Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

די *יד-שע ראסן־פהאנע ^9 5 $ בםעם אלע דעריזמםן םון שידבנש״. אזױ דערצײלם ער׳?ח לויט די אױסמעםםוננען פק פאנפדוקאװ, קודדאװ און װײסנבערנ, זײנען די קאװקאזער אידן אדסערםט קוחוקעפינע, םדט א קאם־ איגדעקס ם.ץ 35,2 אץ 98% דיאבן קײלענדינע קעם; בא די באדנ־אידן םץ דאנעסמאן באטרעםש דער דודבשנים*דנדעקש אםילו 86,35, און קודדאװ האט צװישן זײ גןךניט נעםונען קײן לאנג־קעפינע. און די,־זאסעט צודישן װעלכע $ם די אידן לעבן, זײנען טאקע א.ײן קורץ־קעפינע, באזודנע־ם די אײשארן, אדמע־ ניעד, לעזנינעד א. ד. נ. פאדקעדם, די אידן, .לאס לעבן אין ד״יטן, מאדאקע און טוניש, ד-אבן נעהאט נ$ר אן אנדערן קאפ• טיפ. אזױ, ד,אט םישבעדנ אלײן ארסנעטאסטן 77 צםון־אםי־י־- קאנישע דע־דאקסענע אידן, אץ 70% םון זײ האבן נעד,אט א אינדעקם קלענעד פון 80, און דעד דודכשניטליבער אינדעקם_ ד,אט באטדאםן 78,24; און כמעם די זעלבע לאננ־קעםינקײט אמ בא די שומדונים >רן שכם. הוקסלעי האט אײסנעטאסםן 14 םע־ נעדשע אץ 5 װײבעדשע שארבנש, אץ דעד דודכשנ־םליכעד אינ־ דעקש איז געווען בא מענעד — 76, בא פ־ױען — 78. םץ 35 מענעד שומדונים זײנען נאד 31,5% נעיוען קודצקעפ־נע, אץ דער דודכשניט־אינדעקס אמ גע׳־וען 78,1. די הימנ׳עד אידן זײנען נאך םעד לאננקעפינ, זײעד דודכשניט־אינדעקס איז 74,3 (לױט .רײשנבערנם מעשטונגען), בעה די אידישע הושב־ם םון פאלעסטי־ נע זײנען מ־טל־קעפ־נ. פישבעדנ זאנט דע־בײ: ״ײיד האבן אויף אזא אופן בא אידן בײדע עקסמדעמען, אי קודץ־ אי לאגנ־קעפיכע, און דאש כא־ .־אקטערישטישסטע אמ, אז יעדע נדופע לעבט צױ־שן אזעלכע ־אשעמ ,ראש האבן אױך די ענליכע קאפ־םא־ש״. צױישן אם די צרײ עקםטדעמעץ, זאנט עד, נעםינען זץ די מזרזז־ אץ מיפל־ אײדאפײאישע אידן, בא װעלכע די קאפ־םאדם .ראדיאידט צװישן 80 און 34 צו דעד קאטענאדיע נעהעדן די אידן םץ אײדאפײאישן ־ושלאנד, פון עסםדײך, דײטשלאנד, איפאל־ע 3 3 ר. זײעד קאפ־אינדעקש אמ אזא: אין ליטע — 85,05; אין פרלן — 81,91; אןי רומעניע — 81,82; אין אוקדאינע — 82,5; אץ איטאליע — 82,14; אין נאל־צ־ע — 83,3 און אץ באדן — 833. ם־שבעדנ האט אױך א מאבעלע צונױפנעשטעלט, װאו פ׳רעדט אננענעבן דעד פדאצענם פץ יעדער נרופע לױט איד קאפ־םאדמ לויט דעד טאבעלע, האבן 50% אײדאפײאישע אירן א קאפ־&אדש מיט א אינדעקמ װאס װאקלט ז־ך צװישץ 80 און 33 אץ בא 80% ראקלט זץ־ תר אןנדעקש צוױשן 78 אץ 85. להיפך צו דעם אמ דעד ט־פ פון די קאװקאזער אידן נאד אן אנדעדעד; דא האבן 72% א אינדעקם פון אדיבעד 34 אץ א קאנטדאסט צו זײ בילדן די צםץ־אפדיקאנישע א־דן — װײ־ נינעד םץ 8% האבן אזא אינדעקט .רי די קאױקאזעד אידן; םאד־ קעדם, לאננקעפ־נע א־ז דא צװ־שןײעי 30% ד. ד״ מיט א אינ־ דעקס נמ־ער״נער פון 77; רי תימנ׳ער א־דן זײנק אויף 86% לאננ־קעפיגע. םץ די אלע פאקםן זעד-ען טיר, אז ־י בײדע עקםטרעםען, סײ אױםנעשפראכענע קורץ־קעפינע, םײ אױסנעשפראכענע לאגנ־ קעפ־נע מרעםן מר־ נאד בא די קאװקאזעד אידן, װעלכע זײנען יװײנינ אין צאל, אץ בא די עקזאטישע אידן, װעלכע זײנען םאר־ אן נאך װײנינער. דער נדעספעד רוכ אידן אבער, םץ אײדאפע און פון אםעריקע, װײזן או־ף אײנע אץ די זעלבע קאפ־םארט (הן לױט יװ־טן, הן לױט םישבעדזג׳ן) — נעטליך, א איגרעקם םץ 80 במ 84; אזױ, אז מען קאן זײ מער םאר־ רעכענען צום בראכיצםאלישן טי3 