 16, םארקערט, דער נעמישטער טים מןןכט אױס םון 25 ביז 30 םרןםג םישבעדג ד,אלט דערבײ, אז דער נעמישטער טים זןןגט בםירוש עדות אױף 8 ראםן־צענױםםישונג און ער לײקנט דעי ױבער נןןך שטארקער אץ דער רײנקײט םון אידישן שטאנג ױדט, אין זײנע אױסםןןרשונגען איבער דער ד׳ןןר־ און אױנן־ םארב ב8 אידן, קומט צו 8ן אנדער רעזולטאט; 8טת,',צדישן איין אמ י8 8 היפשער פר^צענט (30%—20) בלזןנדע און העל־אױנינע, אבער ם׳איז נן>ר קײן םארגלײך ניט מיט די זעלבע סימנים ב8 דער ארומיגער באםעלקערוע; ער נעםינט אויך, אז ױ צאל ברונעטן איז ניט נרעסער צװישן די סםרדים, װי צװישן די אשבנזינג מיר האבן, 8לי8׳ םאר זיך צװײ נאנץ םארשײדענע מײנונ־ נק. אבעד מיר װעלן װידער לעת עמה זיך דעדױף ניט 8ם־ שטעק און װעק אריבערנײען צום דרינק ר8םן־8נטו־808ל8נישן םימן — צו דעד נרוים םון גךןרםער. ג) די גרויס םון קערםעי ױדט מאכט אויםמעדקזאם דערויף, אז די נרױם םון קערםער אמ לערך זעהר םארשײדן ב8 םארשײדענע טײלן םון אײדא־ םײאישן אידנטום. ױ װאקלוננען צװישן דער דורבשניםליכער הויך םון אידישן קערםער אין םארשײדענע לענדער דעתרײכן במ 9 סעגמימעטר, די ױםערענץ אמ זעהר 8 במ־ײטנדינע; דאם בײם םארנלײכן דעם ק^ם״אינדעקם טון ױ אײד^םײאישע און אמעריקאנישע אמ־ן <ױ לעצטע זײנען אײננמליך אױך אײדאםײ־ אישע אידן נאר איבעתעװאנדערטע) באקוטען יך 8יל8 8לץ אײנע רעזולטאטן — און דאך םאבן ױ צװײ םארשער נאנץ םארשײדענע אױםםיק םון אט ױ נלײבע רעזולטאטן. ױדמ גײמ ארױם םון רער הגחה, אז דער ראליכאצעםאלישעד שא־בן איז אײנעד םון די װיבטינםטע םימנים םון רער א. כ םע־ כדטישער ראסע, און ער נעםינט דעריבער, אז ױ הײנטיגע אידן זײנק אלם םמישע ראםע נאענט צו דעד 8לם8איש*הי״ ט8ל8אישער ריאםע; ױ אםנײנונג םון דעם אור־םעמיטישן טים אמ ניט קק םראדוקט םץ דער גלות־צײט נאד ניכער נאך םון דער םאר־היםטארישער און אלטערטום־הקוםה (ביז צום 5־טן יארהונדערט םאר קר, יעב.), דורך אנ׳אמאלנאםירונג מיט ױ אמוריט חתים און כושינג ב8 אם דער מײנוננ פון ױדטן, אויםן םמך םון דעם, װאם בא אידן םעלט ױ דאליבאצעםאלע קאם־םארם, האלטן זל אױך אנדערע איױשע סארשער, װי װײםנבעהנ און םוםר. זײ זײנען זיך דערבײ סוטך אױף 8ז8 באקאנטן אנטראםאלאנ װי לושאן, װעלכער זאגט אט װאם װענן דער אםשטאמוננ םון דער אידישער ראםע: ״ם׳אמ אונז איצט קל^ר, אז די מאדערנע אידן זײנען 8 נעמיש.: ערשטנס םון די אםשר ארישע אםוריט צװײטנס םץ אםתע םעמיטן אץ דריטנס הױםטזאכליך םון די נאכדורות םץ די אמאלינע חתינג לנבי די ד^זינע דרײ הױםמ־עלעםענטן םון אידנטום האבן שױן נ$ר 8 קנאםן װערט אגדערע צומישוננען, װעלכע וײנען נעװים םארגעקומען אין משך םון די םאר טױזנמ יאר נלות״ (םון רעםעראט אױםן אנטר^ל^גישן קאגנרעם אין אולט 1892). םישבערנ, םארקערפג הגם ער האט צו טון כמעט מיט דעם זעלבן מאטעריאל און םיט די זעלבע צאלן, פרוװט ער םונ־ דעםטװענן באװימן, אז מען קאן לחלוטין ניט רעדן װענן 8 עט־ נ־שער אײנהײט אדער װענן 8 איױשער ר8םע בנוגע די מ8־ דערנע איק, םונקט װי מען קען ניט רעדן װענן 8 עטנישער אײנהײט םון קריםטן, מאכמעדאנער, אדעד װענן א קאלװינים־ נדשער צי עװאננעלישעד ר^םע. ער נײט 8רױם פץ דער םאר־ הנחת אז די שארבן־ און םינמענט־םארשײדנדױטן (װענן װעלכע םיר װעק נאך װײטער רעדן) ק8ן מען דערקלעק סך דורך דער םארשײדענער אםשטאמוגנ, און 8זױ װי ױ אידן — אין םאר־ גלײך מיט ױ ארומינע םעלקער און נאציעם — װימן ניט 8רױם אין תם םרט קק שארםע נעננזאצן, קומט ער צום אויסםיד, אז ״די האמאנעניטעט םון אידישן ראםן־טים איז ניט מער װי 8 לע־ נעגת״. ידױ באשטײט די זאך בנונע תר שארבן־םארם, װאם אמ אין תר עלטערער אנטר^םאלאגיע םארדעכנט םאר אײנעם םץ ױ װיכטינסםע ראםן־םיםנים. צי איז דאם װירקלץ־ אזוי, אז אויםן םמך םץ דער איצט באקאנטער איױשער ק^ם־םארם זײנען אידן 8 םםעציעלע ראםע אין זין םץ ױדט׳ן, אדער זײ זײנק 8 םר^דוקט םץ מישונגען סימ ױ 8לע ארוםיגע םעלקער, צװישן װעלכע זײ האבן געלעבט אץ םארשײדענע צײטן, װי דאם וױל תרװײזן םישבערנ — ד^ם װעלן מיד זעהען װײםער, װען מיר װעק דורכאנאליזירן 8לע אזױ נערוםענע אנטראםאלאגישע סימגים, אויםן םמך םון ױ נײסטע אויםםירן םץ דער אנטראםאלאניע און ביאלאניע. ג) די הויס־הןר און אויגן־סארב ױ םארב םץ אידן אץ אײי^םע אץ אויך אין אײנינע טײלן אזיע אץ׳אםריקע איז שטודירט נעװארן םון םארשײדענע םאר־