א) די פארם פון קאפ קײן אײן טײל םון מענשליכן קערפער אמ אנםדאםאלאניש נ־ט נעםאדשט נעװאין אזױ אפט און אזוי נענוי, װי דער שארבן. מיט דער הילף םון די נענויעםטע מעטאדן םון מעםטן און צײכע־ נען אמ םעםטנעשטעלט נעװארן א םך אײנצעלנע־ און נרופעם־ סימנים הן פון באזונדערע טײלן םון שאדבן און הן םון זײן נאנצער נדוים און םאדם. דער הויפט־מעםט־מעמאד איז זײט אנדרע רעצ־ום (1864) דער א. ג לײננ און ברײט אינדעקס םון שאדבן * . אין 1888 יאד אמ אעענומען נעװארן, אז אלע שארבנם מיט א אינדעקש במ 75 זאלן באצײכנט װערן װי דאליכאצעםאלן (לאננ־קעפינע), םון 75 במ 80 — װי םעזאצעםאלן (מיטל־קעפינע) און פון איבעד 80, אלם בראכיצעםאלן (קורץ־ברײט־ אץ קײלץ־קעפינע). אויף דעם זעלבן אוםן האט מען אין א םך עדטער נעמאסטן אויך אידישע שארבנם און קעפ. י ו ד ט האט באאדבעט די. רע־ זולטאטן םון אט די אױסםאדשוננען און ד,אט םעסטיעשטעלט, אז כמעט אויםן שטח פון נאנץ אײדאפע א־ז דער שאדבן־אינדעקם בא אידן דודכשניטליך צװישן 80 און 80,6. עד נעםינט דערי־ בער, אז די נדעםטע צאל אידן אמ בראכיצעםאל (םון 60 במ 80 פדאצ.), אז אין פרט פון שארבן־נעבוי אמ ניטא קײן שום חילוק צװישן םםרדים און אשכנזים, אץ אז אין אלנעמײן איז דער בױ פץ אידישן שארבן לחלוטין גיט גלײך צום בוי פץ שא־בן בא דעד ארומינעד באפעלקעדוננ. ארױסנײעגדינ פון אט דעם אײנעש םאקט, האלט עד אםילו, אז ם׳אמ ראסן־אנטדאפאלאניש םאלש צו באצײכענען די אידן אלם ״םעמיטן״ — ,רײל די לעצפע צײ־ כענען זיך נאד אױם װי דאליכאצעםאלן, ד. ד״ זײ האבן לאננע שארבנש. און ער ד׳אלט אז די אידן שטעלן מיט דך פאד א אײנהײטליכן מיפ, װעלכער װימט ארויס א נרויםע שטאנדעװ־ דינקײט, םעםטקײט און דױערהאפטינקײמ. א צרײטער םארשער אױםן געביט פון אידישער אנט־אפאלא־ ניע, ד״ר ם. וױיםנבעינ איז גיט מםכים מיט ױדט׳ן נאד אין דעם, אז די םםרדים זײנען בראכיצעםאלן, אבער אויך ער איז מודדע אז ם׳איז םאלש צו םאדדעכענען אידן פאד שעמיטן. װײשנבעדנ האלט, אז דער שארבן םון אידן האט זיך םאד דער צײט איננאנצן אומגעפארמט, און אז די םיבום דעדםץ זאלן זײן די מישוננען, ,ראס זײנען םאדנעקומען א־ן א נרױםן מאםשטאב (ציטידט לױט צאלשאן). נאך קאטענאדישער לײקנט םישבערנ אפ די דאםן־רײנ־ קײט םון אידן, עד לײקנט גיט נאר אין דער בלוט־קדובה׳שאםט פון אידן אין םארשײדענע װעלמ־טײלן, נאד אױך אין דעד בלוט־ קדובה׳שאפט םון די הײנמינע אידן מיט די אידן פונם אלטע־טוס. פאר אים ״איז דאם אידנטום נעװען און נעבליבן א דעליניע, אבעד קײנמאל ניט קײן ראםע״. און די אידישע קאפ־פאדם איז םאר אים דער נדעסטעד באװײז דערםאד. ״דאס םאמע כאיאקטע־ דיםטישע םאד די שארבנס םון די הײנטינע אידן — זאנט ער — איז דאס, װאם זײ זײנען אװי שטאדק םארשײדן, לויט די לענדער, צו װעלכע די אדער יענע אידן נעהערן; מען קאן םאקטיש זאנן, אז בא אידן פון םאדשײדענע לענדער אמ נאדניט םאראן קיץ אלנעמײגער קאפ־טיפ. צװישן די הײנטינע אידן טדעםט מען •) דעם קןם־אינדעקם נאקוסס םען *זוי: םען מעםם אױם דעם ה$ריז$נ- ם*לן םהלך פון ודײססםן עק םון הינסער־קןן■ ביז 8 •ונקם אויםן עזםערן׳ ד*ן די נרעםסע ה$ריז$נם8לע בריים *8 די שלייסן אדן םען דריקם אויס די ברײס *ין •ראעענסן *ץ דער לענג• לפסל׳ אױנ די גרעםםע ס^רגךלענג 81סרעסם 200 סיליפ• און די גריםסע ס^רבן־ברײס 150 נדלים״ װעם דער ק$*־*ינדעקס זײן